به گزارش روابط عمومی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان اصفهان، مرکز فرهنگی‌هنری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان شهرستان هرند، میزبان نوآموزان پیش‌دبستانی «دانشمندان کوچک» بود؛ برنامه‌ای فرهنگی و تربیتی که فرصتی برای تأمل در اهمیت سال‌های نخست زندگی، نقش تجربه و بازی در شکل‌گیری هویت و ضرورت پرورش کودکانی آگاه، مسئولیت‌پذیر و برخوردار از احساس تعلق به جامعه فراهم کرد.
در این برنامه، توجه به نیازهای عاطفی و شناختی کودکان و فراهم‌کردن فرصت تجربه، کشف و یادگیری، به‌عنوان بخش مهمی از مسیر تربیت نسلی هویت‌مند و آینده‌ساز مورد توجه قرار گرفت؛ مسیری که از سال‌های نخست کودکی آغاز می‌شود و در سال‌های نوجوانی و بزرگ‌سالی به ثمر می‌نشیند.
هویت؛ سرمایه‌ای که باید از نخستین سال‌های زندگی شکل بگیرد
هویت، مفهومی نیست که تنها با ورود به دوران نوجوانی در وجود انسان شکل بگیرد؛ بلکه ریشه‌های آن از همان سال‌های نخست زندگی و در بستر تجربه‌های روزمره، ارتباط با دیگران، بازی، یادگیری و شناخت جهان پیرامون جوانه می‌زند.
کودک در سال‌های آغازین زندگی، به‌تدریج درمی‌یابد که چه کسی است، چه توانایی‌هایی دارد، چگونه می‌تواند با دیگران ارتباط برقرار کند و چه جایگاهی در خانواده، محیط آموزشی و جامعه دارد. هر تجربه مثبت، هر فرصت برای انتخاب و هر لحظه‌ای که در آن احساس دیده‌شدن و پذیرفته‌شدن را تجربه می‌کند، می‌تواند به تقویت احساس ارزشمندی و شکل‌گیری تصویری روشن‌تر از خود کمک کند.
از این منظر، مراکز فرهنگی‌هنری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، فراتر از محیط‌هایی برای اجرای فعالیت‌های فرهنگی و هنری، می‌توانند بستری مؤثر برای پرورش هویت فردی و اجتماعی کودکان باشند؛ محیط‌هایی که در آن‌ها یادگیری با تجربه، خلاقیت با مشارکت و شناخت با لذت کشف همراه می‌شود.
حضور نوآموزان پیش‌دبستانی «دانشمندان کوچک» در مرکز فرهنگی‌هنری هرند نیز فرصتی بود تا اهمیت این نگاه تربیتی بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد؛ نگاهی که بر ضرورت آغاز به‌موقع تربیت هویتی و فراهم‌کردن زمینه رشد همه‌جانبه کودکان تأکید دارد.
از احساس پذیرفته‌شدن تا شکوفایی مسئولیت‌پذیری
یکی از پایه‌های مهم هویت‌یابی در دوران کودکی، احساس امنیت، پذیرش و تعلق است. کودکی که در محیطی حمایتگر فرصت بیان احساسات، طرح پرسش، تجربه‌کردن و مشارکت داشته باشد، به‌تدریج توانایی بیشتری برای شناخت خود و برقراری ارتباط سازنده با دیگران پیدا می‌کند.
در چنین فضایی، مسئولیت‌پذیری نیز نه به‌عنوان مجموعه‌ای از دستورها و بایدونبایدها، بلکه به‌مثابه مهارتی برای زندگی شکل می‌گیرد. کودک با مشارکت در فعالیت‌های گروهی، رعایت نوبت، احترام به دیگران، مراقبت از وسایل مشترک و پذیرش پیامدهای انتخاب‌های متناسب با سن خود، نخستین گام‌ها را برای حضور مسئولانه در جامعه برمی‌دارد.
از این رو، فعالیت‌های فرهنگی و تربیتی ویژه کودکان پیش‌دبستانی زمانی اثربخش‌تر خواهند بود که علاوه بر انتقال مفاهیم، امکان تجربه عملین آن‌ها را نیز فراهم کنند. بازی‌های هدفمند، قصه‌گویی، فعالیت‌های هنری، گفت‌وگو و مشارکت گروهی، از جمله ظرفیت‌هایی هستند که می‌توانند مفاهیم پیچیده‌ای مانند هویت، احترام، همکاری و مسئولیت‌پذیری را به زبان قابل‌فهم کودکان نزدیک کنند.
