به گزارش روابط عمومی اداره کل کانون پرورش فکری استان همدان، در تابستان ۱۴۰۵، یکی از فعالیتهای فرهنگی، ادبی و ترویجی مراکز کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان همدان، اجرای برنامه «لیگ گلستانخوانی» بود؛ برنامهای با هدف ایجاد ارتباطی زنده، لذتبخش و عمیق میان اعضای کانون و متن ماندگار گلستان سعدی و فراهم کردن فرصتی برای آشنایی نسل امروز با یکی از گنجینههای ارزشمند ادبیات فارسی و هویت فرهنگی و ایرانی.
در راستای اجرای این برنامه، مجموعه کتابهای آسانخوان و تعاملی گلستان سعدی در اختیار مراکز قرار گرفت تا مربیان بتوانند با بهرهگیری از این منابع، حکایتهای سعدی را متناسب با گروههای سنی اعضا روایت و بازخوانی کنند. مربیان پس از شناسایی اعضای علاقهمند، کارگاههای گلستانخوانی را شکل دادند و با طراحی فعالیتهای متنوع، خواندن گلستان را از یک تجربه صرفاً کتابمحور فراتر بردند و آن را به بستری برای گفتوگو، بازی، نمایش، نقد، بازنویسی خلاقانه، همفکری و دوستی میان اعضا تبدیل کردند.
در این لیگ، محور اصلی بر خواندن، فهم متن، مشارکت گروهی و لذت بردن از ادبیات استوار بود. اعضا در کنار مربیان و والدین خود، حکایتهای سعدی را خواندند، درباره واژهها و مفاهیم آن گفتوگو کردند، پیامهای اخلاقی و اجتماعی حکایتها را به زبان و نگاه خود بازشناختند و در مراحل مختلف، آموختههای خود را با شیوههای خلاقانهای همچون نمایش، بازی، روایت، شعرخوانی و بازنویسی به تصویر کشیدند. به این ترتیب، گلستان از قفسههای کتابخانه به متن زندگی کودکان و نوجوانان آمد و حکایتهای سعدی در لحظههای بازی، خنده، گفتوگو و تجربه جمعی اعضا جان گرفت.
در مرکز فرهنگی هنری شیرینسو و مریانج، گلستانخوانی با رویکرد ترویج فرهنگ مطالعه و آشنایی اعضا با گنجینههای ادبیات کهن فارسی دنبال شد. اعضا ضمن آشنایی با حکایتهای آموزنده شیخ اجل، سعدی شیرازی، به بازخوانی متن پرداختند و درباره مفاهیم اخلاقی و اجتماعی نهفته در حکایتها به گفتوگو و تحلیل نشستند. این تجربه به اعضا کمک کرد تا متن کهن ادبیات فارسی را نه بهعنوان اثری دور از دنیای امروز، بلکه بهعنوان متنی قابل فهم و گفتوگو درباره موضوعات انسانی و اجتماعی تجربه کنند.
در مرکز رزن، گلستانخوانی در قالب یک دورهمی متفاوت و صمیمی «مادر و دختری» برای اعضای نوجوان دختر برگزار شد. این برنامه با رویکرد تجربه یک روز بدون گوشی همراه و در کنار کتاب، فرصت مناسبی برای گفتوگو و ارتباط بیشتر میان اعضا و خانوادههای آنان فراهم کرد. اجرای پویش کتابخوانی فصل تابستان با حضور مادران و اعضا، برگزاری برنامه گلستانخوانی برای نوجوانان و بحث آزاد با موضوع دوران نوجوانی و اهمیت مطالعه کتاب، بخشهایی از این دورهمی فرهنگی بود. در این برنامه، گلستان سعدی بهانهای برای شکلگیری گفتوگویی میان نسلها شد و اعضا در کنار مادران خود، ادبیات، مطالعه و تجربههای نوجوانی را به اشتراک گذاشتند.
در مرکز سیار روستایی ملایر نیز باشگاه گلستانخوانی روستای زنگنه پایین در خردادماه و تابستان ۱۴۰۵ شکل گرفت. اعضای این باشگاه با هدف آشنایی با گنجینه متون کهن، به خوانش و اجرای گروهی حکایتی از باب اول گلستان پرداختند. این تجربه نشان داد که ادبیات کلاسیک میتواند در خارج از فضای ثابت کتابخانه و در میان کودکان و نوجوانان را نیز حضوری پویا داشته باشد و زمینهای برای مشارکت، اجرا و آشنایی با میراث ادبی ایران فراهم کند.
در مرکز لالجین، کارگاه گلستانخوانی با تمرکز بر خوانش حکایتهای گلستان برگزار شد. اعضا در این کارگاه با شیوه خوانش متن، تلفظ صحیح واژهها، واژهشناسی و معنای کلمات آشنا شدند و تلاش کردند مفاهیم حکایتها را بهتر درک کنند. تقویت مهارت صحیحخوانی، افزایش دایره واژگان و آشنایی با ادبیات کهن از مهمترین اهداف این فعالیت بود. در این کارگاه، مواجهه با متن کهن از مسیر زبان و واژه آغاز شد و اعضا قدمبهقدم به درک معنای حکایت و پیام آن نزدیک شدند.
