به گزارش روابطعمومی ادارهکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان فارس، در چهارم مراد ۱۴۰۵، پنجمین جلسه کارگاه داستاننویسی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان شیراز با حضور فرزانه رحمانی، نویسنده و پژوهشگر مطرح کشور، بهصورت مجازی برگزار شد و اعضاء کارگاه با اصول و شیوههای صحیح دیالوگنویسی و گفتوگونویسی در داستان آشنا شدند.
آموزش مهارتهای کاربردی در زمینه نوشتن گفتوگو، تقویت توانایی شخصیتپردازی، افزایش قدرت تخیل و پرورش نگاه داستانی اعضاء، از مهمترین اهداف برگزاری این جلسه عنوان شد. همچنین تلاش شد شرکتکنندگان با نقش دیالوگ در پیشبرد طرح داستان، انتقال احساس و ایجاد ارتباط مؤثر میان شخصیتها آشنا شوند.
فرزانه رحمانی در این نشست با اشاره به جایگاه گفتوگو در داستان، اظهار کرد: دیالوگ تنها وسیلهای برای ردوبدل کردن اطلاعات میان شخصیتها نیست، بلکه میتواند به معرفی شخصیت، ایجاد کشمکش، انتقال احساس و پیشبرد روند داستان کمک کند.
این نویسنده و پژوهشگر تأکید کرد که هر شخصیت باید لحن و صدای مخصوص به خود را داشته باشد.
به گفته وی، نویسنده باید هنگام نوشتن گفتوگو، ویژگیهای فردی، سن، شیوه فکر کردن، موقعیت اجتماعی و تجربههای هر شخصیت را در نظر بگیرد؛ تا شخصیتها از یکدیگر متمایز شوند.
رحمانی گفت: مخاطب باید بتواند حتی بدون دیدن نام شخصیت، او را از روی شیوه سخن گفتن تشخیص دهد. تفاوت در واژهها، طول جملهها، نوع پاسخ دادن، میزان سکوت، شیوه پرسش کردن و نحوه واکنش نشان دادن، از عوامل اصلی شکلگیری صدای مستقل هر شخصیت محسوب میشود.
وی طبیعی، روان و باورپذیر بودن را از ویژگیهای مهم یک گفتوگوی موفق دانست؛ و گفت: دیالوگ داستانی باید به زبان زندگی نزدیک باشد اما عین گفتوگوهای روزمره نوشته نشود. نویسنده باید از تکرارهای بیدلیل، عبارتهای اضافی و گفتوگوهایی که نقشی در ساختار داستان ندارند، پرهیز کند تا متن از انسجام و ریتم مناسب برخوردار شود.
مدرس این کارگاه با اشاره به یکی از خطاهای رایج در دیالوگنویسی، بیان کرد: گفتوگو نباید اطلاعات داستان را به صورت مستقیم و توضیحی در اختیار خواننده قرار دهد. دیالوگ خوب، اطلاعات مورد نیاز داستان را به شکل غیرمستقیم منتقل میکند؛ و به مخاطب فرصت میدهد از میان حرفها، سکوتها، واکنشها و رفتار شخصیتها به واقعیت پی ببرد.
رحمانی، بیان کرد: نویسنده نباید همه اطلاعات را یکباره در اختیار مخاطب قرار دهد، زیرا کشف تدریجی اطلاعات میتواند حس کنجکاوی و مشارکت ذهنی خواننده را افزایش دهد. از این منظر، گفتوگو زمانی اثرگذارتر خواهد بود که در کنار انتقال اطلاعات، پرسشهایی نیز در ذهن مخاطب ایجاد کند؛ و او را به دنبال کردن ادامه داستان ترغیب نماید.
در بخش دیگری از این کارگاه، اهمیت وجود احساس در گفتوگوها بررسی شد. اعضاء آموختند که یک دیالوگ مؤثر، تنها مجموعهای از واژهها و جملههای منطقی نیست، بلکه باید احساس شخصیت را نیز به مخاطب منتقل کند. خشم، ترس، شادی، تردید، نگرانی، امید و حسادت، از جمله احساسهایی هستند که میتوانند در انتخاب کلمات، لحن سخن گفتن، مکثها و واکنشهای شخصیتها نمود پیدا کنند.
وی در همین زمینه توضیح داد که گاهی آنچه شخصیت نمیگوید، از آنچه بر زبان میآورد اهمیت بیشتری دارد. سکوت، تغییر موضوع، پاسخ ندادن یا واکنش نشان دادن به یک جمله، میتواند لایههای پنهان شخصیت و احساسات او را آشکار کند؛ و به گفتوگو عمق بیشتری ببخشد.
در ادامه این نشست، فرمول پیشنهادی هدف، مانع و احساس برای نوشتن دیالوگ مطرح شد. بر اساس این الگو، هر شخصیت باید در گفتوگو هدف مشخصی داشته باشد، برای رسیدن به آن با مانعی روبهرو شود و این کشمکش، احساس یا واکنشی را در او ایجاد کند. هدف از ارائه این فرمول، کمک به اعضاء برای نوشتن گفتوگوهایی پویا، هدفمند و داستانساز عنوان شد.
