بهگزارش روابطعمومی ادارهکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان فارس، پنجمین جلسه کارگاه شعر طرح سیمرغ با حضور حسین دهلوی، نویسنده، پژوهشگر و شاعر مطرح کشور، پنجم مرداد ۱۴۰۵، به صورت برخط برگزار شد؛ و موضوعاتی همچون تصویرسازی، حسآمیزی، تفاوت متن شاعرانه با شعر، وزن آزاد، جهانبینی شاعر، شیوه خوانش شعر و چگونگی شکلگیری نماد در آثار ادبی مورد بررسی قرار گرفت.
این نشست با هدف ارتقاء دانش ادبی اعضاء، تقویت قدرت تخیل، افزایش توانایی آنان در تحلیل شعر و آشنایی با عناصر موثر در آفرینش ادبی برگزار شد.
در این نشست، حسین دهلوی در ادامه مباحث جلسات گذشته، بار دیگر بر اهمیت تصویرسازی در شعر تاکید کرد؛ و آن را یکی از عناصر اساسی در شکلگیری تخیل و انتقال مفاهیم ذهنی و عاطفی دانست.
دهلوی بیان کرد شاعر برای آنکه بتواند تجربههای درونی، احساسات و دریافتهای خود از جهان پیرامون را به مخاطب منتقل کند، باید از ظرفیت تصویرسازی بهره بگیرد.
به گفته وی، تصویر در شعر تنها به معنای توصیف یک منظره یا بیان ظاهری یک پدیده نیست، بلکه میتواند تجربهای ذهنی، حسی و عاطفی را در قالب واژهها پیش روی مخاطب قرار دهد.
وی حسآمیزی را یکی از شیوههای موثر در تقویت تصویرسازی و تخیل در شعر دانست؛ و گفت ترکیب دو حس متفاوت در یک تصویر ادبی، به زبان شعری تازگی میبخشد و موجب میشود مخاطب با تجربهای متفاوت از واژهها روبهرو شود.
این نویسنده و پژوهشگر در ادامه، نمونههایی از حسآمیزی را برای اعضاء مطرح کرد؛ و با مشارکت دادن آنان، زمینهای برای کشف و ساخت تصاویر حسی فراهم آورد.
اعضاء نیز با بیان نمونههایی از دریافتها و تجربههای خود، در این بخش از کارگاه مشارکت کردند و درباره چگونگی پیوند میان حواس مختلف در زبان شعر به گفتوگو پرداختند.
طرح این موضوع، با هدف فعال کردن ذهن خلاق اعضاء، تقویت قدرت مشاهده و آموزش چگونگی تبدیل تجربههای حسی به تصویرهای ادبی دنبال شد. در این بخش تلاش شد اعضاء دریابند که شاعر میتواند با پیوند دادن حسهایی مانند شنیدن، دیدن، بوییدن، چشیدن و لمس کردن، تصویری تازه و تاثیرگذار در ذهن مخاطب ایجاد کند.
در ادامه جلسه، تفاوت میان شاعرانه بودن یک متن یا داستان و شعر بودن آن مورد بررسی قرار گرفت. دهلوی با اشاره به این موضوع، بیان کرد: هر متن شاعرانهای لزوما شعر نیست و برخورداری از زبان زیبا، عاطفی و خیالانگیز، به تنهایی نمیتواند یک اثر را به شعر تبدیل کند.
وی توضیح داد که شعر، افزون بر بهرهمندی از زبان شاعرانه، از ویژگیهایی همچون ساختار، موسیقی، انسجام، فشردگی، تخیل، عاطفه و نگاه شخصی شاعر برخوردار است. بر همین اساس، ممکن است یک داستان یا متن ادبی، زبانی شاعرانه داشته باشد، اما در قلمرو شعر قرار نگیرد.
این بخش از کارگاه با هدف تقویت قدرت تشخیص و تحلیل ادبی اعضاء برگزار شد؛ تا آنان بتوانند میان نثر شاعرانه، داستان شاعرانه و شعر تمایز قائل شوند؛ و در مواجهه با آثار ادبی، تنها به زیبایی ظاهری کلمات بسنده نکنند.
دهلوی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع وزن آزاد پرداخت و برای ملموستر شدن بحث، نمونههایی از شعرهای فروغ فرخزاد و مهدی اخوان ثالث را برای اعضا مطرح کرد.
وی با بررسی ویژگیهای موسیقایی و ساختاری شعر آزاد، تلاش کرد تصویری روشنتر از چگونگی شکلگیری ریتم و آهنگ در این گونه شعری ارائه کند.
وی بیان کرد شعر آزاد به معنای بیوزنی و بیموسیقی بودن شعر نیست، بلکه در این نوع شعر، موسیقی کلام میتواند از راه تکرار واژهها، نظم جملهها، تکیههای صوتی، مکثها، تناسب آوایی و ارتباط میان سطرها شکل بگیرد.
ارائه نمونههای شعری از فروغ فرخزاد و مهدی اخوان ثالث، با هدف آشنایی اعضاء با شیوههای متفاوت ایجاد موسیقی در شعر معاصر انجام شد.
اعضاء در این بخش با دقت در ساختار و آهنگ شعرها، تلاش کردند تفاوت میان وزن سنتی، وزن آزاد و موسیقی درونی شعر را بهتر درک کنند.