در این میان، نقش مربی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ مربی با شناخت ویژگی‌های رشدی کودک، ایجاد فضایی امن و فراهم‌کردن فرصت‌های متناسب با توانایی‌های او، زمینه‌ای فراهم می‌کند تا یادگیری از سطح شنیدن و دانستن فراتر رود و به تجربه‌ای ماندگار تبدیل شود.
پیوند هویت کودکی با آینده شهرها
تقارن این برنامه با ۳۱ اکتبر، روز جهانی شهرها، فرصتی برای تأمل در پیوند میان تربیت کودکان و آینده جوامع انسانی فراهم می‌کند.
روز جهانی شهرها، توجه جهانی را به موضوعاتی همچون توسعه پایدار شهری، کیفیت زندگی، مشارکت شهروندان و ضرورت ایجاد محیط‌هایی مناسب برای زندگی همه گروه‌های اجتماعی جلب می‌کند. تحقق این اهداف، تنها به امکانات شهری، زیرساخت‌ها و برنامه‌ریزی‌های عمرانی وابسته نیست؛ بلکه به کیفیت تربیت شهروندانی نیز بستگی دارد که قرار است آینده شهرها را بسازند.
شهر آینده، به انسان‌هایی نیاز دارد که بتوانند خود و دیگران را بشناسند، تفاوت‌ها را بپذیرند، در برابر محیط زندگی خود احساس مسئولیت کنند و برای حل مسائل اجتماعی مشارکت داشته باشند.
این ویژگی‌ها از سال‌های نخست کودکی قابل پرورش‌اند. هنگامی که کودک در محیط آموزشی خود احترام به دیگران، همکاری، مراقبت از طبیعت، حفظ منابع عمومی و مشارکت در فعالیت‌های جمعی را تجربه می‌کند، در واقع برای زندگی در جامعه‌ای مسئولانه‌تر آماده می‌شود.
از این منظر، هویت‌بخشی به کودکان را می‌توان یکی از زمینه‌های اساسی تربیت شهروندانی دانست که در آینده، نه‌تنها از امکانات شهر استفاده می‌کنند، بلکه خود را در قبال کیفیت زندگی اجتماعی، فرهنگی و محیطی آن نیز مسئول می‌دانند.
کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با بهره‌گیری از ظرفیت‌های فرهنگی، هنری، ادبی و علمی خود می‌تواند در این مسیر نقشی مؤثر ایفا کند؛ نقشی که از شناخت نیازهای کودک آغاز می‌شود و به تقویت مشارکت، خلاقیت و احساس تعلق اجتماعی می‌انجامد.
هویت؛ پس‌انداز تربیتی برای فردای کودکان
۳۱ اکتبر همچنین به‌عنوان روز جهانی پس‌انداز شناخته می‌شود؛ مناسبتی که بر اهمیت برنامه‌ریزی برای آینده و توجه به ارزش اندوخته‌های امروز تأکید دارد.
اگر پس‌انداز اقتصادی به معنای کنارگذاشتن منابع امروز برای تأمین نیازهای فرداست، هویت‌یابی و تربیت فرهنگی نیز نوعی سرمایه‌گذاری بلندمدت در وجود انسان به شمار می‌رود؛ سرمایه‌گذاری‌ای که ثمره آن در توانایی شناخت خود، تصمیم‌گیری آگاهانه، مسئولیت‌پذیری و مشارکت اجتماعی نمایان می‌شود.
کودکی که فرصت تجربه، یادگیری، پرسشگری و خلاقیت دارد، به‌تدریج اندوخته‌ای از مهارت‌ها و نگرش‌های سازنده به دست می‌آورد. این اندوخته می‌تواند در دوران نوجوانی، هنگام مواجهه با انتخاب‌ها و چالش‌های تازه، به او کمک کند تا با شناخت بیشتر از خود و محیط پیرامونش تصمیم بگیرد.
البته هویت، محصول یک برنامه یا یک روز فرهنگی نیست؛ بلکه در فرایندی تدریجی و در تعامل میان خانواده، مدرسه، مراکز فرهنگی، گروه همسالان و جامعه شکل می‌گیرد. از همین رو، تداوم فعالیت‌های تربیتی و هماهنگی میان نهادهای اثرگذار بر زندگی کودک، ضرورتی انکارناپذیر است.