مرکز اسدآباد نیز گلستانخوانی را از فضای مرکز فراتر برد و آن را در پارک شهید رجایی و در قالب یک دورهمی شاد و خانوادگی برگزار کرد؛ جایی که سعدیخوانی با بازی و شادی همراه شد. در این برنامه، ابتدا حکایت «انوشیروان عادل» بازخوانی و تحلیل شد و سپس اعضا به صورت فردی به تمرین و روخوانی حکایت پرداختند تا مهارت صحیحخوانی متون کهن را تقویت کنند. در ادامه، اعضا به شکل گروهی به جمعخوانی شعر مرتبط با حکایت پرداختند که زمینه تعامل بیشتر آنان را فراهم کرد.
در ادامه این برنامه، یکی از اعضا حکایت «خر برفت و خر برفت و خر برفت» از مثنوی معنوی را روایت کرد و پس از بخش ادبی، اعضا در پارک به اجرای بازیهای گروهی پرداختند.
حضور خانوادهها و مشارکت مادران در برپایی سفره ناهار نیز فضای برنامه را صمیمیتر کرد و اعضا در کنار یکدیگر و با تجربهای از دوستی و مهربانی، روزی متفاوت را پشت سر گذاشتند. در این برنامه، ادبیات، بازی، خانواده و طبیعت در کنار هم قرار گرفتند تا اعضا سعدیخوانی را با طعم شادی و مشارکت تجربه کنند.
در مرکز کانون شماره ۴ و مجتمع شهید آیت الله مدنی نیز کارگاه گلستانخوانی با حضور اعضا برگزار شد. در این کارگاه، مربی فرهنگی با استفاده از شیوه روخوانی و توضیح اصطلاحات ادبی گلستان، اعضا را با نکات اخلاقی و تربیتی و مفاهیم موجود در حکایتهای سعدی آشنا کرد. این فعالیت با هدف رشد فکری و تقویت استعدادهای خلاق هنری اعضا دنبال شد و تلاش داشت میان خواندن متن، فهم پیامهای تربیتی و پرورش نگاه خلاقانه کودکان و نوجوانان پیوند ایجاد کند.
در بخشی دیگر از فعالیتهای گلستانخوانی، قصهگویی از کتاب «۶ داستان از گلستان سعدی» در کنار بازی با کلمات و پرتاب توپ، شعرخوانی و معرفی کتاب اجرا شد. ترکیب قصه و بازی در این برنامه، فضای شاد و مشارکتمحوری برای اعضا ایجاد کرد و در کنار ترویج کتاب و کتابخوانی، به افزایش نشاط، تقویت همکاری و مشارکت اعضا در فعالیتهای گروهی کمک کرد.
در مرکز شماه 5 همدان و شهرستان تویسرکان مربی خوانش گلستان را با بازی ترکیب کرد و برایشان در هر جلسه با خلاقیت بازی نو ابداع میکرد.
مجموع این فعالیتها نشان میدهد که لیگ گلستانخوانی در مراکز کانون استان همدان، تنها یک برنامه برای روخوانی و خواندن متن ادبی نبوده است؛ بلکه تلاشی برای ایجاد رابطهای تازه میان نسل نو و میراث ادبی ایران و در واقع بستری برای پیوند سه عنصر مهم کتاب، کودک و میراث فرهنگی بوده است و مربیان کانون با بهرهگیری از شیوههای متنوع، حکایتهای سعدی را به زبان نمایش، قصه، بازی، شعر، گفتوگو، نقد و بازنویسی خلاقانه نزدیک کردند تا اعضا بتوانند با متن ارتباطی شخصی و تجربهمحور برقرار کنند.
در این مسیر، هر حکایت فرصتی برای اندیشیدن، پرسیدن و گفتوگو شد و هر کارگاه به فضایی برای تجربه جمعی و شکلگیری دوستی میان اعضا تبدیل شد. گلستان سعدی، که قرنهاست بخشی از حافظه فرهنگی و ادبی ایرانیان را شکل داده است، در تابستان ۱۴۰۵ بار دیگر در مراکز کانون همدان روایت شد؛ این بار نه فقط از زبان کتاب، بلکه از زبان کودکان و نوجوانانی که حکایتها را خواندند، فهمیدند، بازی کردند، به نمایش درآوردند و با نگاه امروز خود بازآفرینی کردند.
در پایان باید گفت روایت گلستان در کانون همدان، روایت بازگشت یک متن کهن به زندگی امروز است؛ روایتی که در آن حکایتهای سعدی از میان صفحات کتاب بیرون آمدند و در جمع کودکان و نوجوانان، در کارگاهها، پارکها، روستاها و دورهمیهای خانوادگی، بهانهای برای خواندن، اندیشیدن، گفتوگو، خلاقیت، دوستی و شناخت هویت ایرانی شدند.
