روایت تاریخ و هویت بومی گیلان در نشست نقد و بررسی «فرار ماردوش»

نشست نقد و بررسی رمان نوجوان «فرار ماردوش»، نوشته سمیه سلیمانی شیجانی،  با حضور نویسنده اثر، محمد پرحلم، پژوهش‌گر و فعال عرصه فرهنگ و هنر، جمعی از فعالان حوزه ترویج کتاب‌خوانی، مسئولان فرهنگی، اعضای کارگاه‌های ادبی کانون و خانواده‌ها، در مرکز فرهنگی‌هنری شماره ۳ کانون پرورش فکری  رشت برگزارشد.

به‌گزارش روابط‌عمومی اداره‌کل کانون استان گیلان، این نشست هم‌زمان با سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران و با هدف آشنایی نوجوانان با فرایند شکل‌گیری یک اثر ادبی، بهره‌گیری از تجربه‌ها و دیدگاه‌های صاحبان قلم و اندیشه و فراهم‌کردن زمینه گفت‌وگوی مستقیم میان نوقلمان و فعالان عرصه ادبیات، به بررسی ابعاد داستانی، تاریخی و فرهنگی رمان «فرار ماردوش» اختصاص‌داشت؛ اثری که با بهره‌گیری از ظرفیت‌های تاریخ معاصر و فرهنگ بومی گیلان، روایتی نوجوان‌محور از روزگار پرالتهاب انقلاب اسلامی ارائه‌می‌کند.

از تجربه زیسته تا تولد یک داستان

سمیه سلیمانی شیجانی، نویسنده رمان «فرار ماردوش» در این نشست که درسایه همراهی کانون پرورش فکری و حوزه هنری استان گیلان صورت‌پذیرفت، با ابراز خرسندی از حضور در جمع اعضای نوجوان کانون، این دیدار را از روزهای به‌یادماندنی زندگی خود توصیف‌کرد و گفت: انتخاب این اثر برای معرفی و نقد، فرصتی بود تا درباره زیست نوجوانی، تجربه‌های این دوره از زندگی و ظرفیت‌های ادبیات در بازنمایی دنیای نوجوانان گفت‌وگو کنیم.

وی با اشاره به علاقه خود به نوشتن و مسیری که به فعالیت در عرصه ادبیات انجامید، خواندن و نوشتن را از  نعمت‌های الهی دانست و اظهارداشت: انسان در جریان مطالعه و نوشتن، جهان‌های تازه‌ای را تجربه‌می‌کند و می‌آفریند؛ از همین رو، نوشتن برای من پناهگاهی برای کشف جهان‌های جدید و بیان تجربه‌های درونی بوده‌است.

روایت تاریخ و هویت بومی گیلان در نشست نقد و بررسی «فرار ماردوش»

این نویسنده گیلانی با بیان اینکه فعالیت جدی خود در داستان‌نویسی را از سال ۱۳۹۸ و هم‌زمان با روزهای همه‌گیری کرونا آغاز کرده‌است، «فرار ماردوش» را نخستین کتاب منتشرشده خود عنوان‌کرد و افزود: این اثر ادای دینی به زادگاه و شهرم، بندرانزلی، است؛ شهری که تاریخ، فرهنگ، دریا و زندگی مردمانش ظرفیت‌های فراوانی برای روایت داستانی دارد.

سلیمانی شیجانی درباره شکل‌گیری ایده اصلی کتاب توضیح داد: روایت انقلاب اسلامی از زاویه دید یک نوجوان ۱۳ ساله و از تجربه‌های درونی و دغدغه‌های شخصی من سرچشمه گرفت. هم‌چنین، وجود خیابانی به نام شهیدان بایندر در انزلی و ناآشنابودن این شخصیت‌ها برای بخشی از مردم، توجه مرا به معرفی این چهره تاریخی جلب کرد. از سوی دیگر، خبر غرق‌شدن دو صیاد در دریای خزر و تأمل در دشواری‌های زندگی صیادان، زمینه تغییر در طرح اولیه و انگیزه‌ای در من پرداختن به زندگی و رنج‌های این قشر فراهم‌کرد.

وی افزود:کتاب «فرار ماردوش» از سوی شرکت چاپ و نشر بین‌الملل منتشرشده، ۲۰۲ صفحه دارد و در سال ۱۴۰۱ به چاپ رسیده است و  موضوع آن نیز روایت داستانی از حوادث سال ۱۳۵۷ در یکی از شهرهای گیلان و ماجرای دو نوجوان به نام‌های علی و نرگس است

وی در این ارتباط با تاکید بر ماهیت خلاقانه داستان‌نویسی و نقش شخصیت‌ها در پیش‌برد روایت، خاطرنشان‌کرد: طرح اولیه تا مرحله‌ای در اختیار نویسنده است، اما از جایی به بعد، شخصیت‌های داستان مسیر روایت را شکل‌می‌دهند و نویسنده را با خود همراه می‌کنند.

