به گزارش اداره کل روابط عمومی و امور بین‌الملل کانون، این نشست تخصصی که در امتداد سلسله برنامه‌های فرهنگی «باهمان» برگزار شد، ضمن گرامی‌داشت یاد سعدی شیرازی، فرصتی برای هم‌اندیشی درباره زبان و ادبیات فارسی فراهم آورد. در این برنامه، کارشناسان، مربیان، اعضای باشگاه‌های «قاف» و «سیمرغ»، انجمن‌های ادبی کانون و سایر علاقه‌مندان به حوزه فرهنگ و هنر حضور داشتند.

این نشست با تلاوت آیاتی از کلام‌الله مجید و پخش سرود ملی جمهوری اسلامی ایران آغاز شد. در ادامه، نماهنگی از حضور رهبر شهید در آرامگاه سعدی و بیانات ایشان درباره این شاعر پارسی‌گو به نمایش درآمد.

فرهاد فلاح، معاون فرهنگی کانون، طی سخنانی کوتاه گفت: در حضور جمعی از اعضای باشگاه «سیمرغ» هستیم؛ باشگاهی که خود از برکت‌های کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است. افزون بر این، شماری از مربیان کانون پرورش فکری از سراسر کشور این نشست را به صورت برخط دنبال می‌کنند.

وی با اشاره به رضامراد صحرایی، ادامه داد: وظیفه خود می‌دانم از شما صمیمانه تشکر کنم؛ هم در دوران تصدی وزارت در آموزش‌وپرورش، هم پس از آن دوران که از پی‌گیری‌های شما آگاهم؛ چه برای باشگاه «قاف»، چه برای توسعه زبان و ادبیات فارسی از طریق کانون پرورش فکری، و چه برای ترویج گلستان سعدی. ما رهنمودهای شما را مد نظر داشتیم و به‌اندازه بضاعت و ظرفیت پیشِ رو، کوشیدیم که توسعه دهیم، تکثیر کنیم و به تعبیر شما «به توان برسانیم». این «به توان رساندن» انشاءالله ظرفیت‌های تازه‌ای برایمان ایجاد کند.

شش پویش گلستان‌خوانی فارس

در ادامه، مدیرکل کانون پرورش فکری استان فارس، که به صورت برخط در نشست حضور داشت، گزارشی از سیر تحول شش پویش «گلستان‌خوانی» ارائه داد.

علی خواجه‌نژادیان، هدف از این پویش‌ها را آشنایی نسل نوجوان با شاهکارهای ادبی (به‌ویژه گلستان سعدی) و ملموس کردن مفاهیم اخلاقی در دنیای امروز عنوان کرد. این پویش که از مرحله آزمایشی استانی با عنوان «شکر درگاهت خدایا» (بهار ۱۴۰۳) آغاز شده بود، به مرور به سطح ملی گسترش یافت و دوره‌های بعدی آن با عنوان‌های «توفیق ادب»، «چه نیکو بود مهر»، «یکی گوی و پرورده‌گوی» و «مرغ تسبیح‌گوی و ما خاموش» برگزار شد.

وی در پایان با اشاره به برنامه آتی، بر رویکرد ششمین دوره که با تمرکز بر «ترویج محلی و روستایی» و بدون فضای رقابتی، در بهار و تابستان ۱۴۰۵ اجرا خواهد شد، تأکید کرد.

اجرای شعر از سوی نوجوانان عضو باشگاه قاف

در ادامه، چند تن از نوجوانان حاضر و برخط در نشست که عضو باشگاه قاف هستند، اشعار خود را خوانش کردند.

تقدیر از کانون و باشگاه قاف

سپس رضامراد صحرایی، استاد دانشگاه و وزیر سابق آموزش و پرورش در دولت سیزدهم، ضمن تشکر از برگزارکنندگان، سخنان خود را آغاز کرد.

یادبود رهبر شهید و شهدای جنگ تحمیلی

صحرایی در ابتدا گفت: پیش از آغاز سخن، من هم باید یاد کنم از امین ادب انقلاب اسلامی، بلکه امین ادب ایران عزیز؛ کسی که در قریب به ۴۰ سال رهبری خود در کشور ما، گوهر ادبیات را به خوبی پروراند. پانزدهم ماه رمضان هر سال تا ابد در یاد ما خواهد ماند. نشست‌های او با ادیبان برای انتقال یک پیام بود که: «ثروت ما، گنج ما، قدرت ما در معرفت و ادبیات ما نهفته است». این روزها سخت می‌شود سرود جمهوری اسلامی ایران را شنید، یا عکس و حرکت او را دید اما بغض نکرد؛ به‌ویژه در جمع لطیفی مثل شما.

وی افزود: همچنین باید یاد کنم از همه شهدای این جنگ تحمیلی که در آن هستیم؛ از جنگ ۱۲ روزه خرداد سال گذشته تاکنون که در حقیقت یک مسیر بوده، و خصوصاً شهدای دانش‌آموز. چه خوب یاد کردند از بچه‌های شهید میناب؛ کسانی که با یک توطئه فوق‌العاده شیطانی این عزیزان را از ما گرفتند.

این استاد دانشگاه تصریح کرد: اگر امام ما شهید نمی‌شد، چه بسا شهادت این کودکان معصوم را به گردن خود نظام می‌انداختند. توطئه این بود و خداوند این‌گونه آن‌ها را رسوا کرد. همچنین یاد می‌کنم از بقیه شهدای سرافراز، به‌ویژه شهدای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

وی یادآور شد: همین‌جا، ضمن گرامی‌داشت این روز که به نام ادبیات فارسی است، باید نام و یاد پاسداران انقلاب اسلامی را نیز گرامی بدارم؛ چه این روز، روز تأسیس نهاد مقدس آن‌ها نیز هست. در هیچ یک از انقلاب‌های شناخته شده، چنین تأسیسی سابقه ندارد که رهبر انقلاب برای حفظ آن، سپاهی از مردم آن انقلاب تشکیل داده باشد.

صحرایی خاطرنشان کرد: بنابراین ما دو نیروی نظامی داریم: یکی حافظ کشور و دیگری حافظ انقلاب این کشور؛ که دست در دست هم، این کشور را بالا می‌کشند و پیش می‌برند. این اقتدار از درون و بیرون این ملت جوشیده است.

وزیر سابق آموزش و پرورش اظهار داشت: باز پیش از آغاز سخن اصلی، باید از کانون به طور عام تشکر کنم؛ چرا که این نهاد تربیتی بسیار گران‌بها و گران‌سنگ برای کشور ماست. کانون پس از انقلاب خدمات بسیاری انجام داده و در دوره اخیر، راه‌اندازی باشگاه قاف واقعاً کاری ماندگار بوده است.

سعدی؛ معلمی از جنس ادب و انسانیت

این مسئول پیشین گفت: دیروز (اول اردیبهشت) روز گرامی‌داشت سعدی بود؛ به عنوان مصداقی از ادبیات فارسی، فرهنگ ما و پیام ما به دنیا. گرامی‌داشت سعدی در تقویم ما، پیامی به جهان مخابره می‌کند و آن این است که ما می‌خواهیم درباره یکی از اصیل‌ترین و ناب‌ترین معلمان تاریخ انسانیت صحبت کنیم؛ نه فقط تاریخ ایران. اگرچه بخش قابل توجهی از تاریخ بشریت، بدون هیچ تردیدی، ایرانی است.

وی افزود: در بسیاری از نقاط جهان، سعدی را به دلیل معلم بودنش می‌شناسند؛ معلم ادبی که ادبیات را بر زبان فارسی سوار کرد و با ادبیات فارسی، زبان فارسی نیز به جهان راه یافت. اگر قدرت زبان فارسی را ارج می‌نهیم، باید گرامی‌داشت امروز را صرفاً گرامیداشت شخص سعدی ندانیم، بلکه آن را گرامی‌داشت تمدن، معرفت، علم، ادب و فرهنگی بدانیم که با سعدی و با زبان فارسی بیان شده است.

صحرایی تصریح کرد: نکته دیگری که برای شما نسل جدید بسیار لازم است، این است که بدانیم سعدی چطور سعدی شد. ما ادیبان بسیاری داشته و داریم؛ فردوسی را داریم، حافظ را داریم. اما سعدی از میان همه نامدارتر و شناخته‌تر شد که دو دلیل دارد.

وی خاطرنشان کرد: دلیل نخست آنکه سعدی معلمی بلد بود. معلم با عالم تفاوت بسیار دارد. مقام معلم بسیار فراتر از مقام عالم است. معلم، عالمی است که علم را دارد و نیز می‌داند چگونه آن را منتقل کند. بسا عالمانی که معلم نیستند.

درس سفر و تجربه از منظر سعدی

این استاد دانشگاه ادامه داد: سعدی در روزگاری که نه هواپیما بود، نه ماشین و نه کشتی، رنج سفر به جان خرید تا دنیا را ببیند و در خود نماند. این درس مهمی برای ماست. او از شام و حجاز (سوریه و عربستان کنونی) تا هندوستان، چین و آسیای صغیر رفت و گشت تا بیشتر بیاموزد.

وی گفت: با همه نشست؛ با بازرگان، حاکم، سارق و حتی با دزدان هم‌نشین شد تا یک جمله به ما بگوید. حاصل ۳۰ سال سفر او، یک بیت شعر شد: «بسیار سفر باید تا پخته شود خامی/ صوفی نشود صافی تا درنکشد جامی».

صحرایی افزود: گفتن به تنهایی ارزش چندانی ندارد؛ ورزیدن و عمل کردن است که ارزشمند است. پیام سعدی به ما این است که نترسید، تجربه کنید. جهان را با چشم خود ببینید، نه فقط با گوش بشنوید. امروز گوش و چشم‌های ما در تسخیر کسانی است که اجازه دیدن واقعیت را به ما نمی‌دهند.

