به گزارش اداره‌کل روابط عمومی و امور بین‌الملل کانون، مرتضی امیری‌اسفندقه در ویژه‌برنامه «صفای شعر» که به مناسبت بزرگداشت خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برگزار شد، با اشاره به جایگاه بی‌بدیل حافظ در ادبیات فارسی، مخاطبان را به حفظ شعر این شاعر بزرگ و بهره‌گیری از آموزه‌های آن در زندگی دعوت کرد.
این شاعر در آغاز سخنان خود، با اشاره به توصیه حافظ به حفظ شعرش، یادآور شد که این تأکید را نباید صرفاً خودستایی شاعر دانست؛ زیرا حافظ با شعر خود بخش مهمی از فرهنگ، باورها و حافظه تاریخی ایرانیان را حفظ کرده است.
او با یادآوری این بیت حافظ «پس از ملازمت عیش و عشق مه‌رویان/ ز کارها که کنی شعر حافظ از بر کن» پیشنهاد کرد که علاقه‌مندان زبان فارسی، حفظ یک غزل حافظ را در برنامه روزانه خود قرار دهند و به‌تدریج با جهان اندیشه و زبان این شاعر آشناتر شوند.
امیری‌اسفندقه در ادامه، برای نشان دادن جایگاه حافظ در میان بزرگان ادب فارسی، به نگاه شاعرانی چون صائب تبریزی و بیدل دهلوی به شعر او اشاره کرد و گفت: ستایش حافظ تنها به روزگار ما محدود نیست. به گفته او، سخن شاعرانی که خود از چهره‌های برجسته و نوآور ادبیات فارسی به شمار می‌روند، نشان می‌دهد که شعر حافظ در گذر زمان هم‌چنان جایگاهی ممتاز داشته است؛ تا آن‌جا که می‌توان دیوان او را مجموعه‌ای دانست که ابیات آن پیوسته قابلیت خواندن، بازخوانی و کشف دوباره دارند.
حافظ؛ دعوتی به خودشناسی
این شاعر در بخش دیگری از سخنانش، با طرح این پرسش که آیا شناخت حافظ باید هدف نهایی مواجهه ما با شعر او باشد، تأکید کرد که اهمیت اصلی شعر حافظ در فرصتی است که برای شناخت خویشتن در اختیار انسان قرار می‌دهد.
او توضیح داد که شخصیت‌هایی مانند زاهد، صوفی، شیخ و رند در غزل‌های حافظ، صرفاً شخصیت‌هایی بیرون از وجود ما نیستند؛ بلکه هر یک می‌توانند جنبه‌ای از رفتار و شخصیت خود ما را بازتاب دهند. از این منظر، مخاطب به‌جای آن‌که پیوسته در جست‌وجوی عیب دیگران باشد، باید شعر حافظ را آینه‌ای برای بازنگری در رفتار، اندیشه و داوری‌های خود بداند.
امیری‌اسفندقه با اشاره به ظرفیت شعر حافظ در آشکار کردن ریا، خودبینی و عیب‌جویی، بیان کرد که این شاعر با ظرافتی کم‌نظیر، انسان را با لایه‌های پنهان شخصیت خود روبه‌رو می‌کند. به باور او، شعر حافظ تنها به بیان مفاهیم اخلاقی بسنده نمی‌کند، بلکه مخاطب را به مواجهه‌ای جدی با خویشتن دعوت می‌کند؛ مواجهه‌ای که می‌تواند زمینه اصلاح رفتار، فروتنی و پذیرش نقد را فراهم آورد.
او با تأکید بر این‌که حافظ در بسیاری از لحظه‌های زندگی ایرانیان حضور دارد، گفت: شعر حافظ در شادی، اندوه، حیرت و تصمیم‌گیری‌های زندگی با انسان همراه است و گاه همچون مشاوری امین، او را به اندیشیدن دوباره و انتخاب راهی بهتر دعوت می‌کند. از همین رو، مواجهه با دیوان حافظ نباید صرفاً به گرفتن فال یا بررسی صنایع ادبی محدود شود؛ بلکه باید فرصتی برای تأمل در معنا و پیام شعر و پیوند دادن آن با زندگی روزمره باشد.
