به گزارش ادارهکل روابط عمومی و امور بینالملل کانون، معاون فرهنگی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در این نشست که روز چهارشنبه ۹ تیر ۱۴۰۵ برگزار شد، به بیان تفاوتهای مفهومی تابآوری از دیدگاه نظریههای غربی و مقاومت در مکتب تربیت اسلامی پرداخت.
تابآوری غربی به دنبال حفظ رفاه و مقاومت اسلامی در پی رشد و کمال انسانی است
فرهاد فلاح در ابتدای این نشست گفت: بهخاطر شرایط کشور و اتفاقهای اخیر گزاره تابآوری گزاره پرکاربردی برای اهالی رسانه، فعالان تربیتی و رواندرمانگرها و افرادی که به حوزه آسیبهای اجتماعی میپردازند، شده است. اما باید بدانیم به طور کلی ما چیزی به عنوان تابآوری در تربیت دینی نداریم و آنچه بر اساس آیات قرآن و معارف دینی و نظرهای صاحبان اندیشه مطرح بوده بحث استقامت، مقاومت، صبر و ثبات قدم در حوزه تربیت دینی مبتنی بر اندیشه اسلامی است.
او با بیان این پرسش که چگونه میتوانیم یک کودک را که دچار بحران شده از مسیر این بحران، سالم عبور دهیم؟ به بیان تفاوت بنیادین دو رویکرد، در نوع تعریف تابآوری غربی و مقاومت اسلامی پرداخت و افزود: این تفاوت در نوع نگاه به انسان و غایت وجودی او نهفته است.
معاون فرهنگی کانون با نقد شاخصهای بینالمللی ارزیابی کیفیت زندگی و نشاط اجتماعی در غرب افزود: «در اندیشه غربی، هدف اصلی جامعه، فراهم کردن ابزار رفاه و زندگی راحت برای انسان است؛ بنابراین، تابآوری آموزش داده میشود تا هنگام بروز بحران، کارکرد اجتماعی و بهرهوری اقتصادی فرد کاهش نیابد و جامعه دچار افسردگی و هزینههای بیمهای نشود، اما در فرهنگ اسلامی، ملاک اصلی نه رفاه مادی، بلکه رشد، کمال و حفظ کرامت انسان است.
فلاح گفت: نظام فکری و تربیتی ما کلیدواژه مقاومت و استقامت است که در قرآن کریم در برخی آیات مانند آیه ۱۱۲ سوره هود، آیه ۳۰ سوره فصلت و ۱۴۷ سوره آلعمران، اشاره شده است.
او اضافه کرد: بر اساس آیات قرآن حزن و اندوه شکل میگیرد تا فرد برای رویارویی با چالشها و مشکلات استقامت لازم را کسب کند.
او با تاکید بر اینکه مسائل تربیتی و اعتقادی مانند نماز، حجاب، صداقت و مقاومت فقط از طریق آموزش و کتابهای درسی کسب نمیشوند، گفت: برخی تصور میکنند مشکل بیتوجهی به حجاب یا نماز را باید تنها با آموزشهای مهارتی حل کرد. اما حجاب و حیا میوههای درخت ایمان هستند که ریشه آن در پیوند میان معرفت عقلی و باور قلبی است و تا زمانی که چالشهای فکری و عقیدتی در ذهن کودک و نوجوان حل نشود، آموزشهای ظاهری بینتیجه خواهند بود.»
تفاوت تعلیمات دینی و تربیت دینی و سبک کانون در تربیت عقلانی
معاون فرهنگی کانون پرورش فکری در بخش بعدی با تأکید بر اینکه مربیان کانون باید نگاه ویژهای به مراحل تربیت و رشد کودکان و نوجوانان داشته باشند و تفکیک میان «تعلیمات دینی» و «تربیت دینی»، مأموریت اصلی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان را بر اساس اساسنامه آن، تحقق تربیت دینی خواند و گفت: تعلیمات دینی به معنای نقل مفاهیم، حفظ احادیث و... است که در جای خود در مدرسه و مسجد انجام میشود؛ اما مأموریت ما در کانون، سوق دادن بچهها به سمت خردورزی، تفکر نقاد و بررسی استدلالهاست؛ ما به عضو نمیگوییم بدون دلیل موضوعی را بپذیر، بلکه او را به فکر کردن و پرسشگری دعوت میکنیم.
وی افزود: سطح رشد یک کودک را نباید با میزان حفظ کردن شاهنامه یا شمارش کتابهای خواندهشده سنجید، بلکه شاخص اصلی، کیفیت و سطح پرسشگری اوست. مربیان باید ابزار شناخت، حسهای پنجگانه و توان استدلال منطقی را در کودکان تقویت کنند تا از لایه بیتفاوتی به سمت کنجکاوی حرکت کنند.
فلاح خاطرنشان کرد: رشد عقل وجه تمایز میان انسان و حیوان بوده و هدف از آمدن انبیا و اولیا نیز همین بوده است.
او ادامه داد: ما به بچهها نمیگوییم خدا هست یا نیست و وقتی میگوییم یکی بود یکی نبود غیر از خدا هیچکس نبود کودک وجود خدا را پیشفرض میگیرد اما در دوران نوجوانی باید بپذیرد آیا خدایی هست یا نیست و با دلیل بگوید خدا یگانه هست یا نیست و تمام اینها را با عقل تحلیل کند.
از شناخت عقلی تا آرامش
معاون فرهنگی کانون، فرآیند رسیدن به مقاومت و آرامش درونی را یک مهندسی تربیتی چهارمرحلهای دانست و نخست از لزوم معرفت عقلی در کانون به عنوان اولین گام گفت: در این مرحله اقناع عقل نقاد و تقویت تفکر منطقی در دوران پایانی کودکی و نوجوانی مد نظر است.
وی معرفت قلبی (باور) را دومین گام خواند و ادامه داد: پر کردن فاصله میان پذیرش عقلانی و باور قلبی که از طریق استمرار در عبودیت، مراقبت از پاکی دل و عمل صالح شکل میگیرد گام دوم این فرآیند خواهد بود.
او ایمان را محصول نهایی پیوند معرفت عقلی و معرفت قلبی خواند و آن را سوخت اصلی شهامت، استقامت و فداکاری انسان در برابر بحرانها عنوان کرد.
فلاح آرامش و یقین را مرحله پایانی دانست که با ترکیب معرفت عقلی، معرفت قلبی و ایمان حاصل شده و فرد در اوج بحرانهای مالی، جانی یا اجتماعی، به دلیل ایمان به تدبیر الهی، دچار تزلزل و افسردگی نمیشود.
معاون فرهنگی کانون پرورش فکری خطاب به مربیان گفت: اولین چیزی که مهم است این است که کمک کنیم فضای قلبی بچهها آلوده نشود و با اشاره به آیه ۹۹ سوره حجر خاطرنشان کرد: این آیه راهحلی عملی به شما ارائه خواهد کرد که برای آرامش باید معرفت قلبی و باور داشته باشیم.
او همچنین افزود: بسیاری از آسیبهای فضای مجازی و شبکههای اجتماعی که امروز با آن مواجهیم، ناشی از نقصان در تربیت عقلانی، استدلالهای غلط و عدم تفکر نقاد است. اگر خواهان نسلی مقاوم، باثبات و باکرامت هستیم، باید تمرکز بنیادی خود را روی تربیت عقلانی و عبادی کودکان و نوجوانان بگذاریم و در این مسیر، خانوادهها را نیز با خود همراه کنیم.
فلاح در پایان گفت: تابآوری و استقامت شعار نیست و در مقاله نباید دنبالش گشت بلکه مهارتی است که از طریق معرفت عقلی و قلبی حاصل خواهد شد.
یادآوری میشود این نشست علمی و تخصصی به همت ادارهکل آموزش و پژوهش کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و با همکاری ستاد محرم و اربعین کانون، برگزار شد.
