به گزارش اداره کل روابطعمومی و امور بینالملل کانون، نشست آموزشی و کارگاه تخصصی با موضوع «نقد و بررسی قصهها» با حضور قصهگویان و جمعی از نویسندگان و منتقدان حوزه قصهگویی شامگاه ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ در سینما چهارباغ اصفهان برگزار شد.
در این نشست، صاحبنظران به بررسی جنبههای معناشناسی، کارگردانی و مردمشناسی در قصهها پرداختند و دیدگاههای خود را پیرامون شیوههای اثرگذاری قصه بر مخاطب بیان کردند.
تحول از نشانشناسی تا معناشناسی در تحلیل قصه
در بخش نخست، علی کریمیفیروزجائی، نویسنده، پژوهشگر و منتقد، با اشاره به تحول رویکردها در نشانشناسی گفت: نشانشناسی امروزه به معناشناسی تبدیل شده و مفاهیمی چون کُنِش، شَوِش و تَنِش در روایت، به درهمتنیدگی عناصر قصه معنا میبخشند.
به گفته او، تنش در داستان نیرویی است که کیفیت و کمیت را در هم میآمیزد و جریان روایت را پیش میبرد.
کریمی فیروزجائی تأکید کرد: تحلیل یک قصه موجب میشود از لایههای سطحی عبور کرده و به ژرفای معنا برسیم؛ در نتیجه، اثر تربیتی داستان بر مخاطب بهتر درک میشود.
قصهگویان؛ پاسداران زبان فارسی
در ادامه، محمد میرکیانی، نویسنده و منتقد شناختهشده، نگاه خود به قصهگویی را مردمشناسانه توصیف کرد و گفت: نویسنده از واژهها محتوا میسازد و هر لحظه در زندگی یک قصه اتفاق میافتد.
او مهمترین سرمایه قصهگو را گنجینه واژگان دانست و افزود: هرچه دایره واژگان قصهگو غنیتر باشد، قدرت روایت و ارتباط او با مخاطب بیشتر میشود. پدربزرگها و مادربزرگها قصهگویان برجستهای هستند زیرا واژهها، مثلها و حکایتهای بسیاری در ذهن دارند.
میرکیانی ادامه داد که قصهگو باید ارتباط مؤثر با مخاطب داشته باشد تا بتواند ناگفتههای روایت را آشکار کند و بر اهمیت نقش قصهگو در ترویج زبان فارسی تأکید کرد: کلمات تمام هستیاند، چون آنچه در ذهن داریم از طریق واژهها بیان میشود. قصهگویان، پاسداران زبان فارسی و فرهنگ بومی ما هستند.
کارگردانی؛ حلقه اتصال متن و اجرا
در بخش بعدی نشست، مهدی آرایی، منتقد و مسئول دبیرخانه توسعه و ترویج قصهگویی ایران، به موضوع کارگردانی در قصهگویی پرداخت و توضیح داد: کارگردانی از مهمترین عوامل تبدیل قصه به اجراست و کارگردان باید تم و ریتم اثر را حفظ کند.
او سه مرحله اصلی کارگردانی قصهگویی را «پیشتولید، اجرا و پایانبندی» دانست و تأکید کرد: مرحله پیشتولید، انتخاب لباس، اکسسوری و هماهنگی آن با موضوع قصه اهمیت زیادی دارد.
آرایی افزود: قصهگو باید آرامش و تمرکز داشته باشد، مقدمهچینی مناسبی برای ورود به داستان انجام دهد و در اجرای قصه از تدوین و تعلیق نوآورانه استفاده کند.
او همچنین بیان کرد: دخیل کردن حس شخصی قصهگو از جمله اندوه، خشم، اضطراب و لبخند به روایت جان میبخشد، بدون آنکه به نمایش صرف تبدیل شود.
او گفت: قصهها دوبار متولد میشوند؛ یک بار هنگام نوشته شدن و بار دیگر زمانی که برای اجرا آماده میشوند.
قصه باید درونی باشد، نه حفظ
در ادامه، مهدی محمدیان، داور و منتقد حوزه قصهگویی، بر مهارتهای اجرایی قصهگو تأکید کرد و گفت: میدانداری قصهگو در صحنه اهمیت فراوانی دارد. صحنه متعلق به قصهگوست و نباید تمرکز اجرای او تنها در یک نقطه باشد.
او همچنین بر لزوم همذاتپنداری میان قصهگو و مخاطب اشاره کرد و افزود: ضربآهنگ و سرعت بیان واژهها باید حسابشده باشد و نباید ضعف قصه را با پرسش و پاسخهای بیهدف با مخاطب پنهان کرد.
محمدیان قصهگویی را متفاوت از کتابخوانی و پادکست دانست و گفت: قصه نباید حفظ شود، بلکه باید درونی گردد.
او توجه به لحن را از ضروریترین عوامل اجرای مؤثر دانست و در پایان خاطرنشان کرد: در بخش آیینی و سنتی، باید به سراغ روایتهای نو رفت؛ هیچ نقل تکراری و کپیشدهای در آینده مخاطب نخواهد داشت. تسلط بر شعر، واژه و متن رمز موفقیت قصهگو است.
این نشست آموزشی، فرصتی فراهم آورد تا ابعاد فنی و هنری این هنر دیرینه از زوایای گوناگون بررسی شود و نقش قصهگو به عنوان پاسدار زبان، فرهنگ و احساسات انسانی دوباره مورد تأکید قرار گیرد.
بیستوهفتمین جشنواره بینالمللی قصهگویی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ۲۶ و ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ در سینما چهارباغ اصفهان در حال برگزاری است.