از زیبایی‌های زبانی تا ژرفای اندیشه
این پژوهشگر ادبی در ادامه، ضمن اشاره به توانایی حافظ در بهره‌گیری از موسیقی کلام، وزن، قافیه، ایهام و معماری هنرمندانه غزل، خاطرنشان کرد که زیبایی‌های لفظی و فنی شعر او تنها بخشی از ظرفیت این آثار است و نباید مخاطب را از لایه‌های عمیق‌تر معنایی آن غافل کند.
او با اشاره به نمونه‌هایی از غزل‌های حافظ، توضیح داد که ساختار هنرمندانه ابیات و ارتباط میان واژه‌ها، گاه چنان ظریف و پیچیده است که برای درک دقیق آن باید با زمینه‌های زبانی و فرهنگی شعر آشنا بود. با این حال، از نگاه او، پرداختن به این ظرافت‌ها زمانی ارزشمندتر می‌شود که در نهایت به شناخت بهتر انسان و جهان درونی او بینجامد.
امیری‌اسفندقه همچنین بر پیوند عمیق شعر حافظ با قرآن کریم تأکید کرد و با یادآوری تصریح خود شاعر در بیت «هر چه کردم همه از دولت قرآن کردم»، گفت که برای شناخت کامل‌تر جهان فکری حافظ، نمی‌توان از سرچشمه‌های قرآنی و معنوی اندیشه او غافل ماند. او در عین حال، به نشانه‌هایی از پیوند شعر حافظ با فرهنگ دینی و سنت‌های معنوی اشاره کرد و مخاطبان را به مطالعه دقیق‌تر این پیوندها فراخواند.
شعر حافظ؛ نسخه‌ای برای بهتر زیستن
امیری‌اسفندقه در بخش دیگری از این نشست، شعر حافظ را همچون نسخه‌ای برای بهبود حال و احوال فکری و روحی انسان توصیف کرد و گفت که خواندن شعر او می‌تواند فرصتی برای بازنگری در عادت‌ها، نگرش‌ها و رفتارهای فردی فراهم کند.
او با اشاره به مضمون‌هایی در غزل‌های حافظ که انسان را به تغییر، اصلاح و رهایی از خودپرستی دعوت می‌کنند، یادآور شد که مخاطب در مواجهه با این شعرها باید به جای پناه گرفتن پشت نام و اعتبار حافظ، پیام آن‌ها را در زندگی خود جست‌وجو کند. به گفته او، حافظ با هنرمندی، عیب‌های انسانی را آشکار می‌کند، اما در همان حال راه بازگشت، اصلاح و امید را نیز پیش روی مخاطب می‌گذارد.
این شاعر با تأکید بر این‌که خودشناسی در شعر حافظ با فروتنی، خوش‌اخلاقی، صبوری، خوش‌گفتاری و آمادگی برای پذیرش نقد پیوند دارد، اظهار کرد که انسان در برابر آینه شعر حافظ می‌تواند تصویری روشن‌تر از خود ببیند و برای بهتر شدن بکوشد.
او در پایان، علاقه‌مندان به ادبیات فارسی، به‌ویژه نسل نوجوان، را به خواندن مستمر دیوان حافظ توصیه کرد و گفت؛ شعر این شاعر بزرگ را باید فراتر از مناسبت‌های تقویمی و به‌عنوان بخشی زنده از زندگی و فرهنگ ایرانی مطالعه کرد؛ چراکه حافظ با زبانی آشنا و صمیمی، انسان را به تأمل در خویشتن، شناخت ظرفیت‌های وجودی و یافتن راهی برای بهتر زیستن دعوت می‌کند.
ویژه‌برنامه «صفای شعر» به مناسبت روز بزرگداشت حافظ، با حضور اعضای باشگاه شعر قاف کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان روز سه‌شنبه ۲۱ مهر ۱۴۰۵ به‌صورت مجازی برگزار شد.