در ادامه این نشست، موضوع جهانبینی شاعر در شعر مورد توجه قرار گرفت. دهلوی با تاکید بر نقش جهانبینی در شکلگیری هویت شعری، بیان کرد: هر شاعر از زاویهای ویژه به انسان، جامعه، طبیعت، زندگی و پدیدههای پیرامون نگاه میکند؛ و این نگاه در انتخاب واژهها، تصویرها، موضوعات و شیوه بیان او بازتاب پیدا میکند.
وی با اشاره به آثار فروغ فرخزاد، مهدی اخوان ثالث و حسین منزوی، گفت: شعر هر یک از این شاعران از جهانبینی خاص خود برخوردار است؛ و نگاه فروغ به انسان و زندگی، با نگاه اخوان ثالث یا حسین منزوی تفاوت دارد.
دهلوی توضیح داد که این تفاوت تنها در موضوع شعر یا انتخاب واژهها دیده نمیشود، بلکه در لحن، ریتم، تصویرپردازی، نوع بیان و حتی شیوه خواندن شعر نیز قابل مشاهده است. از این منظر، صدای شاعر و شیوه اجرای شعر میتواند بخشی از هویت هنری و جهان ذهنی او را آشکار کند.
در ادامه این بحث، سه کلیپ از فروغ فرخزاد، مهدی اخوان ثالث و حسین منزوی با صدای خود شاعران برای اعضاء پخش شد. پخش این کلیپها با هدف ایجاد تجربهای عینی از تفاوت لحن، مکث، تاکید، موسیقی کلام و شیوه خوانش شعر انجام شد؛ و اعضاء توانستند ارتباط میان متن، صدای شاعر و جهانبینی او را بهتر بررسی کنند.
این بخش از جلسه همچنین فرصتی برای اعضاء فراهم کرد تا به نقش اجرای شعر در انتقال معنا و احساس توجه کنند؛ و دریابند که خوانش شعر، تنها بازگو کردن واژهها نیست، بلکه نوعی تفسیر و بازآفرینی اثر ادبی به شمار میآید.
در بخش پایانی مباحث آموزشی، دهلوی به موضوع نماد و چگونگی شکلگیری آن در شعر پرداخت.
وی با اشاره به ارتباط میان استعاره و نماد، بیان کرد هنگامی که یک استعاره بارها و در موقعیتهای گوناگون تکرار میشود، ممکن است؛ به تدریج از معنای اولیه خود فاصله بگیرد و به نمادی با مفاهیم گستردهتر تبدیل شود.
وی توضیح داد نماد در شعر میتواند مجموعهای از معناها، احساسها و تجربههای مشترک را در خود جای دهد: و مخاطب را از سطح ظاهری واژهها به لایههای عمیقتر اثر هدایت کند.
دهلوی در این بخش، نمونههایی را برای اعضاء مطرح کرد تا آنان با روند تبدیل استعاره به نماد و نقش تکرار در تثبیت معنای نمادین آشنا شوند.
بررسی این موضوع با هدف تقویت توانایی اعضاء در کشف لایههای پنهان شعر، افزایش دقت آنان در خوانش آثار ادبی و آشنایی با شیوههای شکلگیری معنا در زبان شاعرانه دنبال شد.
در پایان این جلسه، سیما زرین، راهبر کارگاه، با اشاره به مباحث مطرحشده در پنج جلسه کارگاه شعر طرح سیمرغ، بیان کرد هر یک از موضوعات ارائهشده، حوزهای گسترده و تخصصی به شمار میآید و مطالب مطرحشده در جلسات، تنها اشارهای مقدماتی به این مباحث بوده است.
وی افزود: محدودیت زمانی جلسات کارگاهی، امکان پرداختن کامل به همه ابعاد موضوعات را فراهم نمیکند؛ و اعضاء برای شناخت عمیقتر مباحثی مانند تصویرسازی، حسآمیزی، وزن، جهانبینی، نماد و قالبهای شعری، باید مطالعه و پیگیری مستمر داشته باشند.
زرین با تاکید بر اهمیت تلاش فردی در مسیر رشد ادبی، اعضاء را به مطالعه بیشتر، خواندن آثار شاعران گوناگون، تمرین مستمر و دنبال کردن منابع تخصصی دعوت کرد؛ و گفت: حضور در کارگاه، آغاز مسیر یادگیری است و ادامه این مسیر به همت، پشتکار و پیگیری خود اعضا نیاز دارد.
راهبر کارگاه همچنین بر ضرورت تقویت اطلاعات ادبی شاعران تاکید کرد؛ و بیان کرد شاعر نباید خود را در انحصار یک قالب شعری محدود کند.
وی گفت شاعری که در حوزه شعر سپید فعالیت میکند، بهتر است با شعر کلاسیک، ساختارها و ظرفیتهای آن نیز آشنا باشد و شاعری که در قالبهای کلاسیک مینویسد، باید شعر نو و سپید و تجربههای تازه آن را بشناسد.
زرین آشنایی با قالبهای مختلف شعری را موجب گستردهتر شدن نگاه شاعر، افزایش قدرت انتخاب و تقویت توانایی او در بیان تجربههای ذهنی و عاطفی دانست و بر ضرورت پرهیز از نگاه محدود به یک قالب ادبی تاکید کرد.
پنجمین جلسه کارگاه شعر طرح سیمرغ با هدف تعمیق نگاه ادبی اعضاء، پرورش تخیل، تقویت توانایی تحلیل شعر، آشنایی با جریانهای مختلف شعر معاصر و فراهم کردن زمینه برای تجربه و آفرینش ادبی برگزار شد؛ و با تاکید بر مطالعه مستمر و پیگیری مباحث آموزشی به پایان رسید.
