نظر به اینکه وجوه فرهنگی «کلیله و دمنه» که مانند بسیاری از متون ارزشمند کهن که به امروزیان به ارث رسیده اند و ریشه در فرهنگ و اصالت پیشنیان دارند، برای کودکان و نوجوانان ناشناخته مانده است؛ و با توجه به این که اندیشه های والای گذشتگان ما و بیشتر فرهنگ و هنر این سرزمین در پیراهنی زربافت اما صد لایه و تو در تو پنهان شده و پوششی خشن بافته از واژه های عربی، آنها را فرا گرفته است و به دلیل همین پوشش، بیشتر وارثان این فرهنگ که مردمان عادی و کودکان و نوجوانان هستند، به خوبی نمی توانند از قصه های حکیمانه و پر محتوای این گنجینه ی عظیم و ارزشمند عبرت و پند و اندیشه های لطیف و انسانی آن بهره مند گردند، ضرورت آشنایی و مطالعه ی قصه های کلیله و دمنه جهت غنای فرهنگی ایشان لازم به نظر می رسد.

درفشان لاله در وی چون چراغی               و لیک از دود او بر جانش داغی

شقایق بر یکی پای ایستاده                                    چو بر شاخ زمرد، جام باده

و نگارنده نوشته است:

یا در داستان مرغ ماهیگیر و ماهیان از زبان مرغ می خوانیم:

(مینوی،1378،ص83)

در این نزدیکی و در سبزه زاران

 

که در آن عکس خود را می توان دید

و گاهی توصیفات جدیدی به متن وارد گردیده است؛ مثل قسمتی از داستان شیر و خرگوش:

 

یا در داستان مرغابی و روشنایی ستاره، در توصیف برکه:

گاهی پیامهای متن اصلی به عینه وارد نظم نگارنده شده است و پیام نگارنده نیز در پی آن آمده است؛ مثل پند طوقی به کبوتران در داستان کبوتر و موش:

(همان، ص 159)

 

 

یا گفت و گوی طوقی با موش در همان داستان:

(همان، ص160)

 

گاهی بر حسب متن جدید و ذوق شاعری، پیام های جدیدی هم در لا به لای اتفاقات و بازخوردهای قصه آورده شده است:

به سوی راه امنی می کشاند

یا:

داستان کبوتر و موش در کلیله و دمنه در وصف حال دوستان مخلصی آمده که هم در هنگام آسایش یار و معاشر یکدیگرند و هم در زمان سختی، دستگیر و غم خوار و مددکار همدیگر.

خلاصه ی داستان «کبوتر و موش» به این ترتیب است که:

نتیجه گیری: با نیروی عقل و قدرت اتحاد می شود بر دشمن و مشکلات پیروز شد.

 

 

کبوتر و موش

به جایی سبزه زاری بود پر گل

درختان سایه ها گسترده بر آن

چو فرشی سبز بود آن دشت زیبا

و از هر رنگ، گل بر آن نمایان

 

در آنجا لاله های سرخ همچون

چراغی روی یک پا ایستاده

و درد دوری از خورشید، گویا

به دل های همه داغی نهاده

به روی شاخساری لانه ای بود

که زاغی زندگی می کرد آنجا

نشسته بود روزی روی شاخه

که صیادی شتابان گشت پیدا

 

 به روی شانه هایش بود دامی

که پهنش کرد روی آن چمنزار

و پوشانید آن را زیر سبزه

به رویش دانه ها پاشید بسیار

 

کنار بوته ای گل رفت صیاد

و پنهان شد میان برگهایش

 

ز روی شاخه زاغک ناگهان دید

در آن بالا کبوتر های زیبا

 

ز اوج آسمان، با هم پریدند

کبوتر ها همه بر روی سبزه

برای خوردن هر دانه رفتند

از این سو شادمان آن سوی سبزه

 

ولی با هر قدم دیدند ناگاه

که پاهاشان به بندی شد گرفتار

گره می خورد پای هر کبوتر

که از آن دانه ها می خورد بسیار

 

کبوترها به زاری پر گشودند

که پاهاشان جدا گردد از آن بند

و سعی هر کدام این بود، خود را

به هر سختی رها از دام سازند

 

ولی با هر تلاشی بیشتر شد

گرفتاریّشان بر دام دانه

دل صیاد می شد شاد و خوشحال

 

میان آن کبوتر ها یکی بود

که دانا بود و « طوقی » بود نامش

به هنگامی که رو می کرد مشکل

قبول مرغ ها می شد کلامش

 

بیایید ای کبوتر ها، که با هم

همه پر وا کنیم؛ این چاره ی ماست

 

کبوتر ها به حرف رهبر خود

برای مدتی گشتند آرام

همه با هم دوباره پرگشودند

و کندند از زمین با یک دلی، دام

 

به پیش چشم های زاغ و صیاد

به بالا برده می شد دام، اکنون

چنان بالا که از چیزی که می دید

دل صیاد هم می شد پر از خون

 

و زاغ از شاخه پر زد در همان وقت

به دنبال گروهی مرغ و یک دام

که داند آخر این ماجرا چیست؟

چطور این قصه می گیرد سرانجام

 

کبوتر های هم دل، خسته گشتند

پس از پرواز با پا های در بند

به آنها گفت طوقی تا که با هم

به آرامی به پایین باز گردند

 

که «یاران زیر پاهامان درختی است

که موشی لانه ای دارد در آنجا

کلید بندمان در دست موش است

و من باید بیابم زود او را »

 

دوباره هم نوا گشتند مرغان

که در آنجا فرود آیند با هم

همه نالان و خسته، پای بسته

به امید رها گشتن از آن غم  

 

میان دشت سر سبزی نشستند

و پاهاشان پر از زخم و پر از خون

و موش از لانه زود آمد به بیرون

نشان می داد با غم، بندها را

برای موش، آن یار قدیمی

و موش از قصه ی آن دام پرسید

به دلسوزی و با لحنی صمیمی

 

به نرمی آن کبوتر قصه را گفت

ز پروازی که می کردند بالا

که « دنبال غذا بودیم و خوردیم

 

همانی که به ما دانه نشان داد

به پیش چشم ما آن را بیاراست

غباری چشم ما را بست انگار

به ما هر چه رسید از ماست، از ماست »

 

پس از آن موش خم شد پیش طوقی

رها سازد دو پای یار خود را

بلندش کرد طوقی، گفت:« ای دوست،

ز یارانم شروع کن کار خود را

 

که می ترسم مرا آزاد سازی

و از کارت شوی تو زود خسته

نمی خواهم که یارانم بمانند

پس از من مدتی در دام، بسته

 

بیا اول به حقّ دوستی مان

گره از پای یارانم جدا کن

جوانمردی کن ای یار قدیمی

تو اول دوستانم را رها کن»

 

پس از آن، موش با داندان تیزش

جوید از پای هر یک بندها را

به امّیدی که کی وا می کند او

دو پای نازنین با وفا را

 

 و بند از پای طوقی هم رها شد

کبوتر را رهایی خوشتر آید