او تأکید کرد: این درس سعدی است که دانش بدون دیدن دنیا، چیزی جز مشتی کلمه نیست و هیچ ارزشی ندارد. نکته دوم درباره سعدی، درک هنر زبان، کلام و قدرت بیان است. اصطلاحاً می‌گویند کلماتی که به کار می‌بریم، امضای شخصیت ماست؛ زبانی که به کار می‌بریم، شخصیت گوینده را نشان می‌دهد.

گلستان؛ تمرینی برای هوش کلامی

وزیر سابق آموزش و پرورش اظهار داشت: گلستان سعدی در بسیاری از کشورهای جهان تدریس می‌شود. تاجیکستان هنوز در مکتب‌خانه‌های خود گلستان درس می‌دهد، زیرا خواندن این کتاب، تمرین ذهنیِ سخن گفتن است. استاد خرمشاهی می‌گوید: هر کس می‌خواهد خوب حرف بزند، بسیار گلستان بخواند. واژه‌سازی اعجازگونه سعدی و خیام، به ذهن انسان قدرتی شگرف می‌بخشد.

صحرایی بیان کرد: کتاب‌ها افزون بر پیام خود، زبان انسان را نیز تقویت می‌کنند. به تعبیر سعدی: «کلام انسان قیمت اوست» و نیز: «تا مرد سخن نگفته باشد/ عیب و هنرش نهفته باشد». یعنی سعدی هوش کلامی ما را تقویت می‌کند. پس تا می‌توانیم سعدی، به ویژه گلستان، بخوانیم.

رفاقت به جای رقابت؛ پیام سعدی به جهان امروز

وی تأکید کرد: همدلانه زیستن، همدلانه سخن گفتن و با یکدیگر همدلی داشتن. اگر نسبت به رنج دیگران بی‌تفاوت باشی، «نشاید که نامت نهند آدمی». همدلی با آدمی بودن مترادف است. پیام سعدی رفاقت است، نه رقابت. رقابت هرچند طبیعی است، اما پایایی ندارد؛ رفاقت است که می‌ماند.

صحرایی ادامه داد: نکته دیگر، زندگی به سبک سعدی است. از سعدی پرسیدند: عالم بی‌عمل به چه ماند؟ گفت: به زنبور بی‌عسل، یا ابر بی‌باران، یا درخت بی‌ثمر. پیام این حکایت برای ما آن است که تنها درس نخوان و دنبال نمره مباش؛ ببین چه می‌آموزی و آیا می‌توانی آن را به کار بگیری.

نفوذ کلام سعدی در فرهنگ جهانی

این استاد دانشگاه درباره تأثیر جهانی سعدی گفت: در تاریخ آمده که ابن بطوطه، جهانگرد مشهور عرب در قرن هفتم، سفر طولانی خود را چنین روایت می‌کند که در بندر کانتون چین (گوانجوی امروز)، شاهزاده حاکم به استقبال او آمد و گروهی از چینی‌ها بر روی کلک‌ها به احترام مهمان می‌زدند و می‌رقصیدند. ابن بطوطه گفت: ناگاه شنیدم اشعاری می‌خوانند که گوشم با آن آشنا بود: «آفاق را گشتم، مهر بتان ورزیدم / خوبان فراوان دیدم اما تو چیز دیگری».

صحرایی تصریح کرد: قدرت کلام این شاعر ایرانی چنان بود که در آن سوی جهان، شعرش ورد زبان و آواز مردم شده بود.

هشدار جوزف نای درباره قدرت فرهنگ ایران

وزیر سابق آموزش و پرورش افزود: جوزف نای، نظریه‌پرداز آمریکایی قدرت نرم، در کتاب «آینده قدرت» می‌نویسد: «آن چیزی از ایران که برای آینده قدرت ما تهدید است، فرهنگ و تمدن و ادبیات این کشور است». بنابراین، گرامیداشت این بزرگان، در حقیقت گرامیداشت پیام آنان است.

پایان‌بندی؛ خطاب به نوجوانان

صحرایی در پایان خطاب به نوجوانان حاضر گفت: بچه‌ها، هیچ نگران نباشید. این روزها می‌گذرد. شما جنگ را ۶۰ روزه دیدید، ما هشت سال در جنگ زندگی کردیم. جنگ چیز خوبی نیست. اما بدانید که کانون از آنِ شماست. بکوشید هرگونه می‌توانید این خانه را آباد کنید؛ آبادانی آن نیز به همین شعرهایی است که می‌گویید و داستان‌هایی که خلق می‌کنید.

«باهمان» عنوان سلسله نشست‌های تخصصی معاونت فرهنگی کانون پرورش فکری است که با هدف کنار هم‌بودن، گفت‌وگوهای فرهنگی، تقویت هم‌اندیشی و آگاهی هنری، و ایجاد فرصتی برای ارتباط مستقیم با فعالان عرصه فرهنگ برگزار می‌شود.