هم‌زمان با هفته کتاب و کتاب‌خوانی، نقش کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در تقویت مهارت خواندن، درک مطلب، تفکر و علاقه‌مندی کودکان به مطالعه، بیش از پیش اهمیت می‌یابد.
سواد خواندن، تنها به توانایی خواندن واژه‌ها و جملات محدود نمی‌شود؛ بلکه مهارتی گسترده‌تر است که درک و تفسیر متن، گسترش دایره واژگان، قدرت پرسشگری، استدلال و توانایی بیان برداشت‌ها را نیز در بر می‌گیرد. از این منظر، کتاب‌خوانی زمانی به یک تجربه تربیتی اثرگذار تبدیل می‌شود که کودک بتواند با متن ارتباط برقرار کند، درباره آن بیندیشد و فهم خود را با دیگران به اشتراک بگذارد.
پژوهش «بررسی نقش کانون و عوامل تأثیرگذار در ارتقای سواد خواندن کودکان» که از سوی دکتر امیررضا اصنافی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی، انجام شده است، بر نقش مؤثر کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در ارتقای سواد خواندن و نوشتن اعضا تأکید دارد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد فعالیت‌های کتاب‌محور، قصه‌گویی، گفت‌وگوهای هدایت‌شده و تعامل عاطفی مربی و کودک، از جمله فعالیت‌هایی هستند که در تقویت روان‌خوانی، گسترش واژگان، افزایش انگیزه خواندن و شکل‌گیری نگرش مثبت به کتاب تأثیر بیشتری دارند.
بر اساس این پژوهش، آنچه فعالیت‌های کانون را از یک برنامه معمول کتاب‌خوانی متمایز می‌کند، فراهم آوردن فرصت تجربه فعال خواندن برای کودکان است؛ تجربه‌ای که در آن کودک تنها شنونده یا دریافت‌کننده اطلاعات نیست، بلکه در فرایند یادگیری مشارکت می‌کند، پرسش می‌پرسد، نظر می‌دهد، داستان را بازگو می‌کند و از دریچه تخیل و اندیشه خود با جهان کتاب ارتباط برقرار می‌سازد.
در این مسیر، مربیان کانون نقشی محوری دارند. آنان با بهره‌گیری از شیوه‌های خلاقانه قصه‌گویی، بلندخوانی، معرفی و نقد کتاب، نشست‌های گفت‌وگومحور و فعالیت‌های ادبی و هنری، زمینه‌ای فراهم می‌کنند تا مطالعه از یک تکلیف آموزشی به تجربه‌ای لذت‌بخش، مستمر و معنادار در زندگی کودک تبدیل شود.
کتابخانه‌های کانون نیز در این رویکرد، فراتر از فضایی برای نگهداری و امانت کتاب، به محیط‌هایی برای پرورش مهارت خواندن، تعامل اجتماعی، تبادل اندیشه و تقویت قدرت فهم و تحلیل کودکان تبدیل می‌شوند. پیوند فعالیت‌های کتاب‌محور با قصه‌گویی، نمایش، بازی‌های خلاق و فعالیت‌های نوشتاری، فرصت‌های متنوعی برای تعمیق تجربه خواندن فراهم می‌آورد.
این پژوهش همچنین بر اهمیت همراهی خانواده و مدرسه در کنار نهادهای فرهنگی تأکید دارد و کانون را نهادی مکمل در این مسیر می‌داند؛ نهادی که می‌تواند با ایجاد فرصت‌های برابر برای دسترسی کودکان به کتاب و برنامه‌های باکیفیت، به کاهش فاصله فرهنگی و آموزشی، به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار، کمک کند.
هفته کتاب و کتاب‌خوانی فرصتی است تا بار دیگر به این حقیقت توجه کنیم که سرمایه‌گذاری بر کتاب و مطالعه، در واقع سرمایه‌گذاری بر اندیشه و توانایی نسل آینده است. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با تکیه بر ظرفیت کتابخانه‌ها، توانمندی مربیان و فعالیت‌های فرهنگی، ادبی و هنری خود، می‌تواند نقشی مؤثر در پرورش نسلی کتاب‌خوان، پرسشگر، خلاق و برخوردار از قدرت فهم و تحلیل ایفا کند.
هدف نهایی، تنها افزایش تعداد کتاب‌های خوانده‌شده نیست؛ بلکه پرورش کودکانی است که آنچه را می‌خوانند، عمیق‌تر می‌فهمند، درباره آن می‌اندیشند و می‌توانند با اندیشه و آگاهی در جهان پیرامون خود نقش‌آفرینی کنند.