گیلان، اقلیمی که در واژه‌های داستان نفس‌می‌کشد

نویسنده «فرار ماردوش» در بخش دیگری از سخنان خود، به بهره‌گیری از واژه‌های گیلکی در کنار زبان فارسی و تلاش برای بازتاب فرهنگ بومی در این اثر اشاره‌کرد و گفت: یکی از هدف‌های من معرفی بندرانزلی و ظرفیت‌های فرهنگی و اقلیمی گیلان به مخاطبان سراسر کشور بود و ازاین رو تلاش‌کردم بدون نیاز به استفاده گسترده از پانوشت برای توضیح واژه‌های بومی، فضای فرهنگی و زیستی منطقه در متن داستان جریان داشته‌باشد.

وی افزود: شرجی دریا، عطر باران، غذاهای محلی و ویژگی‌های زندگی مردم این خطه باید به‌گونه‌ای در اثر احساس‌شود که مخاطب هنگام مطالعه، با فضای گیلان ارتباط برقرارکند و باوردارم یک اثر ادبی زمانی می‌تواند در معرفی فرهنگ بومی موفق باشد که این فرهنگ را به شکلی طبیعی در تار و پود روایت خود جای‌دهد.

سلیمانی شیجانی هم‌چنین، درباره انتخاب عنوان کتاب گفت: انتخاب نام برای یک اثر از دشوارترین مراحل کار نویسندگی است. برای نام‌گذاری این کتاب، حدود ۲۵ عنوان را بررسی کردم و در نهایت با بهره‌گیری از راهنمایی صاحب‌نظران، عنوان «فرار ماردوش» انتخاب‌شد.

نویسنده آثاری چون: «بانگ آزادی»، «یلدای اردیبهشت» و «مثل نور»  با تأکید بر اهمیت پرداختن به دنیای نوجوانان در ادبیات داستانی، نوجوانی را دوره‌ای سرشار از تجربه، آزمون و خطا دانست و اظهارداشت: انتخاب شخصیت نوجوان برای این داستان نیز با هدف توجه به ویژگی‌ها، دغدغه‌ها و تجربه‌های این دوره از زندگی صورت‌گرفت.

تاریخ،  بستری برای روایت ادبی و بازشناسی هویت گیلان

محمد پُرحلم، پژوهش‌گر و فعال عرصه فرهنگ و هنر گیلان، نیز در این نشست با اشاره به مسیر ورود خود به دنیای فرهنگ و ادبیات، از علاقه دوران نوجوانی به نویسندگی و تأثیر تماشای یک فیلم سینمایی با موضوع  نوشتن را از انگیزه‌های آغاز این مسیر یادکرد.

وی با بیان این‌که تحصیل در رشته علوم انسانی زمینه فعالیت بیش‌تر او را در حوزه فرهنگ و هنر فراهمکرد، به تجربه‌های حرفه‌ای خود در حوزه هنری و فعالیت‌های مرتبط با تاریخ شفاهی گیلان پرداخت و کتاب «یک وجب و چهار انگشت» را از جمله آثار آغازین این مسیر معرفی کرد.

روایت تاریخ و هویت بومی گیلان در نشست نقد و بررسی «فرار ماردوش»

پرحلم که در زمینه گردآوری و تدوین خاطرات شفاهی و ثبت تاریخ معاصر گیلان فعالیت داشته است، با اشاره به اهمیت تاریخ شفاهی در حفظ تجربه‌های زیسته مردم و انتقال میراث فرهنگی به نسل‌های آینده، بر ضرورت توجه نویسندگان به منابع تاریخی و شناخت دقیق بستر اجتماعی و فرهنگی رویدادها تأکیدکرد.

او در ادامه با اشاره به پیشینه تاریخی صیادی در دریای خزر و ارتباط آن با فضای داستان «فرار ماردوش»، به شرایط دشوار صیادان در دوران‌های گذشته پرداخت و توضیح‌داد: در مقاطعی از تاریخ، امتیاز صید در دریای خزر در اختیار دولت‌ها و مجموعه‌های خارجی قرارمی‌گرفت و همین مسئله موجب می‌شد صیادان محلی با محدودیت‌ها و دشواری‌های فراوانی روبه‌رو شوند و این شرایط، زمینه‌ساز اعتراض‌ها و مبارزه‌های مستمر صیادان برای دستیابی به حقوق خود بود.

