کانون پرورش فکری کودکان ونوجوانان شهرستان دره شهر

 

 

چکیده

.......................................................................... ................................................................................. 1

مقدمه : .....................................................................        ................................................................................2

اهداف پژوهش .......................................................... ...........................................................................3

فرضیه پژوهش :

آداب کلی زیارت مکان های مقدس : 

.................................................................4

آداب زیارت حرم امام رضا ( ع ) :      .

....................................................................5

آیین ها و مراسم زیارت حرم :  

 ....................................................................9

آیین ها و مراسم زیارت حرم مطهر رضوی در شهرستان دره شهر و توابع آن ...........................................................:13

جمع بندی و نتیجه گیری :   

پیشنهاد

...........................................................15

منابع :                                                                            

..........................................................16 

چکیده:

شهری که امام هشتم ما شیعیان ، علی بن موسی الرضا ، در آنجا مظلومانه به شهادت رسیدند و برگ تقویم روزگار آنجا را مدفن آن امام بزرگهوار کردند . مسافران و زائران امام رضا ( ع ) در جای جای مملکت عزیزمان و یا حتی کشورهای مختلف دنیا عاشقانه و با هزاران آرزو به این شهر مشهد می آیند .و اقوام مختلف ایران در همه جای ایران طبق آداب و رسوم خاص از زائران رضوی استقبال می کنند آیا آیین زیارت حرم مطهر رضوی در شهر ستان دره شهر و حومه آن متفاوت است ؟

مقدمه:

زیارت در لغت به معنی دیدار کردن با قصد ، و در معنای مذهبی عزیمتی است ( ظاهری یا باطنی ) به اماکن مذهبی که از سوی پیروان یک دین برای به پا داشتن یک آیین یا فریضه دینی انجام می گیرد .پدیده زیارت کما بیش در بیشتر دین های جهان وجود دارد به شخصی که به زیارت می رود زائر گفته می شود و جمع آن زوار است .اصطلاحابه کسی که سفر زیارتی به مکه را انجام داده حاجی گفته می شود به کسی که به عتبات عالیات سفر کرده کربلایی و به کسی که آرامگاه امام رضا ( ع ) را زیارت کرده مشهدی گفته می شود .آن دسته از زائران که قادر به سفر به اماکن مذهبی نیستند معمولا کسانی را به عنوان نایب در نظر می گیرند تا به جای انها زیارت کند با این کار زیارت به نیابت نام دارد و به شخصی که آن را بر عهده می گیرد نائب الزیاره می گویند .هر شهر و دیاری برای بدرقه و استقبال این زائران آیین خاصی دارد تا این خاطره ها زیباتر و دلنشین تر و دوست داشتنی تر شوند .

اهداف پژوهش :

-آشنایی با آیین زارت حرم مطهر امام هشتم در شهرستان دره شهر و حومه

-آشنایی با بدرقه و استقبال زائرین حرم مطهر رضوی

-فرضیه پژوهش

-زائران حرم امام رضا ( ع ) در شهرستان دره شهر و حومه با آیین خاصی به زیارت امام هشتمشان می روند .

-روش جمع آوری مطالب

-اطلاعات ذیل از منابع کتاب های مختلف ، مجلات ، روزنامه ها ، مصاحبه با افراد مختلف و استفاده از اینترنت می باشد .

 

-آداب کلی زیارت مکان های مقدس

خداحافظی کردن یا ( هلالیت گرفتن ) :زائر یکی دو روز قبل از حرکت از دوستان ، آشنایان ، همسایگان وخانواده خویش هلالیت می گیرد و با این هلالیت هر کینه و دشمنی که نسبت به همدیگر دارند از بین می رود .

صدقه :شخص مسافر قبل از شروع مسافرت مبلغی را به عنوان صدقه می دهد زیرا صدقه دادن هفتاد هزار بلا و مصیبت را دور می کد و با این صدقه آرامش خاطر می گیرد و با اطمینان سفر خود را شروع می کند .

