به گزارش اداره کل روابط عمومی و امور بینالملل کانون، در این نشست گیتی اعتماد، استاد پیشکسوت معماری و شهرسازی، و اسکندر مختاری، استاد دانشگاه و پژوهشگر مطالعات معماری و شهرسازی، با تأکید بر ضرورت حفاظت از ساختمانها و منابع فرهنگی کانون پرورش فکری، به بررسی ابعاد فنی، معماری و فرهنگی این موضوع پرداختند.
در ابتدای این نشست گیتی اعتماد، استاد پیشکسوت معماری و شهرسازی، با اشاره به خاطرههای خود از این مجموعه گفت: کانون پرورش فکری برای چند نسل نقش مهمی در ترویج کتابخوانی و آشنایی کودکان با فرهنگ مطالعه داشته است و استمرار فعالیت این نهاد فرهنگی ارزشمند و امیدبخش است.
وی افزود: کتاب و کتابخوانی همواره در دوران بحران، از جمله جنگ و همهگیری کرونا، پناهگاهی فکری و فرهنگی برای افراد بوده است و به همین دلیل حفاظت از کتابخانهها و منابع فرهنگی اهمیت ویژهای دارند.
«اعتماد» با مقایسه زلزله و جنگ در معماری اظهار کرد: زلزله پدیدهای طبیعی است و نمیتوان از وقوع آن جلوگیری کرد، اما میتوان با مقاومسازی ساختمانها خسارتها و تلفات را کاهش داد.
وی با اشاره به تجربه زلزله بم و مقایسه آن با زلزلهای همقدرت در سانفرانسیسکو، تأکید کرد: تفاوت میزان خسارتها بیش از هر چیز به کیفیت ساختوساز و آمادگی شهرها در برابر بحران بازمیگردد. تجربه کشورهای زلزلهخیزی مانند ژاپن نشان میدهد که با رعایت استانداردهای فنی و مقاومسازی مناسب میتوان از بروز تلفات گسترده جلوگیری کرد. به گفته او، در ایران نیز نمونههای موفقی از مقاومسازی وجود داشته که آثار آن در زلزلههای بعدی بهخوبی مشاهده شده است.
این استاد پیشکسوت معماری و شهرسازی با بیان اینکه جنگ برخلاف زلزله پدیدهای انسانی و قابل اجتناب است، گفت: جهان پس از جنگ جهانی دوم تلاش کرد از طریق نهادهای بینالمللی مانع وقوع جنگ شود، اما متأسفانه جنگ همچنان بهعنوان یک واقعیت در بسیاری از نقاط جهان ادامه دارد.
وی افزود: فناوریهای نظامی بهطور مستمر در حال توسعه هستند و همین موضوع حفاظت از ساختمانها و زیرساختها را پیچیدهتر کرده است. با این حال میتوان برای ساختمانهایی که بهطور مستقیم هدف حمله قرار نمیگیرند، با استفاده از روشهای مقاومسازی، میزان خسارت ناشی از موج انفجار را کاهش داد.
اعتماد با اشاره به تجربه فعالیت در گروه «دیدهبان لرزهای» اظهار کرد: پس از زلزله بم تلاشهایی برای آموزش عمومی و ترویج مقاومسازی ساختمانها انجام شد و مطالعات نشان داد که حتی با مداخلههای محدود و کمهزینه نیز میتوان سطح ایمنی ساختمانها را افزایش داد.
وی تأکید کرد: هدف از این اقدامها تنها حفظ ساختمانها نیست، بلکه حفاظت از جان انسانهاست که اهمیت بیشتری دارد. به گفته او، ایجاد فضاهای امن، مسیرهای خروج اضطراری و کاهش خطرهای ناشی از ریزش اجزای ساختمان میتواند در شرایط بحرانی نقش مهمی ایفا کند.