برنامه‌هایی از جنس حضور نوآموزان در مراکز فرهنگی‌هنری کانون، هنگامی می‌توانند تأثیر عمیق‌تری داشته باشند که به تجربه‌هایی پیوسته و متناسب با نیازهای رشدی کودکان تبدیل شوند؛ تجربه‌هایی که در کنار ایجاد شادی و نشاط، زمینه شناخت، اعتمادبه‌نفس، خلاقیت و احساس تعلق را نیز تقویت کنند.
مربی؛ همراه کودک در مسیر کشف خویشتن
برای مربی، مواجهه با کودکان در سال‌های نخست زندگی، فرصتی برای مشاهده شکل‌گیری تدریجی توانایی‌ها، علایق و نگرش‌هایی است که آینده آنان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
مربی در این مسیر، تنها انتقال‌دهنده اطلاعات نیست؛ او تسهیلگر یادگیری، همراه تجربه‌های تازه و فراهم‌کننده زمینه‌ای برای کشف توانایی‌های کودک است. گاهی یک فرصت ساده برای انتخاب، یک پرسش شنیده‌شده، یک تجربه موفق یا برخوردی سرشار از احترام، می‌تواند زمینه‌ساز تقویت احساس توانمندی و اعتماد کودک به ظرفیت‌های خود باشد.
از این رو، هویت‌بخشی در فعالیت‌های فرهنگی و تربیتی، بیش از آنکه به بیان مستقیم مفاهیم وابسته باشد، به کیفیت ارتباط بزرگ‌سالان با کودکان و چگونگی طراحی موقعیت‌های یادگیری بستگی دارد.
کودکان زمانی بهتر می‌آموزند که در فرایند یادگیری حضور فعال داشته باشند؛ زمانی که بتوانند بپرسند، بیازمایند، اشتباه کنند، دوباره تلاش کنند و نتیجه تجربه‌های خود را با دیگران به اشتراک بگذارند.
در چنین نگاهی، مربی کسی است که به کودک فرصت می‌دهد توانایی‌های خود را بشناسد، جایگاهش را در جمع پیدا کند و به‌تدریج مسئولیت بیشتری در قبال رفتارها و انتخاب‌های خود بپذیرد.
از امروز کودکان تا فردای جامعه
برنامه میزبانی از نوآموزان پیش‌دبستانی «دانشمندان کوچک» در مرکز فرهنگی‌هنری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان شهرستان هرند، یادآور این حقیقت است که آینده فرهنگی و اجتماعی جامعه، از توجه امروز ما به کودکان آغاز می‌شود.
اگر امروز به نیازهای عاطفی، شناختی و اجتماعی کودکان توجه کنیم، فرصت تجربه و یادگیری را در اختیارشان قرار دهیم و زمینه مشارکت و احساس تعلق را برای آنان فراهم سازیم، در واقع برای ساختن جامعه‌ای آگاه‌تر، مسئولانه‌تر و امیدوارتر گام برداشته‌ایم.
هویت، با بخشنامه و شعار شکل نمی‌گیرد؛ در تجربه‌های روزمره کودک ریشه می‌دواند، با احترام و پذیرش جان می‌گیرد و در بستر یادگیری، مشارکت و ارتباط با جهان پیرامون رشد می‌کند.
مرکز فرهنگی‌هنری هرند با میزبانی از نوآموزان پیش‌دبستانی «دانشمندان کوچک»، فرصتی را برای بازاندیشی در اهمیت دوران کودکی و نقش فعالیت‌های فرهنگی در شکل‌گیری هویت فراهم کرد؛ فرصتی برای یادآوری این پیام روشن که آینده را باید از امروز ساخت و هویت را باید از کودکی پرورش داد.
زیرا کودکی که امروز خود را می‌شناسد، فردا بهتر می‌تواند جهان پیرامونش را بشناسد؛ کودکی که امروز پذیرفته می‌شود، فردا ظرفیت بیشتری برای پذیرش دیگران خواهد داشت و کودکی که امروز مسئولیت را در تجربه‌های کوچک زندگی می‌آموزد، می‌تواند در آینده در ساختن جامعه‌ای پویا و پایدار سهمی مؤثر داشته باشد.
هویت، هدیه‌ای نیست که در یک روز به کودک داده شود؛ ریشه‌ای است که باید از نخستین سال‌های زندگی، با آگاهی، محبت، تجربه و فرصت شکوفایی پرورش یابد.