 

دعا :

مسافر قبل از سفر دعا می خواند مهمولا با گفتن خدایا به امید تو جان و مال خو و خانواده اش را به خدا می سپارد .

ابزار دفاعی :

در قدیم زائران امام رضا ( ع ) برای دفاع از خودشان یک چوب کلفت که به زبان محلی ما به آن می گوییم (گرز) با خودشان می بردند تا در صورت نیاز از آن استفاده کنند ولی امروزه این وسیله کم رنگ تر شده است .

وسایل شخصی :

مسافر قبل از سفر وسایل شخصی خود را که شامل : لباس ، مسواک ، شانه ، تشک ، ظروف و ... را با خود می برند تا از انها استفاده کنند .

توشه ی سفر :

شخص مسافر باید مواد غذایی و خوراکیهای مورد نیاز را همراه خود ببرد که در هنگام پختن غذا از انها استفاده کد و کمتر از بیرون مواد غذایی بخر دکه باعث مسمومیت شود که به آن می گویند توشه راه

آداب زیارت حرم امام امام رضا ( ع ):

حال و هوای زیارت :

زائر امام رضا ( ع ) باید در موقع رفتن به پا بوس امام رضا باید خوشحال و سر حال باشد و تمام هم و غم خود را پیش امام رضا ( ع ) ببردو با اصطلاح می گویند امام رضا او را طلبیده چون وقتی امام رضا کسی را به طرف خود بخوانند تمام شرایط سفر نا خوداگاه مهیا     می شود .

آرامش :

شخص زائر باید با آرامش روحی کامل و بدون توجه به مشکلات مالی و روحی آماده سفر شود و صحبت های غیر ضروری و آزار دهنده را از ذهن خود دور کند و تمام فکر خود را پیش امام رضا ببرد تا سفر خوشی داشته باشد .

از محل اقامت تا حرم :

شخص زائر در مسیر را ه با فرستادن صلوات بر محمد و آل محمد و درود فرستادن بر امام غریب و خاندان پاکش و دعا وبا دانه های تسبیح ذکر کردن و از امام غریب حاجت خود را خواستن تا رسیدن به مقصد هدف خود را که زیارت امام رضا ( ع ) است را فراموش     نمی کند.

ورود به حرم :

هنگامی که مسافر پایش را در صحن می گذارد با فرستادن صلوات بر محمد و آل محمد و درود بر امام غریب و ادای احترام و ریختن اشک و درود بر مردمی که با این شور و شوق به دیدن امام غریبشان آمده اند اشک شوق در چشمانش جمع می شود و با همان حالت حرکت می کند و به جلو می رود تا به روضه مقدسه می رسد .ورود به روضه مقدسه :

زائر با دیدن روضه مقدسه اشک از چشمانش جاری می شود و با خم شدن ادای احترام می کند و حالش دگر گون می شود و در این   دنیای مادی همه چیز را فراموش می کند و فقط در فکر رسیدن به ضریح مقدس است و خودش را با هر طوری که باشد به ضریح می رساند .

رویت ضریح :

زائر در هنگام رسیدن به ضریح مقدس امام غریب سیلاب اشک از چشمانش جاری می شود و از ته دل و با صدای بلند او را می خواند و برای مشکلاتش از او کمک می گیرد و اگر زائر مریضی داشته باشد برای شفای مریضش از امام رضا ( ع ) علاج مریضش را می خواهد و با خواندن صلوات و فاتحه خود را سبک می کند .

خواندن زیارت :

زائر به محض ورود به داخل ضریح مطهر باید زیارت نامه آن حضرت را از روی مفاتیح یا کتب معتبر دیگر که همراه خود دارد یا داخل ضریح بردارد بخواند و زیارت آن حضرت این چنین است :

آ اللهم طهرنی و طهرلی قلبی و اشرح لی صدری و اجر علی لسانی مدحتک و الثناء علیک فانه لا قوة الا بک اللهم اجعله لی طهورا و شفاءا .

و در وقت بیرون رفتن بگو:

بسم الله و بالله و الی الله و الی ابن رسول الله حسبی الله توکلت علی الله اللهم الیک توجهت و الیک قصدت و ما عندک اردت  

پس چون بیرون رفتتی بر در خانه خود بایست و بگو:

اللهم الیک وجهت وجهی و علیک خلفت اهلی و مالی و ما خولتنی و بک وثقت فلا تخیبنی یا من لا یخیب من اراده ولا یضیع من حفظه صل علی محمد و ال محمد و احفظنی بحفظک فانه لا یضیع من حفظت چون بسلامت رسیدی انشاالله پس هرگاه خواهی بزیارت بروی غسل کن و بگو:

 7

اللهم طهرنی و طهرلی قلبی و اشرح لی صدری و اجر علی لسانی مدحتک و محبتک و الثناء علیک فانه لا قوة الابک و قد علمت ان قوام دینی التسلیم لامرک و الاتباع لسنة نبیک و الشهادة علی جمیع خلقک اللهم اجعله لی شفاء و نورا انک علی کل شیء قدیر

پس ببوش باکیزه ترین جامه های خود را و بگو :

الله اکبر و لا اله الا الله و سبحان الله و الحمد لله

چون داخل روضه منوره شدی بگو :

بسم الله و بالله و علی ملة رسول الله صلی الله علیه و اله اشهد ان لا اله الا الله وحده لا شریک به و اشهد ان محمدا عبده و رسوله و ان علیا ولی الله

اشهد ان لا اله الا الله وحده لا شریک له و اشهد ان محمدا عبده و رسوله و انه سید الاولین و الاخرین و انه سید الانبیاء و المرسلین اللهم صل علی محمد عبدک و رسولک و نبیک و سید خلقک اجمعین صلوة لا یقوی علی احصائها غیرک اللهم صل علی امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب عبدک و اخی رسولک الذی النتجبته بعلمک و جعلته هادیا لمن شئت من خلقک و الدلیل علی من بعثته برسالاتک و دیان الدین بعدلک و فصل قضائک بین خلقک و المهیمن علی ذلک کله و السلام علیه و رحمة الله و برکاته اللهم صل علی فاطمة بنت نبیک و زوجة ولیک و ام السبطین الحسن و الحسین سیدی شباب اهل الجنة الطهرة الطاهرة المطهرة التقیة النقیة الرضیة الزکیة سیدة نساء اهل الجنة اجمعین صلوة لا یقوی علی احصائها غیرک اللهم صل علی الحسن و الحسین سبطی نبیک و سیدی شباب اهل الجنة القائمین فی خلقک و الدلیلین علی من بعثت برسالاتک و دیانی الدین بعدلک و فصلی قضائک بین خلقک اللهم صل علی علی بن الحسین عبدک القائم فی خلقک و الدلیل علی من بعثت برسالاتک و دیان الدین بعدلک و فصل قضائک بین خلقک سید العابدین اللهم صل علی محمد بن علی عبدک و خلیفتک فی ارضک باقر علم النبیین اللهم صل علی جعفر بن محمد الصادق عبدک و ولی دینک و حجتک علی خلقک اجمعین الصادق البار اللهم صل علی موسی بن جعفر عبدک الصالح و لسانک فی خلقک الناطق بحکمک و الحجة علی بریتک اللهم صل علی علی بن موسی الرضا المرتضی عبدک و ولی دینک القائم بعدلک و الداعی الی دینک و دین ابائه الصادقین صلوة لا یقوی علی احصائها غیرک اللهم صل علی محمد بن علی عبدک و ولیک

8

 

