گفت‌وگو با خانم هاشمی، مسئول مرکز فرهنگی‌هنری قاین
۱. مرکز قاین بالاترین آمار امانت کتاب را در سطح مراکز استان به خود اختصاص داده است. مهم‌ترین عوامل و راهبردهای شما برای دستیابی به این جایگاه چیست؟
یکی از اقدامات مؤثر ما، طراحی دفتر خلاصه‌نویسی برای اعضاست. اعضا پس از مطالعه هر کتاب، برداشت و خلاصه‌ای کوتاه از آن را در دفتر خود ثبت می‌کنند. این کار علاوه بر تقویت مهارت خواندن و نوشتن، موجب می‌شود مطالعه با دقت و توجه بیشتری انجام شود و ارتباط عمیق‌تری میان عضو و کتاب شکل بگیرد.
یکی دیگر از برنامه‌های مرکز، راه‌اندازی باشگاه‌های کتاب‌خوانی ۱۰۰تایی، ۲۰۰تایی و بالاتر است. در این طرح، اعضا با رسیدن به تعداد مشخصی کتاب امانت‌گرفته‌شده، وارد مرحله جدیدی از باشگاه می‌شوند و متناسب با میزان فعالیت و تلاششان، جوایز و هدایایی دریافت می‌کنند.
همچنین اعضایی که به این مراحل از کتاب‌خوانی می‌رسند، به عضویت باشگاه‌های تخصصی کتاب‌خوانی مرکز درمی‌آیند؛ به‌طوری‌که دختران به باشگاه «پروانه‌های کتاب‌خوان» و پسران به باشگاه «آشیانه کتاب‌خوانی» می‌پیوندند. این باشگاه‌ها فرصتی برای تداوم مطالعه، تعامل اعضا و مشارکت در فعالیت‌های گروهی کتاب‌محور فراهم می‌کنند.
اختصاص فرصت بازی رایگان در ساعت‌های مختلف حضور در مرکز، برگزاری اردوی شبانه و اردوهای علمی و فرهنگی نیز از دیگر برنامه‌های انگیزشی ما برای این اعضاست.
ما تلاش کرده‌ایم به اعضا نشان دهیم که کتاب‌خوان بودن فقط به معنای خواندن کتاب نیست، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز تجربه‌های جذاب، دوستی‌های جدید و حضور در برنامه‌های ویژه باشد.
۲. چگونه میان کتاب و مخاطب پیوند برقرار می‌کنید و کتاب مناسب را متناسب با علاقه و نیاز هر کودک و نوجوان به او پیشنهاد می‌دهید؟
در مرکز قاین، معرفی کتاب بر اساس شناخت علایق، گروه سنی و نیازهای مطالعاتی اعضا انجام می‌شود.
یکی از ظرفیت‌های ارزشمند ما این است که مربیان و همکاران مرکز، کتاب‌هایی را که خود مطالعه کرده‌اند و به آن‌ها علاقه‌مند شده‌اند، به اعضا معرفی می‌کنند. این شیوه معرفی، به دلیل انتقال تجربه واقعی مطالعه، با استقبال خوبی از سوی کودکان و نوجوانان و حتی والدین کتاب‌خوان مواجه شده است.
همچنین در مناسبت‌های مختلف، کتاب‌های متناسب با موضوع همان مناسبت معرفی می‌شوند. از نمایش‌های خلاق نیز برای معرفی جذاب و غیرمستقیم کتاب استفاده می‌کنیم.
نکته مهم دیگر، مشارکت خود اعضاست؛ اعضای کتاب‌خوان مرکز، کتاب‌هایی را که خوانده‌اند به دوستانشان معرفی می‌کنند. تجربه نشان داده است که معرفی کتاب از زبان یک همسال می‌تواند تأثیر زیادی در ایجاد انگیزه مطالعه داشته باشد.
۳. چه اقداماتی انجام داده‌اید تا امانت گرفتن کتاب از یک فعالیت مقطعی به عادتی مستمر در زندگی مطالعاتی اعضا تبدیل شود؟
برای ما مهم است که عضو پس از خواندن یک کتاب، برای مطالعه کتاب بعدی نیز انگیزه داشته باشد.
برنامه‌های یادشده باعث می‌شود اعضا احساس کنند مطالعه یک فعالیت فردی و مقطعی نیست، بلکه تجربه‌ای اجتماعی و لذت‌بخش است که در آن دیده می‌شوند و مورد توجه قرار می‌گیرند.
در واقع، تلاش ما این است که با ایجاد انگیزه، فرصت تعامل و طراحی تجربه‌های متنوع، مراجعه به کتابخانه و امانت گرفتن کتاب به بخشی از برنامه مستمر اعضا تبدیل شود.
۴. کدام ابتکار یا تجربه متفاوت در مرکز قاین، بیشترین تأثیر را در ترغیب اعضا به مطالعه و افزایش امانت کتاب داشته است؟
یکی از تجربه‌های متفاوت و اثرگذار مرکز قاین، پیوند دادن کتاب‌خوانی با تشویق‌های فرهنگی، تفریحی و علمی است.
