علی اکبر حلیمی متولد 1341 مشهد ، کارشناس ارشد ادبیات نمایشی ، نویسنده ، پژوهشگر و مدرس هنر و ادبیات کودکان و نوجوانان در دانشگاه و مراکزآموزش عالی و تربیت معلم و... نویسنده و کارگردان نمایش های کودک و نوجوان ، از سال 1360 تاکنون با کانون به عنوان مربی و کارشناس هنری کار کرده ام و اکنون کارشناس مسئول امور هنری خراسان رضوی هستم .

" میهمان غار" نمایشنامه برگزیده فراخوان نمایشنامه نویسی پیامبر اعظم (ص) مدیریت محترم تولید کانون سال 1386 است که نوشته مشترک اینجانب و سرکار خانم فروغ افشاریان زاده همکار محترم و هنرمند استان خوزستان است، این نمایشنامه که طرح و ایده اصلی آن متعلق به ایشان است در سالهای 85-86متعاقب دوره کارگاهی نمایشنامه نویسی مربیان که برای همکاران خوزستان به عنوان مدرس برگزار کردم ، توسط ایشان مطرح و بوسیله اینجانب باز پرداخت نمایشی و دیالوگ نویسی شد، متن دست نوشته و اولیه ایشان بصورت نمایش عروسکی کتابخانه ای در جشنواره نمایش عروسکی کانون در خوزستان اجرا گردیده که با این متن مصوب تولید کانون متفاوت است .

 این نمایش در همان سالها با توجه به برگزیده شدن در فراخوان نمایشنامه نویسی پیامبر اعظم (ص) کانون مقرر بود انتشار و تولید شود که به تاخیر افتاد وسر انجام در سال 91 منتشر شد ، اکنون این نمایش در مشهد و در پاسخ به تلاشهای مذبوحانه و تهاجم فرهنگی دشمن برای توهین به ساحت پیامبر بزرگوار اسلام، با حمایت مدیریت محترم جدید آفرینشهای هنری و تئاتر کانون و مدیریت محترم استان خراسان رضوی تولید میشود . انشاءا...

در این حوزه به فضل خداتوفیق داشته ام که حدود 10 نمایش  با موضوعات رضوی ، علوی ، و محمدی و قرآنی نوشته و کار کنم ، از جمله نمایشنامه " معجزه نزول باران و شیران پرده از معجزات امام رضا (ع) سال 1375 تا 80 بیش از 500 اجرا در کانون ،  اجرا درجشنواره بین المللی نمایش عروسکی تهران ، نگارستان امام خمینی (ره) اصفهان و... ضبط و پخش تلوزیونی از شبکه استانی خراسان رضوی 77تا 80 ، چاپ نمایشنامه توسط انتشارات مدرسه و...، نمایش سایه ای از ولادت تا و لایت امام علی (ع) نمایش سایه ای – تلوزیونی برگزیده دهمین جشنواره تولیدات صدا و سیما ، اجرا در اردوگاه ثامن الحجج(ع) کمیته امداد امام (ره ) مشهد و ... نمایش میهمان غار برگزیده مشترک با سرکار خانم افشاریان زاده فراخوان نمایشنامه نویسی پیامبر اعظم (ص) کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در سال 86 که کتاب آن توسط کانون 91 چاپ شد . نمایشنامه های سایه ای و قرآنی ویژه بخش کودک نمایشگاه بین المللی قران کریم چون " کشتی نوح " ، نهنگ یونس " ، کودکی یوسف " ، " از اسماعیل تا علی اکبر حسین (ع)" ، داستان نزول قرآن " و... که طی دهه گذشته در نمایشگاههای قرآن کریم تهران و مشهد و.. اجرا شده. ومتن برخی از آنها به چاپ نیز رسیده است . ایده ها و طرح های دیگری نیز دارم که متاسفانه فرصت و فراغت پرداختن به آن را به دلیل مشغله های جاری اداری و گرفتاری های روزمره کمتر داشته ام  و این کم کاری در خودم را نکوهش می کنم . امیدوارم به فضل و خدای مهربان این فرصت و فراغت در آینده نزدیک  برای این حقیرفراهم شده و تمرکز لازم برای نگارش نانوشته ها ی نمایشی و دینی پدید اید . انشاءا...