القائم بامرک و الداعی الی سبیلک اللهم صل علی علی بن محمد عبدک و ولی دینک اللهم

صل علی الحسن بن علی العامل بامرک القائم فی خلقک المخصوص بکرامتک الداعی الی طاعتک و طاعة رسولک صلواتک علیهم اجمعین اللهم صل علی حجتک و ولیک القائم فی خلقک صلوة تامة نامیة باقیة تعجل بها فرجه و تنصره بها و تجعلنا معه فی الدنیا و الاخرة اللهم انی اتقرب الیک بحبهم و اوالی ولیهم و اعادی عدوهم فارزقنی بهم خیر الدنیا و الاخرة و اصرفعنی بهم شر الدنیا و الاخرة و اهوال یوم القیمة

السلام علیک یا ولی الله السلام علیک یا حجة الله السلام علیک یا نور الله فی ظلمات الارض السلام علیک یا عمود الدین السلام علیک یا وارث ادم صفوة الله السلام علیک یا وارث نوح نبی الله السلام علیک یا وارث ابراهیم خلیل الله السلام علیک یا وارث اسمعیل ذبیح الله السلام علیک یا وارث موسی کلیم الله السلام علیک یا وارث عیسی روح الله السلام علیک یا وارث محمد رسول الله السلام علیک یا وارث امیرالمؤمنین علی ولی الله و وصی رسول ربالعالمین السلام علیک یا وارث فاطمة الزهراء السلام علیک یا وارث الحسن و الحسین سیدی شباب اهل الجنة السلام علیک یا وارث علی بن الحسین زین العابدین السلام علیک یاوارث محمد بن علی باقر علم الاولین و الاخرین السلام علیک یا وارث جعفر بن محمد الصادق البار السلام علیک یا وارث موسی بن جعفر السلام علیک ایها الصدیق الشهید السلام علیک ایها الوصی البار التقی اشهد انک قد اقمت الصلوة و اتیت الزکوة و امرت بالمعروف و نهیت عن المنکر و عبدت الله حتی اتیک الیقین السلام علیک یا ابا الحسن و رحمة الله و برکاته

اللهم الیک صمدت من ارضی و قطعت البلاد رجاء رحمتک فلا تخیبنی و لا تردنی بغیر قضاء حاجتی و ارحم تقلبی علی قبر ابن اخی رسولک صلواتک علیه و اله بابی انت و امی یا مولای اتیتک زائرا وافدا عائذا مما جنیت علی نفسی و احتطبت علی ظهری فکن لی شافعا الی الله یوم فقری وفاقتی عندالله مقام محمود و انت عنده وجیه

اللهم انی اتقرب الیک بحبهم و بولایتهم اتولی اخرهم بما تولیت به اولهم و ابرء من کل ولیجة دونهم اللهم العن الذین بدلوا نعمتک و اتهموا نبیک و جحدوا بایاتک و سخروا بامامک و حملوا الناس علی اکتافال محمد اللهم انی اتقرب الیک باللعنة علیهم و البرائة منهم فی الدنیا و الاخرة یا رحمن

9

صلی الله علیک یا اباالحسن صلی الله علی روحک و بدنک صبرت و انت الصادق المصدق قتل الله من قتلک بالایدی و الالسن

نماز زیارت :

بعد از خواندن زیارت نامه آن حضرت زائر باید نماز زیارت آن حضرت که دو رکعت است که در رکعت اول بعد از حمد سوره ی یس و در رکعت دوم بعد از حمد سوره الرحمن را بخواند.

آیین ها و مراسم زیارت حرم مطهر رضوی در شهرستان دره شهر و پرجمعیت ترین توابع آن :

( شهرستان دره شهر – شهر ماژین – بخش ارمو- روستای عباس آباد )

شهرستان دره شهر در جنوب شرقی ایلام و در فاصله 840 کیلومتری تهران واقع شده است . زیارتگاها واماکن تاریخی و جاهای دیدنی زیادی دارد .از جمله زیارتگاهای این شهرستان : با با سیف الدین ( ارمو ) زید ابن حمزه ( زرانگوش )               

مکان های تاریخی : شهر ماداکتو ، تنگه بهرام چوبین ، پل تاریخی سیمره ، آتشکده و ...

مکان های دیدنی : ارتفاعات زیبای کبیر کوه ، تنگه ماژین ، آبشار هفت آسیاب کبیر کوه و ...

در این شهرستان زائر یک یا دو روز قبل از حرکت از بستگان ، اقوام ، اشنایان ، همسایگان نمک حلالی( خداحافظی ) می گیرد و از انها می خواهد که اگر بدی در حق آنها کرده او را ببخشند و او را هلال کنند تا با خیال آسوده به زیارت برود و هر کدام اگر نذری دارند یا پولی را به عنوان صدقه نذر کردند یا مقداری گندم نذر کردند پیش کبوترهای حرم بندازند را به او می دهند و زائر نیز با کمال میل می پذیرد زائر شب قبل از سفر غسل می کند و لباسهای نو و تمیز خود را داخل ساکی می گذارد تا موقع زیارت امام رضا ( ع ) آنها را بر تن کند و قبل از حرکت مقدار پولی را به عنوان صدقه در خانه جا می گذارد تا به سلامت به خانه برگردد و صدقه ها را با دست خود به فقیری بدهد و صبح خیلی زود با فرستادن صلوات و دعا سفر خود را شروع می کند و سه روز بعد از حرکت زائر بستگان نزدیک او( خواهر ، مادر ) آش پشت پایی را درست می کنند و در بین اقوام و همسایگان پخش می کند که به آن( آش پشت پا ) می گویند زائر بعد از یک هفته یا ده روز که می خواهد برگردد به بستگاه نزدیک خود خبر می دهد و آنها نیز در روی برگشت زائر در خانه او جمع می شوند و خانه او را تمییز می کنند و هر کدام در حد توان خود برای زائر چیزی به عنوان کادو از جمله : قند ، روغن ، برنج و ... می آورند و نهار یا شامی نیز برای زائر درست می کنند و زائر نیز برای انها شربت و شیرینی می اورد تا کام آنها را شیرین کند و در هنگام خداحافظی زائر سوغاتی هایی که در شهر مشهد به عنوان سوغات خریده به مهمانانش به عنوان سوغاتی می دهد از جمله : مهر ، تسبیح ، پارچه ، جوراب ، روسری به اقوام نزدیک می دهد تا یاد زیارت امام رضا ( ع ) در ذهن انها بماند.

شهر ماژین ، شهری کوچک از توابع شهرستان دره شهر استان ایلام است و در 45 کیلومتری دره شهر قرار دارد .این شهر کوچک از محروم ترین نقاط کشور است و در جنوب شرقی استان ایلام ،و 30 کیلومتری جاده پلدختر اندیمشک واقع شده است و شاید نام این شهر تا به حالا به گو شتان نرسیده است و این شهر مثل بقیه جاهای در ه شهر دارای آدابی را برای دیار حرم رضوی است .                                                           

