بهگزارش روابطعمومی ادارهکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان فارس در ۲۴ تیر ۱۴۰۵چهلمین نشست تخصصی انجمن شاعران نوجوان سرو ناز با محوریت نقد فنی شعر و بررسی قالب، زبان، موسیقی، تصویر و انتخاب واژه، با حضور زهرا عراقی، پژوهشگر ادبیات کودک و نوجوان، زینب دهقانیان فرد، کارشناس آفرینش های ادبی کانون فارس و جمعی از شاعران نوجوان برگزار شد.
این نشست ۲۴ تیر ۱۴۰۵، در ادامه فعالیت های ادبی کانون و با هدف شناسایی و پرورش استعدادهای نوجوان، ارتقاء سواد ادبی و فراهم کردن زمینه گفت وگوی تخصصی میان شاعران نوجوان و صاحب نظران ادبی برگزار شد.
در بخش نخست برنامه، اعضاء انجمن تازه ترین سروده های خود را در قالب های کلاسیک، نیمایی و سپید خواندند. این آثار از نظر ساختار، زبان، موسیقی، تصویرپردازی، انسجام معنایی و تناسب قالب با محتوا نقد و بررسی شدند.
زهرا عراقی در بررسی سروده های اعضاء انجمن، توجه هم زمان به اندیشه، عاطفه و زبان را از ضرورت های آفرینش شعر دانست و گفت: ماندگاری اثر ادبی تنها به انتخاب موضوع وابسته نیست، بلکه چگونگی تبدیل تجربه و احساس شاعر به زبانی هنری، منسجم و اثرگذار، کیفیت نهایی شعر را تعیین می کند.
وی با تاکید بر اهمیت موسیقی کلام افزود: شاعر نوجوان باید افزون بر شناخت وزن و قافیه، به آهنگ طبیعی جمله، تکرارهای آوایی و تناسب واژگان توجه کند؛ زیرا موسیقی شعر از پیوند سنجیده صدا، معنا و عاطفه شکل می گیرد و به وزن بیرونی محدود نمی شود.
این شاعر و پژوهشگر ادبی، برقراری پیوندی آگاهانه میان سنت ادبی و زبان امروز را ضروری دانست؛ و بیان کرد: شناخت میراث شعر فارسی زمانی به رشد شاعر نوجوان کمک می کند که به تقلید از زبان گذشتگان منجر نشود. شاعر باید با تکیه بر این پشتوانه، تجربه و نگاه خود را با زبانی زنده، روشن و متناسب با مخاطب امروز بازآفرینی کند.
زینب دهقانیان فرد، کارشناس آفرینش های ادبی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان فارس، نیز با تبیین جایگاه قالب در آفرینش شعر گفت: قالب تنها ظرفی برای قرار گرفتن معنا نیست، بلکه در تولید و گسترش آن نقش دارد. در شعر کلاسیک، وزن عروضی، قافیه، ردیف و نظم ابیات به شکل گیری موسیقی بیرونی و سامان یافتن اندیشه و عاطفه کمک می کنند؛ در شعر نیمایی و سپید نیز انسجام اثر بر موسیقی درونی، پیوستگی تصاویر، هماهنگی نحوی و وحدت فضای عاطفی استوار است.
وی با تاکید بر تناسب قالب و محتوا افزود: انتخاب قالب نباید به صورت تحمیلی و پیش از شکل گیری تجربه شاعرانه انجام شود. هر مضمون، عاطفه و زاویه دید، ظرفیت بیانی خاصی دارد و شاعر باید متناسب ترین قالب را برای انتقال تجربه خود برگزیند؛ زیرا ناهماهنگی میان قالب و محتوا، شعر را به تصنع می کشاند و از توان عاطفی و معنایی آن می کاهد.
دهقانیان فرد در تشریح چرایی و چگونگی شعر بیان کرد: چرایی شعر به ضرورت درونی آفرینش، تجربه زیسته، جهان بینی و انگیزه شاعر بازمی گردد؛ و چگونگی شعر، شیوه تبدیل این تجربه به زبان، تصویر، تخیل، موسیقی و ساختار را دربرمی گیرد. شعر موفق از پیوند سنجیده این دو ساحت شکل می گیرد؛ در غیر این صورت، اثر یا به مجموعه ای از آرایه های پراکنده تبدیل می شود یا توان انتقال کامل اندیشه و عاطفه را از دست می دهد.
کارشناس آفرینش های ادبی کانون فارس درباره جایگاه واژه توضیح داد: کلمه در شعر تنها حامل معنای مستقیم و قاموسی نیست، بلکه در ارتباط با دیگر واژه ها، ظرفیت عاطفی، موسیقایی، تصویری و تداعی گر پیدا می کند. از این رو، شاعر باید واژگان را با توجه به بافت، لحن، ریتم، میدان معنایی و نقش آنها در کلیت اثر انتخاب کند.
وی درباره ترکیب سازی نیز گفت: ترکیب شعری زمانی ارزش هنری می یابد که حاصل کشف نسبتی تازه میان پدیده ها باشد و جهان را از زاویه ای متفاوت به مخاطب نشان دهد. ترکیب های تحمیلی، انباشت صفت ها و کاربرد نمایشی واژگان نامانوس، فقط شعر را پیچیده می کنند و بر ژرفای آن نمی افزایند؛ ترکیب موفق باید در عین تازگی، با منطق عاطفی و فضای معنایی اثر هماهنگ باشد.
دهقانیان فرد، دقت در انتخاب کلمات و حذف عناصر زائد را نشانه پختگی زبان شاعرانه دانست و افزود: اقتصاد زبانی به معنای کوتاه نویسی نیست، بلکه هر واژه باید در جایگاه ضروری خود، نقشی روشن در ساخت معنا، موسیقی یا تصویر داشته باشد. بازخوانی و بازنویسی مداوم نیز به شاعر نوجوان کمک می کند تا واژگان کم اثر را حذف کند، ترکیب های دقیق تری بسازد؛ و از زبان تقلیدی به زبانی شخصی، منسجم و هویت مند برسد.
این نشست با طرح پرسش های اعضاء انجمن درباره انتخاب قالب، ترکیب سازی، کاربرد آرایه های ادبی، موسیقی شعر و دستیابی به زبان شخصی ادامه یافت؛ و شماری از سروده های نوجوانان به صورت موردی تحلیل شد.
در بخش پایانی برنامه نیز بر مطالعه پیوسته آثار برجسته شعر فارسی، تمرین هدفمند، بازنویسی سروده ها و نگاه نقادانه شاعران به آثار خود تاکید شد؛ مسیری که زمینه رشد تدریجی، استقلال زبانی و شکل گیری هویت ادبی شاعران نوجوان را فراهم می کند.
انجمن شاعران نوجوان سرو ناز با برگزاری نشست های منظم آموزشی و تخصصی، نقد آثار، تبادل تجربه، تعمیق شناخت ادبی و پرورش استعدادهای نوجوانان را در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان فارس دنبال می کند.