«اعتماد» همچنین کتابخانهها را فراتر از یک ساختمان دانست و گفت: کتابهای مرجع، نسخههای قدیمی و منابعی که امکان جایگزینی آنها وجود ندارد، بخشی از میراث فرهنگی کشور به شمار میروند و باید برای حفاظت از آنها برنامهریزی جدی صورت گیرد.
در ادامه این نشست، اسکندر مختاری، استاد دانشگاه و پژوهشگر مطالعات معماری و شهرسازی، با اشاره به فلسفه شکلگیری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان گفت: یکی از مهمترین ویژگیهای کانون، نگاه مستقل به کودک و توجه به نیازهای فرهنگی و آموزشی او بوده است. کانون از ابتدا تنها یک کتابخانه نبود، بلکه نهادی فرهنگی بود که تلاش میکرد از طریق کتاب، هنر، سینما، ادبیات و فعالیتهای خلاقانه، نسل جدید را برای ساختن جامعهای بهتر آماده کند.
مختاری با اشاره به تجربه شخصی خود از حضور در کتابخانههای کانون اظهار کرد: آنچه این مراکز را متمایز میکرد، تنها ساختمان یا امکانات آنها نبود، بلکه فضای فرهنگی و حضور کتابدارانی بود که کودکان را با اشتیاق به کتاب و مطالعه جذب میکردند.
وی در ادامه به ویژگیهای معماری مراکز کانون پرداخت و گفت: این ساختمانها با رویکردی ساده، کمهزینه و کارآمد طراحی شدهاند و در بسیاری از موارد در پارکها و فضاهای عمومی شهرها قرار گرفتهاند تا دسترسی کودکان و خانوادهها به آنها آسان باشد.
مختاری افزود: در معماری مراکز کانون، فضاهای اداری بر فضای فرهنگی غلبه ندارند و همه عناصر بنا در خدمت مأموریت اصلی مجموعه، یعنی آموزش و فرهنگسازی، قرار گرفتهاند. به گفته او، خوانایی فضا، نورگیری مناسب، توجه به اقلیم و استفاده از مبلمان متناسب با کودک از جمله ویژگیهای شاخص این ساختمانهاست.
این پژوهشگر مطالعات معماری و شهرسازی با اشاره به نمونههایی از مراکز کانون در تهران، اصفهان، شهرکرد، سمنان و دیگر شهرها اظهار کرد: این بناها بخشی از میراث معماری مدرن ایران هستند و باید بهعنوان مجموعهای ارزشمند مورد حفاظت قرار گیرند. کتابخانههای کانون را نباید بهصورت ساختمانهای منفرد دید، بلکه باید آنها را حلقههای یک زنجیره فرهنگی و تاریخی دانست که در کنار یکدیگر معنا پیدا میکنند.
مختاری همچنین بر ضرورت مستندسازی آثار معماری کانون تأکید کرد و گفت: تهیه آرشیو تخصصی، ثبت نقشهها و اسناد، بهرهگیری از فناوریهای نوین مستندسازی و شناسایی آثار شاخص میتواند به حفظ این میراث ارزشمند کمک کند.
وی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به ضرورت توجه به پدافند غیرعامل در مراکز کانون گفت: پیشبینی فضاهای امن، اجرای اقدامهای حداقلی برای افزایش ایمنی ساختمانها، آموزش نیروهای انسانی و تدوین برنامههای مدیریت بحران میتواند آسیبپذیری این مراکز را در شرایط مختلف کاهش دهد.
مختاری خاطرنشان کرد: بحران تنها به جنگ محدود نمیشود و آتشسوزی، زلزله، سیل و سایر شرایط اضطراری نیز نیازمند برنامهریزی و آمادگی هستند. به همین دلیل لازم است اصول پدافند غیرعامل و الزامهای ایمنی در برنامههای نگهداری و بازسازی ساختمانهای کانون پرورش فکری بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
یادآوری میشود این نشست روز دوشنبه 11 خرداد 1405 به دو شیوه حضوری و برخط برگزار شد و در پایان هر دو پژوهشگر به سوالهای مخاطبان خود پاسخ دادند.