طبعا پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با تغییر و تحولات فرهنگی و نوع نگاه تربیتی در جامعه ایرانی و آموزش و پرورش دینی در جامعه اسلامی ، این نوع از ادبیات که تا قبل از آن کمتر مورد توجه بود ، رونق گرفت و همسو با سایر نیاز های فرهنگی هنری کودکان و نوجوانان ایرانی رشد چشمگیری داشت . برگزاری جشنواره ها ، همایش ها ، نمایشگاهها و انتشار آثار مکتوب، تصویری و تامین نیاز رسانه ها یی همچون رادیو ، تلوزیون ، مطبوعات و ...به این نوع از ادب نمایشی وسایر زمینه های فرهنگی ، هنری و تربیتی نیز در شکل گیری ادبیات نمایشی و دینی نقش بسزایی داشته است . بطور مثال جشنواره های ادبیات نمایشی دینی رضوی ، جشنواره تئاتر کودک و نوجوان ضامن آهو ، جشنواره نمایشنامه خوانی رضوی و، جشنواره حقیقت و ... طی سالهای اخیر زمینه تولید و نگارش صدها نمایشنامه ، فیلمنامه و بازی نامه  دینی در حوزه کودک و نوجوان را فراهم آورد، اما تا رسیدن به وضعیت مطلوب در خصوص "ادبیات دینی و نمایشی کودکان و نوجوانان الگو" هنوز جای کار و راه طولانی باقی است ، چرا که این ژانر ادبیات نمایشی و دینی برای مخاطب خاص کودک و نوجوان یک نوع تخصصی و ویژه تخصصی محسو ب می شود . این محصول که زیر ساختهایش در ادبیات داستانی دینی و افرینشهای ادبی کودک و نوجوان کشور فراهم شده است، با تلاش هنرمندان و متخصصان ادبیات نمایشی و دینی ،با بهره وری از تکنیک های نگارشی و نمایشی باید فرا وری شود . انتظار می رود نمونه های خوبی از نمایشنامه و فیلمنامه ، بازی نامه و و سایر متون نمایشی دینی جذاب برای مخاطب کودک و نوجوان در حوزه هنرهای نمایشی در اینده تولید و فراهم کند .

 در انجام این مهم دانشگاهها ، مراکز آموزشی و فرهنگی، دستگاههای تخصصی کودک و نوجوان همچون کانون نقش  اساسی به عهده دارند .هنرمندان علاقه مند و متعهد  نیزباید روی این گونه هنری و ادبی کار علمی و کاربردی انجام دهند تا در آینده شاهد پدید آمدن آثاری فاخر و ماندگار فرهنگی هنری به عنوان   نمونه و الگو در این حوزه باشیم . بطور کلی وضع موجود ادبیات نمایشی دینی کودک و نوجوان ایران در مقایسه با قبل از انقلاب اسلامی بهتر شده است ، اما  این وضعیت در مقایسه با سایر انواع ادبی ئو هنریمطلوب و ایده آل نیست .

چالشها و موانع سر راه ادبیات نمایشی دینی کودک و نوجوان چیست ؟ شما چه راهکارهایی برای حل آن ارائه می کنید  ؟

چالشهای اساسی در حوزه های محتوایی و شکل این گونه از ادبیات دیده میشود . کمبود نویسنده و نمونه های خوب از نمایشنامه های دینی کودک و نوجوان ، جلسات کارگاهی ، آموزشی ، نقد و تحلیل نمایشنامه های دینی مورد نیاز است . در این خصوص ( چالشهای موجود ) بد نیست که ابتدا به باطن اثر و محتوا نظر بیندازیم ،حساسیت و دشواری این گونه از ادبیات کودکان و نوجوانان با عنایت به محتوای دینی  آن یک چالش جدی برای همه نویسندگان این حوزه است .

 ضرورت مستند بودن مطالب و اعتباری که منابع و ماخذ دینی آن باید داشته باشد . با عنایت به آنچه تا کنون اتفاق افتاده ، باز نویسی و یا باز افرینی در قالب داستان و اقتباس از داستانهای دینی کودک و نوجوان رایج ترین مسیری است که نویسندگان نمایشنامه و یا فیلمنامه در این نوع دنبال می کنند ، اما به نظر میرسد باید راهکارهای خلاقه دیگری برای آفرینش هنری و ادبی نمایشی  دینی مد نظر قرار گیرد، تا شاهد خلق آثاری جدید و جذاب متناسب با نیاز مخاطب امروز باشیم . به لحاظ موضوعی و محتولیی نمایشنامه های دینی الزاما بصورت مستقیم به مسایل دینی نمی پردازند ، بلکه به شیوه غیر مستقیم محتوی و بن مایه های دینی در یک اثر نمایشی میتواند نهاده شود . نا گفته نماند که نیاز فطری کودکان و نوجوانان به مفاهیم دینی و متعالی نعمت پایداری است که خالق در نهاد مخلوق به ودیعه گذارده و این نعمت وجودی در انسان همیشه تضمین کننده نیاز او به محتوای دینی قصه و نمایش  است .

 از سوی دیگر ظاهر یک اثر نمایشی دینی وآفرینشهای هنری و فرهنگی این حوزه است که حساسیت دارد .

محدودیت در نحوه پرداخت در شکل و شمایل ساختاری و جاذبه های ظاهری این نوع برای مخاطب است که کار نویسندگان و کارگردانان  نمایشهای دینی و مذهبی را دشوار می کند . عموما مضامین دینی و تربیتی مضامین جدی و بعضا با مود حماسی و تراژیک توام است ، چراکه با اعتقادات دینی و بعضا تاریخ دینی و مذهبی بویژه تاریخ پر فراز و نشیب اسلام و وشیعه که سراسر ظلم و ستم و مصیبت های وارد شده بر خاندان پیامبر (ص)و اهل بیت بزرگوارایشان (ع) سرو کار دارد ، در حالیکه انتظار رایج از کار نمایشی کودک ایجاد شادی ، طنز ، شوخی و...است ، این چالش نیز باید به نحوی متناسب با نیاز مخاطب و حفظ شان محتوای یک اثر دینی باید پاسخ داده شود .، طبعا شادی و نشاط نیز در کودکان امری فطری و نیازی طبیعی است که میبایست در هنر دینی و نحوه پرداخت به آن پاسخ داده شود . به نظر میرسد که در این خصوص نیز راهکارهایی برای ورود غیر مستقیم به ادبیات دینی و نمایشی وجود داشته باشد .

کمبود منابع و ماخذ  جذاب ومناسب کودکان و نوجوانان در این خصوص نیز دست و بال نویسندگان و هنرمندان علاقه مند را بسته است ، که ضرورت دارد توسط اهل پژوهش و تربیت دینی  تکمیل وتامین شود .

 به لحاظ اجرایی نیز تولید نمایشهای دینی که استانداردهای یک اثر هنری کودک و نوجوان را باید رعایت کند، فاخر و جذاب و ماندگار باشد ، نمونه سازی و الگویی تولید شود و با محصولات ضد دینی دشمن و تهاجم فرهنگی و جنگ نرم بتواند تقابل کند  ، نیازمند پشتیبانی و حمایت  جدی مادی و معنوی است که امیدواریم توسط کارگزاران فرهنگی کشور و متولیان حوزه تعلیم و تربیت اسلامی کودکان و نوجوانان عزیز و تهیه کنندگان دولتی و خصوصی این مهم نیز تحقق پیدا کند .

خیال انگیزی و تخیل حقیقی فهمی و سازنده به عنوان یک نیاز فکری، فطری و فهمی نوع بشر اعم از کوچک یا بزرگ، در داستانهای دینی ، قصص قرآنی ، زندگی پیامبران و ائمه اطهار و...بصورت فطری پاسخ داده شده و در نظر گرفته شده است( این نوع تخیل با تخیل وهمی و بیهوده موهوم در آثار و تولیدات نمایشی و سینمایی و انیمیشنی یا فانتزی های جدید دنیای غرب که بعضا مخربند و آگاهانه برای آشفته سازی روح و روان کودک و نوجوان طراحی و ساخته شده اند ، متفاوت است که در جای خود باید به آن پرداخته شود ) ، به همین دلیل شما در قصه های قرآن کریم حقیقت ها و و و قایع شگفت انگیز چون معجزات پیامبران و حوادث خارق العاده ای مثل اژدها شدن عصای موسی (ع) یا زندگی 40 روزه یونس نبی (ع) در شکم ماهی و معجزات و کرامات خارق العاده ای  را می بینید که تنها در ذهن و تصور یک انسان مومن و معتقد با آفرینشهای هنری قران کریم ،و معجزه پیامبر خاتم (ص) شکل می گیرد ، از سوی دیگر حضور شخصیت های غیر انسانی نظیر حیوانات ، پرندگان ، گیاهان و اشیاء سخنگو و موجودات غیر واقعی اما حقیقی ( دارای حقیقت اتفاق یافته) در قصص قرآن یا زنگی معصومین و پیامبران (ع) یکی از جاذبه ها و آفرینشهای هنری خلاق است که به شدت مخاطبان کودک و نوجوان را بیشتر از بزرگترها جذب می کند، البته لازم به گفتن است که تخیل در ادبیات و هنر رایج کودک و نوجوان در فاخر ترین اشکال آن بصورت امروزی با وقایع شگفت انگیز و معجزات کتاب خدامتفاوت است و آن  همه حاصل تلاش ذهنی خلاق انسانی است ، در حالیکه این آفرینشهای هنری و خلاقه حاصل حقیقت های الهی و خدایی است ...

 در هر صورت به نظر می رسد که خداوند خالق در قرآن کریم وبه اذن خداوند در قصص الانبیاء و همچنین در آثار و احوالات معصومین (ع) و کرامات و معجزات خود ،وقایع و حکایت هایی شگفت اور و معجزه وار پدیدآورده است که تماما پر از جاذبه های خیال انگیز و فهم حقیقت های انسانی سازنده و تربیتی دور از وهم و تخیلات بیهوده است ،متاسفانه در این حوزه" واکاوی تخیل تربیتی و سازنده و خلاقیت در ادبیات دینی و قرآنی" کمتر کار شده است ، در حالیکه در دوران معاصر که دوره هجوم تکنولوژی و رسانه های ارتباطی و فناوری های جدید غرب به باورهای دینی و ارزشی شرق در قالبهای هنری و سمعی و بصری، بازیهای کامپیوتری ، تولیدات انیمیشنی و ... است ، ضرورت دارد که به شکل جدی و علمی و کاربردی کار شود .

به نظر می رسد که ادبیات نمایشی دینی تامین کننده نیاز فکری و فطری سازنده کودکان و نوجوانان در حوزه تخیل باشد و نگرش دینی و تربیتی مغایر با حوزه تخیل ، خلاقیت و نیازهای آفرینشی کودک و نوجوان نیست ، و برخی کج اندیشان با ایجاد شبهه و مغایرت در این نوع سعی در دور کردن مضامین دینی و تربیتی از حوزه فرهنگی و تربیتی کودکان و نوجوانان دارند ؟!

امیدوارم در نشستی تخصصی و دقیق تر بتوانیم با حضور علاقه مندان و اندیشمندان متعهد و متخصص هنر و ادبیات دینی در این خصوص گفتگوی  کامل تری داشته باشیم . و من ا... التوفیق متشکرم

 

گفتنی است در سالی که دشمنان جهان اسلام و ابوجهل های زمان دیگر بار با تلاشهای مذبوحانه توهین به ساحت پیامبر بزرگوار اسلام(ص) پرداختند، این نمایشنامه که به ماجرای هجرت تاریخی پیامبر (ص) از مکه به مدینه و پنهان شدن ایشان در غار ثور و نجات معجزه آسای ایشان از شر کافران مکه، با کمک عنکبوت ها و کبوتر می پردازد ، با موافقت و حمایت مدیریت آفرینشهای هنری و تئاتر کانون در نیمه دوم سال جاری همزمان با دهه میارک فجر در مشهد در قالب نمایش عروسکی برای کودکان و نوجوانان تولید و به اجرا در خواهد آمد .