به گزارش اداره‌کل روابط عمومی و امور بین‌الملل کانون، محمد شهریاری، رئیس پژوهشکده تعلیم و تربیت اسلامی دانشگاه فرهنگیان، در این نشست که روز دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵ برگزار شد، به تشریح مبانی و روش‌های تربیت کودک در اندیشه امام شهید پرداخت.
وی با اشاره به مطالب کتاب «تربیت کودک از منظر آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای» اظهار کرد: در این نگاه، کودک دارای ظرفیت‌ها و استعدادهای ارزشمندی است که باید در فرایند تربیت شناخته و شکوفا شود. دوران کودکی و نوجوانی نیز از مهم‌ترین دوره‌های زندگی انسان به شمار می‌رود، زیرا بخش عمده هویت و شخصیت او در این سال‌ها شکل می‌گیرد.
شهریاری تربیت را فرایندی تعاملی دانست و توضیح داد: مربی قرار نیست به جای کودک مسیر رشد را طی کند، بلکه وظیفه دارد شرایط و زمینه‌های لازم را فراهم آورد تا کودک با اراده و مشارکت خود در این مسیر حرکت کند.
وی با تشبیه تربیت به یک سفر افزود: همان‌طور که هر سفر دارای نقطه آغاز، مسیر و مقصد مشخصی است، فرایند تربیت نیز به شناخت وضعیت اولیه کودک، تعیین اهداف و انتخاب روش‌های مناسب نیاز دارد. در این مسیر، کودک نقش اصلی را بر عهده دارد و مربی باید با شناخت ویژگی‌های او، زمینه حرکت به سوی وضعیت مطلوب را فراهم کند.
نقش فطرت در شکل‌گیری شخصیت کودک
این پژوهشگر فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی با تأکید بر جایگاه فطرت در اندیشه تربیتی امام شهید بیان کرد: انسان از آغاز زندگی دارای استعدادها و گرایش‌های درونی است و تربیت باید به شکوفایی این ظرفیت‌ها کمک کند. بر این اساس، نقش مربی تحمیل ویژگی‌های مطلوب به کودک نیست، بلکه فراهم کردن شرایطی است که توانمندی‌های او رشد کند.
وی با اشاره به ابعاد مختلف هویت انسان افزود: شخصیت افراد تنها به دانش و آگاهی محدود نمی‌شود، بلکه ویژگی‌های شناختی، عاطفی و رفتاری را نیز دربرمی‌گیرد. از این رو، فعالیت‌های تربیتی باید به همه این جنبه‌ها توجه داشته باشد.
شهریاری توضیح داد: هویت انسان مجموعه‌ای از صفات، عادت‌ها و ویژگی‌هایی است که به‌تدریج در وجود او تثبیت می‌شود. ویژگی‌هایی مانند خلاقیت، پرسشگری، نظم و مسئولیت‌پذیری از جمله جنبه‌هایی هستند که در فرایند تربیت می‌توان برای پرورش و تقویت آن‌ها برنامه‌ریزی کرد.
وی همچنین خانواده و مدرسه را از مهم‌ترین محیط‌های شکل‌گیری شخصیت کودک معرفی کرد و گفت: خانواده در سال‌های نخست زندگی و مدرسه و معلم در سال‌های بعد، نقش تعیین‌کننده‌ای در پرورش ویژگی‌ها و عادت‌های کودکان دارند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان با اشاره به جایگاه مدرسه در اندیشه تربیتی امام شهید افزود: مدرسه تنها محل آموزش دانش و مهارت نیست، بلکه محیطی برای شکل‌گیری شخصیت و هویت اجتماعی کودکان است. معلم نیز با رفتار، شیوه تعامل و فعالیت‌های تربیتی خود می‌تواند در پرورش ویژگی‌های پایدار دانش‌آموزان نقش‌آفرینی کند.
شهریاری با تأکید بر ضرورت توجه به جنبه‌های عاطفی تربیت اظهار کرد: انتقال اطلاعات و افزایش آگاهی به‌تنهایی برای تربیت کافی نیست و مربیان باید به احساسات، عواطف و شکل‌گیری ویژگی‌های پایدار در شخصیت کودکان نیز توجه کنند.
وی احساس کرامت، ارزشمندی و شخصیت را از عوامل مؤثر در تربیت دانست و افزود: زمانی که کودک احساس ارزشمندی می‌کند، زمینه پذیرش رفتارهای مطلوب و اصلاح رفتارهای نامناسب در او بیشتر فراهم می‌شود.
شهریاری همچنین بر اهمیت استمرار رفتارهای مثبت تأکید کرد و گفت: شکل‌گیری عادت‌های مطلوب یکی از راهبردهای مهم تربیتی است، اما این فرایند باید با آگاهی و اراده کودک همراه باشد.
هنر ابزاری مؤثر در تربیت کودکان است
وی در بخش دیگری از سخنان خود به جایگاه هنر در اندیشه تربیتی امام شهید اشاره کرد و گفت: هنر به دلیل ارتباط با گرایش فطری انسان به زیبایی، از ظرفیت بالایی برای انتقال مفاهیم و ماندگار کردن اندیشه‌ها برخوردار است.
شهریاری افزود: استفاده از ابزارهای هنری در فعالیت‌های تربیتی می‌تواند زمینه ارتباط عمیق‌تر کودکان با مفاهیم آموزشی و تربیتی را فراهم کند و تأثیر این مفاهیم را افزایش دهد.
این پژوهشگر در پاسخ به پرسشی درباره تربیت کودکان در فضای مجازی بیان کرد: مواجهه کودکان با رسانه‌ها و فضای مجازی نیازمند مدیریت آگاهانه خانواده و مربیان است و محدودسازی به‌تنهایی نمی‌تواند راهکاری پایدار برای پیشگیری از آسیب‌ها باشد.
وی تأکید کرد: باید سطح آگاهی و توانمندی کودکان افزایش یابد تا بتوانند در مواجهه با محتوای رسانه‌ای تصمیم‌های مناسب‌تری بگیرند. در کنار این موضوع، مدیریت مصرف رسانه و توجه به روابط عاطفی و اجتماعی کودکان نیز اهمیت دارد.
شهریاری در پایان با تأکید بر ضرورت داشتن برنامه مشخص تربیتی خاطرنشان کرد: مربیان باید بدانند در فرایند تربیت به دنبال پرورش چه ویژگی‌هایی در کودکان هستند و برای تحقق این هدف، فعالیت‌های متناسب و مستمری طراحی کنند.
نشست تخصصی «تربیت کودک در اندیشه حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (امام شهید)» روز دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵ از ساعت ۸:۳۰ تا ۱۰:۳۰ از سوی اداره‌کل آموزش و پژوهش کانون با همکاری اداره‌کل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان البرز به‌صورت حضوری و برخط برگزار شد.
در نشست حضوری، اردشیر آل عوض، مشاور فرهنگی استاندار البرز، محمدجواد کاظمینی، مدیرکل امور اجتماعی استانداری البرز، زینب عاشری، مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان البرز، ستاره آقایی، معاون سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان و شماری از کارشناسان اداره کل آموزش و پژوهش و اداره‌کل کانون استان البرز و مربیان و فرهنگیان حضور داشتند.