این پژوهش‌گر هم‌چنین با اشاره به جایگاه تاریخی برادران بایندر و نقش آنان در مقابله با تجاوز بیگانگان در جریان رویدادهای شهریور ۱۳۲۰ و جنگ جهانی دوم، بر اهمیت شناخت شخصیت‌ها و رخدادهای تاریخی گیلان در تولید آثار ادبی تأکیدکرد.

این فعال عرصه ادبیات در تبیین تفاوت روایت تاریخی و داستانی اظهارداشت: تاریخ بر پایه واقعیت‌ها و مستندات شکل می‌گیرد، اما رمان از ظرفیت تخیل نویسنده بهره می‌برد. در رمان تاریخی، چارچوب اصلی و واقعیت‌های بنیادین باید حفظ شود، اما نویسنده می‌تواند در پرداخت جزئیات و خلق موقعیت‌ها از تخیل خود استفاده کند؛ به شرط آنکه به حقیقت تاریخی وفادار بماند.

معاون فرهنگی حوزه هنری استان گیلان در پایان سخنان خود به توان‌مندی نویسنده «فرار ماردوش» در پیوند دادن زبان فارسی و گیلکی را از ویژگی‌های قابل توجه این اثر دانست و با اشاره به ریشه و پیشینه برخی واژه‌ها، این شیوه روایت را زمینه‌ای برای آشنایی بیش‌تر مخاطبان با فرهنگ، زبان و هویت بومی گیلان ارزیابی کرد.

تأکید بر ترویج فرهنگ مطالعه و تقویت هویت ملی در نسل نوجوان

سجاد کوچک‌نژاد، مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان گیلان، نیز در این نشست با قدردانی از دست‌اندرکاران برگزاری این برنامه و حضور کودکان، نوجوانان و خانواده‌ها، بر اهمیت چنین گردهم‌آیی‌هایی  در مسیر رشد فکری و فرهنگی نسل آینده تأکید کرد و گفت: همین حضور و مشارکت در چنین نشست‌هایی، زمینه‌ساز رشد، یادگیری و بالندگی است و کتاب «فرار ماردوش» نیز از آثار فاخری است که می‌تواند فرصتی برای آشنایی مخاطبان با تاریخ و فرهنگ سرزمینمان فراهم کند.

روایت تاریخ و هویت بومی گیلان در نشست نقد و بررسی «فرار ماردوش»

وی در ادامه با خاطرنشان‌کردن تاکید رهبر شهید انقلاب(قدس‌الله نفسه الزکیه) بر  اهمیت کتاب و  جایگاه مطالعه در زندگی روزمره و تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از فرصت‌های موجود برای کتاب‌خوانی، یادآورشد: نباید هیچ فرصتی را برای مطالعه از دست بدهیم. بسیاری از زمان‌های روزمره بدون بهره‌گیری مؤثر سپری می‌شوند، در حالی که می‌توان از همین فرصت‌های کوتاه برای خواندن کتاب استفاده کرد. مطالعه تدریجی و اختصاص زمان‌های مناسب به کتاب، می‌تواند به شکل‌گیری عادت پایدار کتاب‌خوانی کمک کند.

کوچک‌نژاد در ادامه اشاره به سخنان رهبر شهید انقلاب،  همراه‌داشتن همیشگی کتاب را یکی از راه‌کارهای ساده اما مؤثر برای تقویت این عادت فرهنگی دانست و افزود: خانواده‌ها نیز می‌توانند با برنامه‌ریزی مناسب و اختصاص زمانی مشخص به مطالعه، زمینه انس بیش‌تر فرزندان خود با کتاب را فراهم کنند.

مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان گیلان با خاطرنشان‌کردن نقش کتاب در پرورش قدرت تخیل و اندیشه‌ورزی تصریح کرد: کتاب فرصتی برای رؤیاپردازی، تفکر و برنامه‌ریزی در اختیار انسان قرارمی‌دهد و می‌تواند مسیر تازه‌ای پیش روی ذهن و اندیشه کودکان و نوجوانان بگشاید.

وی در پایان، خانواده‌ها را به قرار دادن کتاب در سبد خرید خانوار و تشویق فرزندان به انتخاب، تهیه و مطالعه آثار مناسب دعوت کرد و این همراهی را گامی مؤثر در نهادینه‌سازی فرهنگ مطالعه در جامعه دانست.

