بهگزارش روابطعمومی ادارهکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان فارس سومین جلسه مجازی کارگاه داستاننویسی، ۲۸ تیر ۱۴۰۵ با حضور فرزانه رحمانی، نویسنده و پژوهشگر ادبیات کودک و نوجوان، به همت واحد آفرینشهای ادبی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان فارس برگزار شد؛ و شرکتکنندگان با تفاوت تیپ و شخصیت، شیوههای پرداخت شخصیت و چگونگی شکلگیری قوس شخصیت در داستان آشنا شدند.
فرزانه رحمانی در آغاز این جلسه، شناخت تفاوت میان تیپ و شخصیت را یکی از پایههای مهم شخصیتپردازی دانست و گفت: تیپ، شخصیتی تکبعدی و قابل پیشبینی است که تنها با یک ویژگی شناخته میشود؛ اما شخصیت از لایههای مختلف برخوردار است، گذشته و انگیزههای مشخصی دارد و ممکن است با تضادهای درونی نیز روبهرو باشد.
وی افزود: شخصیت واقعی، مجموعهای از ویژگیها، ضعفها و تواناییهای گوناگون را در بر میگیرد؛ و همین ویژگیهای متفاوت و گاه متضاد، او را برای مخاطب باورپذیر میکند. هر اندازه نویسنده شناخت دقیقتری از ابعاد مختلف شخصیت خود داشته باشد، حضور آن شخصیت در داستان نیز طبیعیتر و اثرگذارتر خواهد بود.
این نویسنده و پژوهشگر ادبیات کودک و نوجوان در ادامه به راههای پرداخت شخصیت در داستان پرداخت؛ و گفت: داشتن خواسته و ترس، نشان دادن به جای گفتن، استفاده از جزئیات خاص و منحصربهفرد، ایجاد تضاد درونی، دیالوگپردازی و تغییر شخصیت در طول داستان، از مهمترین عناصر شخصیتسازی به شمار میروند.
رحمانی با اشاره به ضرورت شناخت ابعاد آشکار و پنهان شخصیت بیان کرد: شخصیت زمانی برای مخاطب باورپذیر میشود که نویسنده تنها به ظاهر او اکتفا نکند؛ و انگیزهها، ترسها، عادتها، خواستهها، ضعفها، تواناییها و تضادهای درونی او را نیز در روند داستان نشان دهد. کنار هم قرار گرفتن این عناصر، شخصیت را از حالت سطحی و تکبعدی خارج میکند؛ و به او هویتی مستقل میبخشد.
وی اصل نشان دادن به جای گفتن را یکی از شیوههای موثر در شخصیتپردازی دانست؛ و افزود: نویسنده نباید ویژگیهای شخصیت را به صورت مستقیم برای مخاطب توضیح دهد، بلکه باید آن ویژگیها را از خلال رفتار، گفتار، تصمیمها و واکنشهای شخصیت آشکار کند. مخاطب باید بتواند با مشاهده عملکرد شخصیت، به ویژگیهای اخلاقی و روحی او پی ببرد.
مدرس کارگاه همچنین استفاده از جزئیات خاص و منحصربهفرد را در ماندگاری شخصیت موثر دانست؛ و گفت: انتخاب عادتها، رفتارها، شیوه سخن گفتن و واکنشهای ویژه، میتواند هر شخصیت را از دیگر شخصیتهای داستان متمایز کند. این جزئیات باید با گذشته، موقعیت، انگیزه و فضای زندگی شخصیت هماهنگ باشند؛ و در خدمت روایت قرار گیرند.
رحمانی در تشریح نقش دیالوگ در شخصیتپردازی افزود: گفتوگو تنها وسیله انتقال اطلاعات نیست، بلکه میتواند بخشی از هویت، طرز فکر، احساسات، روابط و موقعیت شخصیت را برای مخاطب آشکار کند. دیالوگ زمانی موثر خواهد بود که با ویژگیهای شخصیت تناسب داشته باشد؛ و از زبان همه شخصیتها به یک شکل بیان نشود.
وی تضاد درونی را یکی دیگر از عناصر موثر در خلق شخصیتهای چندبعدی معرفی کرد و گفت: شخصیت داستان ممکن است میان خواسته و ترس، تصمیم و تردید یا توانایی و ضعف خود گرفتار شود. این تضادها، زمینه شکلگیری کشمکش را فراهم میکنند و باعث میشوند شخصیت به نمونهای زندهتر و نزدیکتر به تجربههای واقعی انسان تبدیل شود.
در بخش پایانی این جلسه، مفهوم قوس شخصیت و ضرورت تحول او در مسیر داستان بررسی شد. رحمانی در این زمینه گفت: شخصیت باید در روند داستان دچار تغییر شود و در پایان، نسبت به آغاز داستان تفاوتی هرچند کوچک داشته باشد. این تغییر میتواند نتیجه تجربه، رسیدن به شناختی تازه، غلبه بر ترس یا ایجاد ارتباطی تازه با دیگران باشد.
وی ادامه داد: تحول شخصیت باید به تدریج و متناسب با رویدادهای داستان شکل بگیرد تا برای مخاطب پذیرفتنی باشد. شخصیت پس از عبور از تجربهها و مواجهه با موانع، نباید دقیقا همان فرد ابتدای داستان باقی بماند؛ بلکه لازم است اثر این مسیر در نگاه، رفتار، تصمیم یا ارتباط او با دیگران دیده شود.
سومین جلسه مجازی کارگاه داستاننویسی واحد آفرینشهای ادبی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان فارس با هدف آشنایی شرکتکنندگان با اصول بنیادین شخصیتپردازی و تقویت توانایی آنان در خلق شخصیتهای چندبعدی، پویا و باورپذیر برگزار شد.