در این شهر نیز زائر امام رضا ( ع ) چند روز قبل از دوستان و آشنایان و اقوام خداحافظی می کنند و به قول خودمان نمک حلالی می گیرند تا هر کدام که نسبت به هم دشمنی یا کینه ای دارند از درون خود پاک کنند و هر کدام از افراد فامیل هر حاجتی را که دارند بر روی کاغذ می نویسند و همراه با مقداری پول داخل پاکتی می گذارند و به زائر امام رضا می دهند تا به جای آنها داخل حرم بندازند و برای آنها نیز دعا کنند و موقع رفتن وابستگان زائر امام رضا ( ع ) را با قران و دعا و دود و اسفند راهی سفر می کنند زائر سفر خود را با دعا و صدقه دادند آغاز می کنند و سه روز بعد از حرکت زائر به طرف حرم امام رضا ( ع ) بستگان نزدیک آش پشت پایی درست می کنند واین آش پشت پا شامل : عدس ، نخود ، لوبیا، کشک و رشته آش است و بعد از این که آش آماده شد آن را بین اقوام و بستگاه و همسایه ها پخش میکنند و از خداوند برای سلامتی زائر دعا می کنند و زائر دو روز قبل از آمدن به بستگان نزدیک خبر می دهد و آنها نیز در حد توان خود گوسفندی را آماده می کنند و جلوی پای زائر سر می برند و بستگان نزدیک گوشت گوسفند را آماد ه می کنند و فردا گوشت را به صورت آبگوشت درست می کنند و برنج نیز درست می کنند و سفره ی بزرگ به اسم سفره امام رضا پهن می کنند و از قبل اقوام و بستگان را دعوت می کنند و هر کدام از دعوت شده ها در هنگام ورود به خانه بنا به توان مالیشان کادوی همراه خود می آورند و بعد از صرف شام برای سلامتی زائر دعا می کنند و هنگام خداحافظی زائر چیزهایی را به عنوان کادو از مشهد مقدس خریده را به عنوان سوغاتی به میهمانان می دهداز جمله این سوغاتی ها : جوراب ،   بلوز و ... تا یاد زیارت امام رضا در ذهن همه آنها بماند.

بخش ارمو یکی از بخش های بزرگ شهرستان دره شهر است که در 10 کیلومتری این شهرستان قرار دارد و مقبره سید سیف الدین محمد بن ابراهیم ( با با سیف الدین ) از نوادگان امام موسی کاظم ( ع ) در یان بخش است این بخش مثل دیگر بخش های این شهرستان دارای آداب و رسومی در استقبال از زائران امام رضا ( ع ) دارد . زائر امام رضا چند روز قبل از سفر نزدیکان خود را از مسافرت خود با خبر می کند تا اگر هدیه یا نامه ای برای داخل ضریح دارند آماده کنند و از آنان حلالیت می طلبد در شب قبل از حرکت بستگان نزدیک به خانه او می آیند تا اگر کاری دارد تا در غیاب او انجام دهند قبول مسولیت کند و اکثرا روزهای پنج شنبه را برای حرکت خود انتخاب می کند و صبح فردا زائر را با رد کردن از زیر قران و و آب انداختن پشت سرش و دعا و صدقه بدرقه می کنند و زائر با آرامش خاطر به سوی مقصد حرکت می کند و سه روز بعد از حرکت زائر 12

بستگان نزدیک جمع می شوند و آش پشت پایی را درست می کنند و بین اقوام و همسایه ها تقسیم می کنند وزائر یک روز قبل از آمدن به بستگان نزدیک خبر می دهد و در روز آمدن زائر بستگان نزدیک در خانه او جمع می شوند خانه اش را آب و جارو می کنند و با توجه به توان مالی خودشان گوسفندی را آماده می کنند و جلوی پای زائر به احترام امام رضا ( ع ) سر می برند و همه با هم شامی درست می کنند و همه با هم می خورند و برای سلامتی صاحب سفره دعا می کنند

این روستا که بزرگترین روستای دره شهر از لحاظ جمعیت است دراین روستا نیز مانندسایر قسمت های شهرستان دره شهر آداب و رسومی در استقبال و بدرقه زائران امام رضا ( ع ) دارند . مسافر حرم امام رضا قبل از حرکت به بستگان نزدیک خود خبر رفتن به مشهد مقدس را می دهد و آنها نیز شب قبل از حرکت به خانه زائر می آیند و هر کدام از آنها هر حاجتی که داشته باشند در نامه ی می نویسند و به دست زائر می دهند تا در سفر به امام هشتم داخل ضریح برای برآوردن حاجت بیاتدازند و در سوم روز حرکت زائر آش نذری درست می کنند و بین اقوام و بستگان تقسیم می کنند و در موقع برگشت زائر در حد توان مالی جلوی پایشان مرغ یا خروسی سر می برند و آنهایی که هم توان مالی این را ندارند تخم مرغ جلوی پایشان می شکنند و برخی از اقوام برای زیارت قبولی به پابوس می آیند و چیزهای خوراکی از جمله کله قند ، حلب روغن و ... را با خودشان می آورند

تجزیه و تحلیل اطلاعات :

زیارت مکان های مقدس چون مشهد مقدس و سایر اماکن مذهبی آداب دارد و در شهرها و روستاهای مختلف متفاوت است .

جمع بندی و نتجه گیری :    

در این تحقیق و پژوهش به این نتیجه رسیدیم که هر چند آیین ها در شهر ها و روستاهای مختلف تا حدودی متفاوت است اما همه یک هدف دارند و آن برگزاری یک مراسم به یاد ماندنی جهت اسقبال از زائرین حرم رضوی است .از ثواب های دیدار حرم امام عاشقان حضرت علی بن موسی الرضا به کلامی از سخن بزرگان اشاره می کنیم

زائر حضرت رضا علیه السلام از زوار تمام انبیاء و اولیا و ائمه علیهم السلام افضل و با ارزش تر است .

سلیمان بن حمص گفت : از موسى بن جعفر علیه السلام شنیدم که مى فرمود: هر کسى قبر فرزندم على را زیارت کند خداوند ثوابى معادل هفتاد حج مبرور به او عطا مى فرماید.با تعجب گفتم : هفتاد حج مبرور؟! فرمود: آرى هفتاد هزار حج .باز با تعجب گفتم : هفتاد حج مبرور؟!

فرمود: آرى . هفتاد هزار حج مبرور. بار دیگر با تعجب پرسیدم .فرمود: بعضى از حجها در پیشگاه خدا مقبول نمى شود.هر کس فرزندم را زیارت کند یا شبى در کنار قبر او به سر برد، مانند کسى است که خداوند را در عرش زیارت کند.باز با تعجب پرسیدم مانند کسى که خدا را در عرش زیارت کند؟!فرمود: آرى . روز قیامت ، در عرش خدا چهار نفر از پیشینیان : نوح ، ابراهیم ، موسى و عیسى و چهار نفر از آخر الزمان : محمد، على ، حسن و حسین علیهم السلام گرد خواهند آمد و بعد، این مجلس ادامه خواهد یافت . یعنى غیر از این هشت نفردیگران هم خواهند بودزوار قبور ائمه علیهم السلام با ما، در همین جلسه شرکت خواهند داشت .بالاترین درجه و با ارزش ترین عطیه و عنایت ، مخصوص زوار فرزندم على بن موسى الرضاست .حضرت رضا - علیه السلام - فرمود:حشر فى زمرتنا وجعل فى الدرجات العُلى من الجنة رفیقناکسى که مرا در غربت زیارت کند، خدا او را با ما محشور خواهد کرد و در درجه‏ها و مراتب عالى رفیق ما خواهد بود

.پیشنهادات :

پیشنهاد می شود این آداب و رسوم زیارت امام رضا ( ع ) به شکل پر رنگ تری بیان شوند تا کودکان و نوجوانان عزیز این مرز و بوم با این آداب و رسوم بیشتر آشنا شوند و این آداب و رسوم با گذشت زمان فراموش نشوند .                                                                                                                                                                

1-         مجله خواهر خورشید ، ستاد دهه کرامت استان مقدسه قم

2-         مجله خادمین شهر بهشت ، شماره چهاردهم

3-         مجله کتاب نهم ، خادمین شهر بهشت

4-         کتاب ایلام سرزمین آفتاب ، جعفر نور محمدی

5-         مصاحبه با افراد مختلف