روایت تاریخ و هویت بومی گیلان در نشست نقد و بررسی «فرار ماردوش»

کتاب؛ پیونددهنده تاریخ، هویت و آینده نسل ایران

رسول منفرد، رئیس حوزه هنری انقلاب اسلامی استان گیلان، نیز با نگاهی به محتوای تاریخی رمان «فرار ماردوش»، به پیشینه صیادی در دریای خزر و واگذاری امتیاز بهره‌برداری از منابع این دریا به بیگانگان در دوره‌های پیش از انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: این واگذاری‌ها در طول تاریخ، زمینه‌ساز تضییع حقوق مردم گیلان و ایران و محرومیت آنان از بخشی از ظرفیت‌ها و منابع سرزمین‌شان شده است.

روایت تاریخ و هویت بومی گیلان در نشست نقد و بررسی «فرار ماردوش»

وی با اشاره به ادامه‌یافتن رویکردهای سلطه‌طلبانه بیگانگان برای بهره‌برداری از منابع و منافع ملت‌ها، بر اهمیت حفظ استقلال، ایستادگی و پاسداری از سرمایه‌های ملی تأکیدکرد و با یادآوری حوادث و تجاوزهای اخیر، به شهادت کودکان مدرسه میناب اشاره داشت و این رخدادها را نشانه‌ای از ماهیت اقدامات خشونت‌آمیز دشمنان دانست.

منفرد هم‌چنین با تأکید بر اهمیت مقاومت و هوشیاری در برابر زیاده‌خواهی بیگانگان اظهار داشت: آنچه در این مسیر اهمیت دارد، حفظ آگاهی، تقویت اندیشه و شناخت درست از داشته‌ها و سرمایه‌های کشور است؛ چراکه جامعه‌ای که از قدرت تفکر و شناخت برخوردار باشد، بهتر می‌تواند از هویت، استقلال و منافع خود صیانت کند.

رئیس حوزه هنری گیلان در ادامه، کتاب را یکی از مهم‌ترین ابزارهای تقویت اندیشه و افزایش شناخت فرهنگی دانست و با اشاره به نقش ادبیات در بازشناسی هویت تاریخی و بومی، تلاش نویسنده «فرار ماردوش» را در معرفی بخشی از تاریخ و فرهنگ گیلان ارزشمند ارزیابی کرد.

وی با تأکید بر ضرورت خودشناسی فرهنگی و آشنایی نسل نوجوان با ریشه‌های تاریخی و هویتی خود، خطاب به اعضای نوجوان کارگاه‌های ادبی کانون گفت: شما نویسندگان دهه نود هستید و مسوولیت دارید در آثار خود، جامعه، فرهنگ و زمانه‌تان را به بهترین شکل ممکن معرفی کنید. شناخت خود و جامعه، زمینه‌ساز خلق آثاری اثرگذار خواهد بود و کتاب و مطالعه می‌تواند در این مسیر، اندیشه و نگاه شما را تقویت کند.

گفت‌وگو با نویسندگان؛ فرصتی برای بالندگی ادبی نوجوانان

دیگر بخش مهم و محوری این نشست که در قالب نشست کتابگرد صورت‌پذیرفت، نقد و بررسی «فرار ماردوش» با طرح دیدگاه‌ها و پرسش‌های حاضران درباره چگونگی شکل‌گیری ایده داستان، شخصیت‌پردازی، بهره‌گیری از ظرفیت‌های تاریخی، جایگاه زبان بومی در ادبیات نوجوان و دشواری‌های مسیر نویسندگی بود.

روایت تاریخ و هویت بومی گیلان در نشست نقد و بررسی «فرار ماردوش»

برهمین اساس، طی این هم‌نشینی در بستر ویژه برنامه کتابگرد، و در چارچوب رویکرد کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به پرورش استعدادهای ادبی و تقویت مهارت خواندن و نوشتن در نسل نوجوان، اعضای  کارگاه‌های ادبی ضمن آشنایی با تجربه‌های نویسندگان و صاحبان قلم و اندیشه بهره‌مندشدند.

شایان‌ذکراست،  سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» از ۲۳ تا ۳۰ آبان ۱۴۰۵ برگزار می شود.

روایت تاریخ و هویت بومی گیلان در نشست نقد و بررسی «فرار ماردوش»

روایت تاریخ و هویت بومی گیلان در نشست نقد و بررسی «فرار ماردوش»

روایت تاریخ و هویت بومی گیلان در نشست نقد و بررسی «فرار ماردوش»

روایت تاریخ و هویت بومی گیلان در نشست نقد و بررسی «فرار ماردوش»

روایت تاریخ و هویت بومی گیلان در نشست نقد و بررسی «فرار ماردوش»

روایت تاریخ و هویت بومی گیلان در نشست نقد و بررسی «فرار ماردوش»

روایت تاریخ و هویت بومی گیلان در نشست نقد و بررسی «فرار ماردوش»

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha