به گزارش روابط عمومی اداره کل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان آذربایجان شرقی، مرکز شماره ۳ تبریز در برنامه‌ای ویژه با عنوان «ستاره‌ای به نام ابوریحان بیرونی»، میزبان اعضایی بود که مشتاقانه به دنبال کشف رمز و رازهای علمی یکی از بزرگ‌ترین دانشمندان تاریخ ایران بودند. محور اصلی این نشست، فراتر از معرفی ساده شخصیت تاریخی، تمرکز بر «شیوه تفکر» و «هنر حل مسئله» ابوریحان بیرونی بود.
در بخش نخست این برنامه، اعضا با بررسی شرایط علمی دوران زندگی بیرونی، دستاوردهای علمی وی و چالش‌های پژوهشی آن دوران آشنا شدند. نکته کلیدی این گفتگوها، بررسی این موضوع بود که چگونه بیرونی توانست هزار سال پیش و بدون برخورداری از ابزارهای پیشرفته امروزی، با تکیه بر دقت، خلاقیت و مشاهده، محاسباتی خیره‌کننده انجام دهد.
از اندازه‌گیری درخت تا محاسبه شعاع زمین
برای ملموس کردن مفهوم تفکر علمی در قالب رویکرد عملی «کافنا»، مربیان برنامه چالشی را پیش روی اعضا قرار دادند: «چگونه می‌توان بدون بالا رفتن از یک درخت بلند، ارتفاع آن را اندازه‌گیری کرد؟» پس از ارائه راهکارهای متنوع توسط کودکان و گفتگو درباره عملی بودن آن‌ها، مفهوم «استفاده از سایه‌ها و نسبت‌ها» به عنوان یک راه حل ساده و هوشمندانه معرفی شد. این فعالیت عملی، پلی شد تا اعضا با شیوه کار دانشمندان گذشته پیوند بخورند و در ادامه، روش پیچیده اما دقیق ابوریحان بیرونی در محاسبه شعاع زمین را به زبانی ساده بیاموزند.
در این راستا، با استفاده از کره جغرافیایی، نخ، نقاله و مداد (به عنوان نماد کوه)، مدل‌سازی عینی از روش بیرونی اجرا شد تا اعضا از نزدیک شاهد فرآیند تبدیل مشاهده به عدد و استدلال باشند. مقایسه نتایج محاسبات تاریخی بیرونی با ارقام پذیرفته‌شده امروزی، تحسین اعضا را برانگیخت و فرصتی شد تا اهمیت ریزبینی و استدلال در علم مورد بحث قرار گیرد.
پیوند تاریخ علم با دنیای معاصر
بخش پایانی این نشست به گفتگو درباره جایگاه دانشمندان ایرانی اختصاص یافت. در این بخش، با اشاره به نام‌های درخشانی چون زکریای رازی، جابر بن حیان و خواجه نصیرالدین طوسی و معرفی مراکز علمی تاریخی مانند رصدخانه مراغه و دانشگاه ربع رشیدی، تلاش شد تا اعضا با تداوم سوابق علمی ایران آشنا شوند و انگیزه‌ای برای مطالعه بیشتر در این زمینه پیدا کنند.
این برنامه که در راستای اهداف مجموعه «کافنا» برای تقویت روحیه پرسشگری و مهارت‌های حل مسئله طراحی شده بود، تلاش کرد بزرگداشت ابوریحان بیرونی را به تجربه‌ای زیسته از تفکر خلاقانه برای کودکان تبدیل کند. در حاشیه این برنامه، اعضا با استفاده از ابزارهای ساده‌ای چون چوب بستنی، به ساخت ستاره‌هایی نمادین پرداختند.