بر اساس مطالب ارائهشده در این جلسه، شخصیتی که وارد گفتوگو میشود باید هدفی داشته باشد؛ و شخصیت مقابل یا شرایط موجود باید مانعی در برابر خواسته او ایجاد کند تا این وضعیت بر احساس، رفتار و شیوه سخن گفتن شخصیتها تأثیر بگذارد. در چنین شرایطی، گفتوگو از حالت ایستا خارج شده و به عنصری برای ایجاد کشمکش و حرکت داستان تبدیل میشود.
رحمانی همچنین پس از نگارش دیالوگ، بررسی طبیعی بودن آن، هماهنگی با ویژگیهای شخصیت، ارتباط با فضای داستان و نقش گفتوگو در پیشبرد روایت را ضروری دانست.
به گفته وی، نویسنده باید گفتوگوهای خود را چند بار بازخوانی کند؛ و جملههایی را که تکراری، توضیحی یا بیارتباط با مسیر داستان هستند، حذف یا اصلاح کند.
بخش دیگری از پنجمین جلسه کارگاه داستاننویسی به آموزش قانون مهم نگو، نشان بده اختصاص داشت. در این بخش، فرزانه رحمانی توضیح داد که
نویسنده به جای بیان مستقیم احساس، ویژگی یا وضعیت شخصیت، میتواند آن را از طریق رفتار، حرکت، حالت چهره، زبان بدن و واکنشهای حسی نشان دهد.
وی استفاده از حواس پنجگانه را یکی از راههای مؤثر برای تصویریتر و اثرگذارتر کردن روایت دانست؛ و گفت که توصیف صداها، بوها، رنگها و احساسهای جسمی، به مخاطب کمک میکند فضای داستان را بهتر درک کند؛ و خود را در موقعیت شخصیتها قرار دهد.
رحمانی هدف از بهکارگیری این شیوه را مشارکت دادن ذهن خواننده در ساختن تصویر و جلوگیری از روایتهای مستقیم و کماثر عنوان کرد.
او گفت: نویسنده باید به جای آنکه احساسات شخصیتها را تنها با واژههایی مانند ترسیده یا عصبانی بیان کند، نشانههای بیرونی این احساسات را در رفتار و واکنشهای آنان نشان دهد.
در این کارگاه نمونههایی از تفاوت میان بیان مستقیم و نشان دادن غیرمستقیم بررسی شد. اعضاء آموختند که به جای نوشتن جملهای مانند او بسیار ترسیده بود، میتوانند ترس شخصیت را از طریق لرزش دستها، تغییر رنگ چهره، بریدهبریده شدن نفسها یا تلاش او برای پنهان شدن نشان دهند. هدف از این آموزش، دور کردن اعضاء از توصیفهای مستقیم و ترغیب آنان به خلق تصاویر زنده و ملموس عنوان شد.
در ادامه، بر ضرورت هماهنگی میان دیالوگ و روایت تأکید شد. اعضاء آموختند که گفتوگو نباید از رفتار و فضای داستان جدا باشد، بلکه حرکتها، حالت چهره، سکوتها و واکنشهای شخصیتها باید در کنار دیالوگ، معنای کاملتری ایجاد کند. این هماهنگی میتواند به انتقال بهتر احساس و تقویت فضای داستان کمک نماید.
در پایان این نشست، از اعضاء کارگاه خواسته شد با استفاده از نکات آموزشدادهشده، یک داستان کامل بنویسند. هدف از این تمرین، سنجش میزان یادگیری اعضاء و فراهم کردن فرصت برای بهکارگیری عملی تکنیکهای دیالوگنویسی، شخصیتپردازی، ایجاد کشمکش و استفاده از شیوه نشان دادن به جای گفتن بود.
همچنین قرار شد آثار اعضاء در جلسات آینده کارگاه بررسی و نقد شود تا شرکتکنندگان با دریافت بازخوردهای تخصصی، نسبت به اصلاح ساختار، تقویت شخصیتپردازی، بازنویسی دیالوگها و بهبود شیوه روایت خود اقدام کنند.
فرزانه رحمانی در بخش پایانی کارگاه، مطالعه مستمر آثار داستانی، بهویژه رمانهای نوجوان را برای تقویت مهارت نویسندگی ضروری دانست.
وی بیان کرد که خواندن آثار متنوع، علاوه بر افزایش دایره واژگان، به نویسندگان کمک میکند با شیوههای گوناگون شخصیتپردازی، طراحی گفتوگو، ایجاد کشمکش، فضاسازی و پیشبرد روایت آشنا شوند.
وی از اعضاء خواست هنگام مطالعه، تنها به دنبال کردن داستان اکتفا نکنند، بلکه به نحوه آغاز و پایان فصلها، انتخاب واژهها، تفاوت لحن شخصیتها و چگونگی انتقال احساسات نیز توجه کنند. هدف از این نوع مطالعه، تقویت نگاه تحلیلی اعضاء و کمک به آنان برای کشف شیوههای مؤثر داستاننویسی عنوان شد.
برگزاری کارگاههای داستاننویسی در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان فارس با هدف شناسایی و پرورش استعدادهای ادبی، تقویت قدرت تخیل، آموزش اصول داستاننویسی و فراهم کردن زمینه رشد خلاقیت اعضا دنبال میشود.