برای نمونه، اعضایی که در زمینه امانت کتاب و مطالعه فعال‌تر هستند، علاوه بر برخورداری از فرصت بازی رایگان در مرکز، در برنامه‌های ویژه‌ای مانند اردوی شبانه نیز شرکت می‌کنند.
همچنین برای این اعضا اردوی علمی درون‌استانی به مرکز شماره ۲ بیرجند برگزار شد که طی آن از آسمان‌نما بازدید کردند. این برنامه فرصتی فراهم کرد تا علاقه به کتاب و مطالعه با تجربه علمی و کشف دنیای تازه پیوند بخورد.
۵. خانواده‌ها و مدارس چه نقشی در موفقیت برنامه‌های کتاب‌خوانی مرکز قاین دارند و چگونه از ظرفیت آن‌ها استفاده می‌کنید؟
ما خانواده‌ها و مدارس را از مهم‌ترین همراهان خود در ترویج کتاب‌خوانی می‌دانیم.
در مرکز قاین، شورای خانواده با مشارکت اعضای قدیمی مرکز تشکیل شده است. این افراد که خود سابقه حضور و فعالیت در کانون را دارند، اکنون به‌عنوان همراهان و حامیان برنامه‌های فرهنگی مرکز نقش‌آفرینی می‌کنند.
از سوی دیگر، کانون‌یاران مرکز در مدارس به معرفی کتاب‌های مختلف می‌پردازند و از این طریق، زمینه آشنایی دانش‌آموزان با کتاب‌های متنوع و گسترش فرهنگ مطالعه را فراهم می‌کنند.
۶. برای سنجش میزان موفقیت برنامه‌های کتاب‌خوانی، علاوه بر آمار امانت کتاب، چه شاخص‌هایی را مدنظر قرار می‌دهید؟
ما علاوه بر آمار امانت کتاب، به شاخص‌هایی مانند استمرار مراجعه اعضا، میزان مشارکت در باشگاه‌های کتاب‌خوانی، تعداد خلاصه‌های نوشته‌شده در دفترهای مطالعه، معرفی کتاب توسط اعضا به دوستانشان و استقبال از برنامه‌های کتاب‌محور توجه می‌کنیم.
همچنین حضور فعال اعضا در باشگاه‌های «پروانه‌های کتاب‌خوان» و «آشیانه کتاب‌خوانی» نشان‌دهنده شکل‌گیری علاقه جمعی به مطالعه و تقویت ارتباط اعضا با دنیای کتاب است.
۷. با توجه به تجربه موفق مرکز قاین، چه توصیه‌ای برای سایر مربیان و مسئولان مراکز فرهنگی‌هنری کانون در مسیر افزایش امانت کتاب دارید؟
تمامی برنامه‌های مطرح‌شده، به‌طور قطع در مراکز مختلف استان نیز با شکل و رنگ‌وبوی دیگری اجرا می‌شود؛ اما با توجه به شناختی که از اعضای مرکز خود داریم، برنامه‌های تشویقی جذابی مانند بازی رایگان، اردوهای علمی، فرهنگی و شبانه بیشتر مورد توجه آن‌ها قرار گرفته و باعث شده است مطالعه با خاطره‌ای خوش همراه شود.
همچنین مشارکت دادن اعضا در ترویج کتاب بسیار مؤثر است. اینکه اعضا کتاب‌های خوانده‌شده را معرفی کنند، درباره آن‌ها بنویسند و تجربه مطالعاتی خود را با دوستانشان به اشتراک بگذارند، می‌تواند نقش مهمی در گسترش فرهنگ مطالعه داشته باشد.
در نهایت، تجربه همکاران مرکز قاین نشان داده است که برای افزایش امانت کتاب، باید فراتر از قفسه‌های کتاب فکر کرد. گاهی یک دفتر خلاصه‌نویسی، یک بازی گروهی، یک اردوی علمی، یک نمایش خلاق یا معرفی یک کتاب توسط یک دوست می‌تواند آغازگر علاقه‌ای ماندگار به مطالعه باشد.
هدف ما این است که کودکان و نوجوانان نه صرفاً به دلیل تشویق و جایزه، بلکه به دلیل لذتی که از دنیای کتاب تجربه می‌کنند، دوباره به کتابخانه بازگردند.
تجربه مرکز قاین نشان می‌دهد که افزایش آمار امانت کتاب، بیش از آنکه حاصل یک برنامه مقطعی یا یک مشوق زودگذر باشد، نتیجه ساختن یک زیست‌بوم کوچک کتاب‌خوانی است؛ جایی که کتاب، بهانه یادگیری، دوستی، تجربه‌اندوزی و حضور فعال کودکان و نوجوانان می‌شود. صدرنشینی قاین در امانت کتاب، در حقیقت روایتی از موفقیت رویکردی است که در آن، کتاب از قفسه فاصله می‌گیرد و به متن زندگی اعضا وارد می‌شود.