در این مقاله، کارکرد ها و مزیت های قصه گویی را بررسی کرده ایم، تا نمونه وار پاسخی ارائه کنیم، برای پرسش هایی همچون:
آیا قصه گویی در توسعه فعالیت های هنری و ادبی نقش دارد؟ قصه گویی چگونه به پیشبرد اهداف فعالیت های هنری و ادبی کمک می کند؟چه طرح های ادبی و هنری را می توان با فعالیت قصه گویی پیوند داد؟
در این رهگذر، به اهمیت قصه و قصه گویی نیز پرداخته شده است.قصه گویی سهم به سزایی در آموزش های زبانی و بالابردن درک شفاهی کودکان ونوجوانان دارد و همچنین در انتقال مفاهیم به زبان ساده ی آن ها کمک می کند. از این رو به قصه گویی به عنوان یک فعالیت محور و محرک نگاه شده که می توان از آن در ایجاد بستر مناسب برای اجرای طرح های ادبی و هنری بهره برد.
مخاطب این مقاله، می تواند از هر قشر و یا صنفی را شامل شود و به درستی باید دانست که در رأس تربیت فکری و خلاقانه هر کودکی، والدین یا سرپرست مستقیم وی، نقش محوری و ارزشی را داشته و در سنوات بعدی یا مسیرهای دیگر، افرادی از جمله معلم، مربی و جامعه نقش های بعدی در این مهم را بر عهده خواهند داشت. پس تأثیرگذارترین و جذاب ترین قصه گو و متکلم برای هر کودکی به ترتیب ذکر شده؛ می تواند نقش مثبت و مفید و یا مضر و منفی را بر دوش بگیرد.
اما نکته ای که نمی توان آن رااز نظر دور کرد این است که : یونگ معتقد است که همه شخصیت ها در افسانه ها، عناصر نمادین شده ی در هر فرد هستند.البته در استفاده از رسانه های دیداری و شنیداری و دیگر بسترهای انتقال داستان و قصه، از جمله انیمیشن و خوشنویسی و.. در بسیاری از مواقع شناخت سطحی مؤلف از تغزل و تخیل قصه، باعث انحراف و یا ترس و بیزاری ذهن کودک می شود و از این رو، لزوم پرداخت صحیح به این مقوله برای والدین و مربیان و معلم ها، لازم و ضروری است.
در این مقاله سعی بر این شده است تا علاوه بر شناسایی جایگاه ویژه قصه گویی در فعالیت های ادبی و هنری به نقش آن در توسعه این فعالیت ها نیز پرداخته شود.
اهمیت قصه گویی
بازگو تا قصه درمان ها شود بازگو تا مرهم جان ها شود
مولوی
والتر بنیامین می گوید: قصه نخستین آموزگار کودکان و زمانی نخستین آموزگار بشر بوده است و آگوستا بیکر نیز می گوید:
کسانی که با کودکان کار می کنند باید به اهمیت قصه در زندگی آن ها، به سهم منحصر به فرد قصه گویی کتابخانه ای در مأنوس کردن بچه ها با کتاب، به نقش قصه در کمک به کودکان در کسب مهارت های زبانی و آموزشی و به قدرت آن در برانگیختن کودک به تحسین میراث ادبی و فرهنگی، پی برده باشند.
در کتاب های آسمانی همه ادیان، داستان های بسیاری مطرح شده است و در بسیاری مواقع، خداوند با بیان غیر مستقیم در قالب قصه، ارزش های تربیتی در زندگی، رفتار و اخلاق و ... را آموزش می دهد.قصه ها از روزگاران قدیم برای آموزش، انتقال تجربه ها و تاریخ قومی از نسلی به نسل دیگر به وجود آمده اند از این جهت است که قصه را همزاد انسان و زمان شکل گیری نخستین قصه ها را روزهای آغازین زندگی انسان در زمین می دانند.
شنیدن قصه یک فعالیت ذهنی است که گاه به تجربه عملیاتی آدمی نیز معنا می بخشد. قصه گویی برای کودکان و نوجوانان فرصت های جایگزین و خلاق را فراهم می آورد تا همذات پنداری کنند ، نقش های متفاوت را بیازمایند، عقاید مختلف را با هم بسنجند و یا در مسیرهای جدیدی قرار بگیرند.
در لزوم قصه و قصه گویی برای اجرای بسیاری از طرح های ادبی و هنری در کلاس ها و فعالیت ها ، همین بس که حتی پادشاهان ایرانی قصه گویانی داشته اند که در لحظه های اندوه یا شادی به آن ها آرامش بخشیده اند.شهرزاد قصه گو در هزار و یک شب نمونه ای از این قصه گویان است و چه بسا بسیاری مسائل مهم و ارزشی توسط چاکران آنها با ابزار قصه و متل گوشزد شده و به شکلی غیرمستقیم در ذهنیت و افکار شخصی و جمعی اثرگذاری مثبت یا منفی انجام شده است. مربی ، معلم و یا والد نیز می تواند از قصه گویی برای ایجاد آرامش لازم در آموزش و انجام فعالیت با کودک و نوجوان خود، بهره گیرد.قصه گویی از جدی ترین و بنیادی ترین روش های انتقال مفاهیم به دنیای مخاطبان به ویژه کودکان و نوجوانان به شمار می رود.
منظور از اصطلاح قصه در این مقاله، همه ی اصطلاحات مشترک و مترادف از جمله افسانه، حکایت، داستان و ... می باشد و هدف از طرح قصه، همه ی سخنان یا نوشته هایی است که ساختاری روایتی همراه با حوادث و جریان های خیالی و یا واقعی نمادین و ... دارند.حتی در بسیاری از ارتباطات کلامی و رفتاری یک مربی در مواجهه با عضو یا هنرجوی خود می تواند طرح هایی را مورد توجه قرار دهد، که محوری ترین مسیر همان طرح مطلب و موضوع و یا طی مسیر آن است.
کوتاه از مزیت هایی که قصه گویی درانجام فعالیت های ادبی و هنری دارد و به پرورش خلاقیت کودکان ونوجوانان می انجامد:
توانایی تجسم و تصویرسازی به عنوان یک راهکار مهم در درک خواندن،به رسمیت شناخته شده اند. کودکی که بتواند از کلمات روی کاغذ تصویرهای ذهنی بسازد بهتر قادر به درک و به خاطرآوردن خوانده هایش خواهد بود.او می تواند استنتاج و پیش بینی کند بنابراین قصه و قصه گویی در فعالیت های ادبی و هنری به بارور شدن ذهن کودکان و نوجوانان می انجامد و بذری در نهاد آن ها افشانده می شود که در قالب آثار هنری و ادبی منتشر می گردد و ثمر می دهد. قصه ها با ساختی روایی همراه با حوادث و ماجراهای خیالی و یا واقعی، ذهن کودک و نوجوان را به پرواز در می آورد. از آن جا که تخیل کودکان ونوجوانان روان و نامحدود است، قصه به آن ها این امکان را می دهد که ذهنیاتشان را به ظهور برسانند. چه در قالب فعالیت های ادبی( داستان ها ، شعرها و متن هایشان ) و چه در قالب فعالیت های هنری( آثار نقاشی، کاردستی ، سفالگری و...) کشفیات خلاقانه و رشد و نو ذهنیتی خرد محور را دنبال می کنند.
در فعالیت های ادبی یا هنری که خواندن یا مطالعه تصویری کتاب جزء لاینفک آن ها است، مربی می تواند این کار را به صورت قصه گویی( با ابزار و بدون ابزار) در کلاس به اجرا در آورد.مربی هنری نیز می تواند از این شیوه ها بهره بگیرد به عنوان مثال قصه خوانی و یا به طور خاص برای کودکان از شیوه قصه گویی همراه با تقلید صدا بهره بگیرد.
اگر قصه از انواع ادبی مانند قصه های بومی، ادبیات داستانی، تخیلی، زندگینامه انتخاب شود. کودک یاد می گیرد که هر شکل ادبی دارای زبان، سبک و ساختاری منحصر به فرد است.او الگوهای زبان را یاد گرفته و درک خود از پی رنگ و شخصیت پردازی قصه را رشد می دهد، چیزی که در نگارش به او یاری خواهد رساند و در فعالیت های تجسمی، باعث درکی متفاوت از شخصیت ها، روایت ها و ارتقای تخیل بصری او خواهد شد.
کودکان و نوجوانان ، قصه ها وقصه گویان را دوست دارند و با اشتیاق و لذت به آن ها گوش می سپارند اما همان طور که گفته شد، انتخاب قصه و قصه گویی کاری ساده نیست و هر قصه ای برای خوانده شدن مناسب نمی باشد. قصه انتخابی می بایست که هماهنگ با فضای ذهنی و فکری کودک و نوجوان باشد و نیز با ظرفیت آن ها وشرایط زمانی خواندن قصه هماهنگ باشد. باید در انتخاب قصه به زمان و مکانی که در آن قصه گفته می شود، دقت کرد و اجرای فعالیت های ادبی و هنری را طوری برنامه ریزی کرد که قبل از انجام آن فعالیت ها، زمانی به قصه گویی اختصاص داده شود. البته مکان هم در قصه گویی و انجام فعالیت های ادبی و هنری پس از آن، در این امر مؤثر است به گونه ای که فعالیت های ادبی و هنری را می توان در فضای حیاط، طبیعت و یا هر لحظه و مکان خاص یا پیش بینی نشده نیز، تشکیل داد و قصه و نوع فعالیت می تواند با فضایی که بچه ها در آن قرار گرفته اند، هماهنگ شده و پیش بینی های آگاهانه مربی در فضاسازی فعالیت سهم ارزشی و کاربردی خاصی را دارد.
ایجاد نشاط ذهنی:
از آن جا که لازمه ی تشکیل و حضور فعالانه ی کودکان ونوجوانان در انجام فعالیت های ادبی وهنری برخورداری از نشاط است گاه، شنیدن یک موسیقی این نشاط را به کودک و نوجوان می بخشد. موسیقی و قصه، زوج طبیعی یکدیگرند.هرگاه آواز می خوانید قصه ای را می گویید که با موسیقی هماهنگ شده است و گاه گفتن یک قصه نشاط لازم را به کلاس می بخشد.قصه گویی در کلاس های ادبی و هنری، فاصله بین دست و فکر کودک را کم می کند و کودک این مطلب را درک می کند که می تواند به سادگی تصورات خود را مکتوب نوشتاری یا تصویری نماید و از این طریق ذهن کودک و نوجوان نیز به نشاط فکری می رسد به عبارت ساده تر کلام و صوت بستری تغزلی جهت نیل به تجسمی بصری و یا بلعکس خواهد شد.
غنای تجربه و دریافت های زیبایی شناختی:
قصه و قصه گویی علاوه بر این که تجربه و دریافت زیبایی شناختی کودکان ونوجوانان را غنی می سازد، موجب آموزش انضباط ذهنی و تأمل عقلی هم می گردد و این غنای تجربه و دریافت زیبایی شناختی با پرورش قوای تخیل و فهم در آن ها همراه می شود و به این ترتیب توانایی آن ها برای واکنش نشان دادن در برابر هنر پرورش پیدا می کند و بی گمان استعدادهای بالقوه آن ها از جمله در زمینه های ادبی و هنری نمایان می گردد .
غنی سازی تصویرهای ذهنی و تقویت تجسم وتخیل:
قصه ها بر تخیل و تصور کودک و نوجوان تأثیر فراوانی می گذارند. همچنین باعث غنی سازی تصویرهای ذهنی کودکان ونوجوانان می شوند و آن ها را با بار حسی و عاطفی موجود در قصه ها آشنا می کنند.اتفاقات خارق العاده و ماجراهای در دل داستان ها و قصه ها ، تصویرهای به آن ها می دهند که امکان خروج از دنیای واقعی را به آن ها می بخشند. قصه گویی به شناخت کودک و نوجوان از دنیای اطرافش کمک می کند و در ضمن او را با نمادها ی عینی و ذهنی آشنا می گرداند و سپس کودک و نوجوان، توانایی تبدیل این نماد ها را در قالب آثارشان می یابند همچنین قصه گویی، فاصله میان قدرت خواندن و قدرت درک کردن را در کودک پر می کند. تجسم و تخیل او را تقویت می کند و او را آماده می کند برای انجام فعالیت های ادبی و هنری تفکری خلاق محور و پویا داشته باشد.
زبان آموزی و گسترش گنجینه ی لغات و انتقال ارزش ها:
قصه ها در زبان آموزی نقشی پررنگ دارند و نیز از نظر پرورش ذوق و خلاقیت کودکان و نوجوانان دارای اهمیت فوق العاده ای می باشند از این جهت مربی را برای رسیدن به اهدافش در انجام فعالیت های ادبی و هنری یاری می دهند و بدیهی است، کودک و نوجوان را به کنش و گویش خلاق می کشانند. قصه گویی را در کنار همه محاسنی که دارد، می توان هم یک فعالیت ادبی به حساب آورد و هم یک فعالیت هنری. از آن جا که قصه گو همچون یک نقاش و یا تصویرگر عمل می کند اما ابزار کارش به جای رنگ ها ، کلمه ها و واژه هاست. او با قصه گویی اش به بچه ها قدرت تجسم می بخشد و در عین حال که کلمه ها را به گوش مخاطبانش می رساند، آن ها را با آن کلمات و ترکیبات مأنوس و صمیمی می گرداند به طوری که بچه ها پس از شنیدن داستان تکیه کلام ها یا جمله های خاص و تکرار داستان را به خاطر سپرده و بازگو می کنند از این نظر در زبان آموزی و کسترش گنجینه ی لغات کودکان و نوجوانان تأثیری فوق العاده را دارا می باشد و رویات و شرح مبانی شخصیت ها و مکان ها، شناختی خلاقانه را به کودک واگذار می کند.
تربیت خیال فرهیخته در کودکان و نوجوانان:
ارزش قصه گویی در کلاس های ادبی و هنری در این است که بینش تخیلی کودک و نوجوان را بارور می سازد و قدرت تصور آنان را تقویت می کند و به بیانی دیگر به آن ها این امکان را می دهد که برای شناخت پدیده ها از تجسم ، تصور و تخیل خود استفاده کنند و البته با تربیت تخیلشان، آنان را به سوی خیال فرهیخته هدایت می کند.
تقویت مهارت های شنیداری و هدایت به سمت شنیدن خلاق:
اولین آشنایی با ادبیات از طریق شنیدن است و قصه گویی برای بچه ها به تقویت مهارت شنیداری آن ها می انجامد و در عین حال، با انجام فعالیت های هنری و ادبی به تقویت مهارت های دیداری و تجسمی آن ها کمک می کند.کودکان در کلاس های ادبی برای شروع فعالیت نوشتن ، گاهی دچار ترسی خاص هستند و شنیدن یک قصه آن ها را در یک فرایند اندیشیدن، کشف کردن در گیر می کند و این لذت ، خیال آن ها را برای نوشتن آسوده تر می گرداند.
اندیشه و عاطفه کودک و نوجوان حاوی ذخیره های گوناگون فرهنگی، ادبی ، هنری، علمی و ... است . مربی و والدین می توانند با انتخاب یک قصه مناسب و مطرح کردن سؤالات مرتبط پس از قصه گویی، به این گنجینه ی ذهن و خیال کودکان ونوجوانان دست پیدا کرده و با این ابزار تربیتی ، شنیدن خلاق را در بچه ها تقویت کنند و از این طریق آن ها را به نقاشی کردن ، ساختن و یا مکتوب کردن خلاقانه ذهنیاتشان سوق دهند.اگر شنیدن به یک مهارت تبدیل شود طوری که به درک عمیق بیانجامد، فرایند شنیدن خلاق اتفاق می افتد و خلاقیت های کلامی و شفاهی و نوشتاری و تجسمی کودک و نوجوان ، زمانی بروز پیدا می کند که نمونه های برتری برای آن ها قصه گویی شود بنابراین لزوم انتخاب نمونه های برتر از جانب مربی برای قصه گویی نیز احساس می شود ودر این مهم ،قطعا ارتباط خود مربی یا والدین با قصه یا روایت مطرح شده،اصلی ضروری است و به بیان دیگر در برخی مواقع باید قصه گو در قصه جریان داشته و راوی صرف نباشد.
تبدیل اندیشه ها و تخیلات در قالب رمزهای کلامی و تصویری:
در هنگام شنیدن قصه، کودک و نوجوان به ترکیب شنیده ها با تجربیات شخصی اش می پردازد و چه بسا که این فرایند زمینه ساز خلق آثاری جدید گردد. بنابراین قصه گویی در انجام فعالیت های ادبی وهنری امکان تجربه کردن را برای کودک و نوجوان فراهم می آورد و در عین حال زمان کافی را برای بازخوانی عواطف و احساساتش به او می بخشد واین همه باعث می شود که مرحله ی بعدی را بهتر پشت سر بگذارند که همانا مرحله ی تبدیل اندیشه ها وتخیلاتشان در قالب رمزهای کلامی و تصویری است.
شگفت زدگی و ایجاد شور و شوق برای آفرینش:
یکی از خصلت های کودکی ونوجوانی شگفت زدگی است که لذت شنیدن قصه در آن ها را بالا می برد و در آن شور و شوق می آفریند تا به تخیلات خودشان هم هستی ببخشند . علاوه بر این قصه گویی یکی از محرک هایی است که موجب به پرواز در آمدن بار تخیل درذهن و روان کودک و نوجوان خواهد شد.کارکرد تخیل در دوران کودکی به منزله سرمایه ی خلاقیت و انعطاف و سیال بودن ذهن است.افسانه ها و داستان های تخیلی موجب توسعه ی اندیشه و ظرفیت ذهنی آنان می شود. قصه تأثیری عمیق بر روان، زبان و رفتار و شخصیت کودکان و نوجوانان می گذارد و همچنین نیرو و انگیزه ای در کودکان و نوجوانان ایجاد می کند که می توان از این انگیزه و نیرو در انجام فعالیت های ادبی و هنری استفاده کرد. به این ترتیب که قصه ها زنجیره ای از حوادث اند و کودک با تعقیب حوادث داستان به کنکاش در دنیای بیرون می پردازد و هنگامی که زمینه را برای بروز این احساس، مناسب می بیند به خلق اثر دست می زند.
بیان احساسات واقعی در کودکان و نوجوانان:
با قصه گویی برای اعضای نوجوان، آن ها یاد می گیرند که به احساسات و خواسته هایی که به هر دلیل( شرایط خاص سنی،کم رویی و خجالت و...) قادر به بیان کردن آن ها نیستند و یا تمایلی به مطرح کردن آن ها در گروه همسالان ندارند، اهمیت داده و آن ها را با تخیل خود آرایش دهند و در قالب داستان ها و آثار ادبی که خلق می کنند، زینت بخشند. بنابراین کودکان ونوجوانان به زودی می فهمند که در حین نوشتن ، بدون سانسور کردن احساسات واقعی و فقط با پوشاندن جامه ی کلمات مکتوب بر تن احساسات و عواطف شان، می توانند مطرح گردند و احساس همدردی و مشترک بودن خواسته ها و عواطف شان در آثار دیگر دوستانشان به آن ها آرامش و اطمینان می بخشد وآن ها را برای حضور در کلاس ها مشتاق تر می گرداند.
ایجاد آرامش و تخلیه ی روانی:
کودکان و نوجوانان هنگام شنیدن یا خواندن قصه با شخصیت ها همراه می شوند و در فضای قصه جاری می شوند و صمیمیت و صفا می یابند. قصه و قصه گویی همچون امواج آرام آب، آن ها را به آرامش لازم می رساند تا هنگامی که آن ها یک بحران را پشت سر می گذارند یا درگیر احساساتشان هستند (غم، شادی، تنهایی و..) با شنیدن قصه ای متناسب با سن و حتی موقعیت و احوالاتشان ، تخلیه روانی گشته به آسانی دست به آفرینش می زنند.این تخلیه روانی در کودکان یا نوجوانانی با استعدادهای گوناگون ، به شکل های مختلف بروز پیدا می کند. به نحوی که یکی را به ورطه نوشتن می کشاند و دیگری را به حوض نقاشی و بازی با رنگ و انجام کاردستی واجرای نمایش و...
انتقال فرهنگ شفاهی و ایجاد ارتباط کلامی و غیر کلامی:
آثاری که حاصل اجرای طرح های ادبی و هنری آمیخته با قصه و قصه گویی بوده است، نشان از ارتباط خوب کودکان و نوجوانان با این گونه طرح ها می دهد. قصه در انجام فعالیت های ادبی و هنری، ابزاری برای انتقال فرهنگ شفاهی و ایجاد ارتباط کلامی و غیر کلامی مؤثر بین کودکان و نوجوانان است که با هدایت مربی شکل گرفته و جریان می یابد.قصه گویی در حین انجام فعالیت با تقویت زمینه ی تخیل، بستر لازم را برای خلق اثر به عضو می بخشد و گاه نیز با قصه گویی می توان موضوع مورد نظر را بدون نیاز به توضیح مطرح کرد البته قصه گویی در کلاس های ادبی و هنری می بایست به گونه ای باشد که بچه ها را در قصه مشارکت دهد و یکی از بهترین ابزارهای آموزشی الگوبرداری این است که وقتی بچه ها مشغول نوشتن هستند، مربی هم بنویسد و یا با بچه ها نقاشی کند، و گاه با بیان نکته یا فرمی ، توجه کودک و نوجوان به زیبایی شناسی یا رمز و راز نهفته در قصه یا داستان جلب شود.
دقت در اتفاقات و سوژه های اطراف و پیوندهای فرهنگی و انسانی:
کودکان و نوجوانان در جریان شنیدن قصه فعال می شوند و حتما اگر قبل از گفتن قصه، از آن ها بخواهیم که در پرسش و پاسخ های بعد از قصه شرکت کنند و نظر خود را در مورد قصه بگویند، توجه و دقت شنوایی آن ها تقویت می گردد که این مهم یکی از اهداف اولیه انجام فعالیت های ادبی و هنری است که دقت آن ها را در دیدن و شنیدن اتفاقات و سوژه های اطرافشان پرورش می دهد. همچنین با پرورش تخیل ،گاه دیده شده است که آن ها به دخل و تصرف در داستانی که شنیده ، دست می زنند و از دل داستان شنیده شده، داستانی دیگر می سازند که به راحتی می توان از این طریق، یک طرح ادبی و هنری به اجرا در آورد که در ادامه به نمونه هایی از این طرح ها و مراحل اجرای آن ها اشاره می شود.
تیناجیل گردن می گوید:
گفتن قصه های شفاهی ، کودکان را بر می انگیزد که درباره آن ها بنویسند،از قصه ها تقلید کنند و نیز از آن ها همچون آغازگری برای خلق آثار خود استفاده برند.
نمونه ای از طرح های ادبی و هنری که با فعالیت قصه گویی پیوند خورده اند و مربی و والدین می توانند از این روش ها استفاده کنند.
طرح های ادبی:
_قصه ها کودکان و نوجوانان را با واژگان و اصطلاحات آشنا می سازند و فرصت خوبی در اختیار آن ها قرار می دهند که به طور غیر مستقیم به اصلاح لغزش ها و اشکالات زبانی خود بپردازند.در عین حال مربی را برای اجرای طرح ادبی مورد نظرش آماده می کنند و از آن جا که ابزار کار ادبی استفاده از کلمات است لذا یکی از تأثیرات بسیار مهم قصه گویی افزایش گنجینه ی لغات ذهن مخاطبان آن است که این مهم خود یکی از اهداف انجام فعالیت های ادبی می باشد.در همین راستا مربی می تواند قصه ای را برای بچه ها تعریف کرده و سپس از آن ها بخواهد که برای قصه، یک اسم انتخاب کنند.
_قصه ها بستر مناسبی را برای ارضاء حس کنجکاوی کودک و نوجوان فراهم می آورند که در انجام یک فعالیت ادبی می تواند زمینه ساز بحث های مفیدی گردد. از موضوع داستان گرفته تا اتفاقات و حوادثی که برای شخصیت های اصلی و فرعی داستان رخ می دهد. به عنوان مثال مربی پس از قصه گویی می تواند بچه ها را با سؤالاتی این چنین به بحث و گفت و گو بکشاند. ((نام قهرمان قصه چه بود؟! چه دید و چه انجام داد؟! ماجرا در کجا و در چه زمانی اتفاق افتاد؟! و...)) کما اینکه همین مباحث به طورکلی تر در کارگاه های داستان برای اعضا بحث می گردد.
_در اجرای طرحی دیگر می توان ، شخصیت های قصه گفته شده را در اختیار کودک و نوجوان قرار داده و از آن ها خواسته شود که با این شخصیت ها، داستانی دیگرگونه بنویسند.
_طرح دیگری که می توان در کلاس به اجرا درآورد ، قصه گویی قسمت های اولیه ی داستان است که پس از آن بچه ها می توانند به میل خود داستان را ادامه دهند. در پایان مربی، ادامه ی قصه را برای آن ها می گوید.
_طرح دیگری که می توان مطرح کرد، نشان دادن تصاویر یک کتاب به بچه هاست و این که پس از دیدن تصویرها، از آن ها خواسته شود که داستان آن را بنویسند. در پایان مربی، داستان کتاب را برای بچه ها قصه گویی کند.
_می توان پس از چند جلسه قصه گویی، از کودکان و نوجوانان خواست که شخصیت های قصه های گفته شده را در موقعیت و فضاهای متفاوت دیگری قرار دهند و یا آن ها را با هم جابه جا کنند و داستانی متفاوت تر بنویسند.
_پس از خواندن قصه می توان از کودکان و نوجوانان خواست که در مقام یک گزارشگربا از یکی شخصیت های قصه یک مصاحبه ترتیب بدهند و آن را بنویسند.
طرح های هنری:
_از جمله فعالیت های هنری اجرا شده که با قصه گویی همراه است ، نمایش می باشد چرا که بسیاری از قصه ها برای نمایش خلاق مناسب ترند و کودکان کم سال تر به ویژه از این گونه نمایش ها لذت می برند. می توان از آن ها خواست که پس از گوش دادن به قصه، با تقلید حرکات و صداهای عناصر قصه ، به اجرای نمایش قصه بپردازند و همچنین می توانند اجرای نمایش را از داستان قصه آغاز کرده و به صورت بداهه ادامه دهند و یا بابرداشتی آزاد و طی جلسات تمرین بیان و بدن، نمایشی خلاق را به اجرا در آورند.
می توان از بچه ها خواست که قصه را برای یک دوست و یا یک گروه سه یا چهار نفره تعریف کنند.
_از آن جا که به هنگام گوش دادن به قصه ها، فضا و مکان قصه در ذهن ساخته می شود، می توان از بچه ها خواست که آن چه از قهرمان قصه در ذهن مجسم کرده اند، یا از فضا و مکان قصه تصور کرده اند ، نقاشی کنند البته اگر این فعالیت به اجرا در می آید، بهتر است، کتاب مورد نظر به بچه ها نشان داده نشود، تا آن ها با تکیه بر تخیل و خلاقیت خود نقاشی کنند.
در طرحی دیگر می توان با دراختیار قرار دادن وسایل، از بچه ها خواست که شخصیت های داستان را بسازند(با استفاده از کلاژ یا گل سفالگری و...) و کاردستی درست کنند و یا تصویر شخصیت اصلی داستان را زمانی که اتفاق برایش در حال رخ داد است، نقاشی کنند.
همچنین در فعالیت هایی از جمله انیمیشن و فیلم سازی نیز با ساختار دراماتیک قصه ارتباطی همسو وجود دارد و گاه بیان قصه ای کوتاه توسط قصه گوی خلاق ، جرقه کشف و نمو ایده و فکر نو بوده و نگاهی متفاوت را شکل می دهد. از دیگر امکانات قصه گویی می توان به کاربردی کردن و بیان پرده خوانی آن اشاره کرد که انتظاری به جا و کاربردی را جهت خلق تصویرهای لازم توسط کودک و نوجوان به وجود خواهدآورد. گاه جمله یا کلمات قصار یک قصه و ابداع در بیان قصه گو با توجه به شرایط و نوع مخاطب کودک یا نوجوان، مسیر بالندگی و رشد دوسویه فراهم خواهد شد.
در بسیاری مواقع استفاده از ابزارهای کمکی از جمله ماکت و تصاویر تخت یا حجمی دیگر جهت جذب مخاطب تاثیرگذار است. با نگاهی اینچنین ، دید بصری و فکری کودک و نوجوان ارتقاء می یابد. بدون شک وجود فایل صوتی یا تصویری قصه گویی در هر پکیج آموزشی یا پرورشی هنری ضروری بوده و شگرد قصه گو در بیان حس و ظرافت حس و ظرافت تخیل محور یا حافظه محور بصری و فکری ، مسیرهای بیشماری را در همسو نمودن و کشف طرح های هنری مرتبطیا کمکی را پیش رو قرار داده و برای رسیدن به این مهم ، تدوین شیوه نامه کاربردی و ثبت تجربه های خلاق هنری ، سهم اصلی را بر عهده دارد.
نوشته : الهام زارعی زاده (کارشناس ادبیات) سیروان کنعانی (کارشناس و مدرس هنر های تجسمی)
فهرست منابع:
_ مقالهنقش و کارکرد قصه در ادبیات،گرد آورنده: بهروز سروش نیا
_ ژاله آموزگار، تاریخ اساطیری ایران، انتشارات سمت،1374
_ مقدمه کتاب داستان و نقد داستان، جلد اول، احمد گلشیری
_ فرهنگنامه ادبیات کودک و نوجوان
_ مجله خلاقیت و نوآوری/شماره یازده
_درمسیر آفرینش، سودابه امینی،لوح زرین،1386
_نوشتن خلاق،گابریله ال. ریکو،کتاب آمه
_هنر و فن قصه گویی، الین گرین،
_شکوفایی خلاقیت،دکتر ترزا آمابلی،ترجمه:حسن قاسم زاده-پروین عظیمی،نشر دنیای نو،بهار 1386