به گزارش روابط عمومی اداره‌کل کانون پرورش فکری سیستان و بلوچستان، همزمان با هفته ملی کودک، نشست مجازی همکاران کانون با فرهاد حسن‌زاده، نویسنده برجسته حوزه کودک و نوجوان، با محوریت گفت‌وگو و پرسش و پاسخ درباره ادبیات کودک، شیوه‌های داستان‌نویسی، خلاقیت و کتاب «اشتباه چمدانی» برگزار شد.
حسن‌زاده در آغاز این نشست، با اشاره به خاطرات دوران کودکی و نوجوانی خود در کانون، گفت: کانون با مدرسه تفاوت دارد و قرار نیست صرفاً به پرسش‌های کودکان پاسخ بدهد، بلکه باید آن‌ها را به گونه‌ای پرورش دهد که همواره با خود و جهان پیرامونشان در پرسش و چالش باشند.
این نویسنده با تأکید بر تفاوت نگاه و شیوه تفکر انسان‌ها، از مربیان خواست به کودکان کمک کنند نگاه ویژه خود را به جهان پیدا کنند و رویدادها را از زاویه‌های گوناگون ببینند.
به گفته او، زاویه دید هنرمند با دیگران متفاوت است و تقویت این نگاه در کودکان، از زیرساخت‌های شکل‌گیری تفکر خلاق به شمار می‌رود.
«اشتباه چمدانی» فرصتی برای دیدن جهان از نگاه دیگران
حسن‌زاده در بخش دیگری از سخنان خود، درباره شکل‌گیری ایده کتاب «اشتباه چمدانی» توضیح داد که هنگام نوشتن این اثر به کودکانی فکر می‌کرده است که مهاجرت کرده‌اند یا در سرزمینی دیگر به دنیا آمده‌اند و این‌که آنان هنگام دیدار با یکدیگر چه حرف مشترکی برای گفتن دارند.
او با اشاره به اهمیت پرورش نگاه فراتر از تجربه‌های شخصی، بر ضرورت آشنا کردن کودکان با جهان دیگران تأکید کرد و یادآور شد که ادبیات می‌تواند فرصتی برای درک تجربه‌های متفاوت و فاصله گرفتن از نگاه تک‌بعدی به زندگی فراهم کند.
هوش مصنوعی مشاور خلاقیت، نه جایگزین آن
در ادامه نشست، یکی از همکاران درباره استفاده روزافزون کودکان از هوش مصنوعی برای پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و انجام فعالیت‌های مختلف سؤال کرد.
این نویسنده با تأکید بر ضرورت حفظ و تقویت خلاقیت گفت: نباید اجازه دهیم هوش مصنوعی بار خلاقیت ما را به دوش بکشد. ذهن خلاق و توانایی اندیشیدن، تنها به فعالیت‌های هنری محدود نمی‌شود، بلکه در تمام ابعاد زندگی و به‌ویژه هنگام مواجهه با مشکلات و بحران‌ها، نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.
به باور حسن‌زاده، هوش مصنوعی می‌تواند به‌عنوان مشاور و ابزاری کمک‌کننده مورد استفاده قرار گیرد، اما نباید انسان را از اصل خلاقیت، اندیشیدن و پرورش توانایی‌های ذهنی خود دور کند.
تصویر، بخش جدایی‌ناپذیر کتاب کودک
پرسش دیگری که در این نشست مطرح شد، به نسبت تصویر و نوشته در کتاب «اشتباه چمدانی» مربوط بود.
حسن‌زاده در پاسخ، با اشاره به پیوند عمیق کتاب کودک با تصویر، نقش تصویرگر را در شکل‌گیری اثر مهم دانست و تأکید کرد که در بسیاری از کتاب‌های کودک، تصویر در کنار متن و گاه فراتر از آن، در انتقال معنا و شکل‌گیری تجربه خواندن نقش دارد. از نگاه او، تصویرگر نیز پا به پای نویسنده در آفرینش اثر سهم دارد.
داستان‌گویی به‌جای نصیحت مستقیم
این نویسنده در پاسخ به پرسشی درباره چگونگی بیان نکات تربیتی در قالب طنز، بر اهمیت برقراری ارتباط واقعی با مخاطب کودک تأکید کرد و گفت: در نوشتن برای کودکان نباید نگاه از بالا به پایین داشت؛ چراکه کودکان بسیار باهوش‌اند و داستانی را که بخواهد مستقیماً آن‌ها را نصیحت کند، پس می‌زنند.
او افزود که اگر هدف نویسنده صرفاً تربیت کردن باشد، اثرگذاری داستان کاهش می‌یابد؛ در مقابل، روایت داستانی سرگرم‌کننده که در دل خود معنا و پیامی داشته باشد، می‌تواند تأثیر بیشتری بر مخاطب بگذارد.
حسن‌زاده، هم‌چنین، ایجاد شخصیت‌هایی باورپذیر با ویژگی‌های رفتاری مشخص را یکی از راه‌های برقراری ارتباط مؤثر با کودکان دانست و توضیح داد که مخاطب زمانی به حرف‌های یک شخصیت اعتماد می‌کند که بتواند او را با ویژگی‌ها و رفتارهایش بشناسد و با او ارتباط برقرار کند.
«منطق داستان» شرط باورپذیری شخصیت‌ها
در بخش دیگری از این نشست، موضوع استفاده از جریان سیال ذهن در داستان‌های کودک و نوجوان و هم‌چنین شیوه قهرمان‌پردازی در داستان مطرح شد.
حسن‌زاده درباره جریان سیال ذهن، استفاده از این شیوه را برای مخاطب کودک توصیه نکرد و در پاسخ به پرسشی درباره امکان نسبت دادن رفتارهای غیرمنطقی به شخصیت‌ها و قهرمانان داستان گفت که هر سبک داستان‌نویسی منطق خاص خود را دارد و نویسنده باید به این منطق پایبند باشد؛ زیرا عبور از چارچوب‌های باورپذیر داستان می‌تواند ارتباط مخاطب با شخصیت‌ها و رویدادها را تضعیف کند.
این نشست در فضایی تعاملی و با طرح پرسش‌های تخصصی همکاران کانون درباره ادبیات کودک، شیوه‌های روایت، شخصیت‌پردازی و نقش خلاقیت در فعالیت‌های فرهنگی و ادبی برگزار شد و فرصتی برای بهره‌گیری از تجربه‌های این نویسنده در حوزه ادبیات کودک و نوجوان فراهم آورد.
فرهاد حسن‌زاده، متولد سال ۱۳۴۱ در آبادان، از نویسندگان برجسته ادبیات کودک و نوجوان ایران است که در زمینه‌های داستان کوتاه و بلند، رمان، طنز و داستان تصویری فعالیت دارد. از آثار شناخته‌شده او می‌توان به کتاب‌های «هستی»، «زیبا صدایم کن»، «ماشو در مه»، «عقرب‌های کشتی بمبک» و «هویج‌بستنی» اشاره کرد. او در سال‌های مختلف نامزد جایزه یادبود آسترید لیندگرن و جایزه هانس کریستین اندرسن شده و از چهره‌های شناخته‌شده ادبیات کودک و نوجوان ایران در عرصه بین‌المللی به شمار می‌رود.
