به گزارش ادارهکل روابط عمومی و امور بینالملل کانون، در این نشست، ابتدا مریم زرنشان با اشاره به دغدغههای ذهنی کودکان گفت: این مجموعه شعر بر پایه پرسشهای کودکانه و کنجکاوی طبیعی بچهها شکل گرفته است و هدف آن، پاسخ دادن مستقیم به سؤالها نیست؛ بلکه برانگیختن تفکر، خیالورزی و تشویق کودکان به جستوجوی پاسخ از راه کتاب، خانواده و تجربه است.
او با بیان اینکه کودکان جهان را از مسیر پرسشهای ساده اما عمیق خود کشف میکنند، افزود: بسیاری از پرسشهای کودکان در ظاهر کوتاه و روزمرهاند، اما پشت هر کدام دنیایی از تخیل، شگفتی و میل به شناخت وجود دارد. تلاش کردهام در این مجموعه، به جای ارائه پاسخهای قطعی، فضایی ایجاد کنم که کودک بتواند با شعر همراه شود، سؤالهای تازهای بسازد و از زاویهای متفاوت به جهان اطرافش نگاه کند.
این شاعر که تاکنون دهها عنوان کتاب شعر و داستان برای کودکان و نوجوانان منتشر کرده است، بخشهایی از کتاب «پشت دریاها کجاست؟» را برای حاضران خواند و درباره شکلگیری شعرهای این مجموعه توضیح داد.
او گفت: برخی از شعرهای کتاب از گفتوگوها و پرسشهای روزمره کودکان الهام گرفتهاند و در روند سرایش، تلاش شده است زبان شعر به زبان طبیعی و زنده کودک نزدیک بماند؛ زبانی که در عین سادگی، ظرفیت خیالپردازی و کشف معناهای تازه را داشته باشد.
زرنشان همچنین درباره عنوان کتاب توضیح داد: پرسش «پشت دریاها کجاست؟» برای من تنها یک سؤال جغرافیایی نیست؛ این پرسش میتواند آغاز سفری ذهنی و خیالی باشد. کودک با طرح چنین سؤالی، مرزهای شناختهشده را پشت سر میگذارد و به جهانهای تازهای فکر میکند که هنوز آنها را ندیده است.
شعر کودک؛ پیوند لذت، خیال و اندیشه
در ادامه، طاهره شهابی، شاعر، منتقد ادبی و کارشناس پیشکسوت کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، به نقد تخصصی این اثر پرداخت.
او با تأکید بر اینکه نخستین حق مخاطب در مواجهه با یک اثر هنری «لذت بردن» است، گفت: شعرهای این کتاب زبانی امروزی، فضایی شاد و بازیگوش و تخیلی پویا دارند و بدون فاصله گرفتن از دنیای کودک، او را به اندیشیدن و پرسشگری دعوت میکنند.
شهابی افزود: در شعر کودک، انتقال پیام نباید جای تجربه زیباییشناختی را بگیرد. کودک پیش از آنکه بخواهد از شعر چیزی بیاموزد، باید بتواند با آن ارتباط برقرار کند، از موسیقی کلمات لذت ببرد و خود را در فضای شعر پیدا کند. مجموعه «پشت دریاها کجاست؟» از این نظر تلاش کرده است میان سرگرمی، خیال و اندیشه تعادل برقرار کند.
او از شعرهای «کار خدا»، «نقاش نقشه»، «سؤال» و «زبان جوجهای» به عنوان نمونههای موفق کتاب یاد کرد و افزود: استفاده از تصویرسازیهای خلاق، ایجاز، موسیقی واژگان و پرهیز از لحن آموزشی مستقیم، از مهمترین ویژگیهای این مجموعه است. به گفته او، شاعر توانسته مفاهیم عمیق را در قالب تجربههای ملموس و متناسب با ذهن کودک ارائه کند.
این منتقد ادبی با اشاره به تنوع موقعیتهای شعری کتاب گفت: شعرها از موضوعهای آشنا و نزدیک به زندگی کودک آغاز میشوند، اما در ادامه، آنها را به سمت خیال و کشف میبرند. همین حرکت از امر روزمره به امر خیالانگیز، یکی از نقاط قوت مجموعه است؛ زیرا کودک در این مسیر هم با جهان واقعی خود روبهرو میشود و هم فرصت پیدا میکند آن را دوباره و به شیوهای تازه تصور کند.
شهابی همچنین درباره نقش موسیقی در شعرهای کتاب گفت: وزن و آهنگ در این مجموعه به شکلی طبیعی در خدمت معنا قرار گرفتهاند و موسیقی شعرها باعث شده است برخی از آنها قابلیت خوانش جمعی و بلندخوانی داشته باشند. این ویژگی برای شعر کودک اهمیت زیادی دارد، زیرا شعر میتواند در خانه، مدرسه، کتابخانه و جمعهای دوستانه شنیده و بازخوانی شود.
در بخش دیگری از نشست، درباره ارتباط میان شعر و تصویر در کتاب نیز گفتوگو شد. حاضران بر این نکته تأکید کردند که تصویرگری گلریز گرگانی در کنار متن، تنها نقش تزیینی ندارد و به گسترش فضای خیالانگیز شعرها کمک میکند. هماهنگی میان تصاویر و فضای زبانی کتاب، به مخاطب کودک امکان میدهد برخی موقعیتها و شخصیتهای شعری را از زاویهای دیگر تجربه کند و میان متن و تصویر ارتباط برقرار کند.
در بخش پایانی نشست نیز حاضران درباره شعر کودک، اهمیت برگزاری نشستهای نقد ادبی و ضرورت معرفی و ترویج آثار حوزه ادبیات کودک و نوجوان گفتوگو کردند. برخی از شرکتکنندگان بر ضرورت توجه بیشتر به نقد تخصصی ادبیات کودک تأکید کردند و گفتند چنین نشستهایی میتواند به شناخت دقیقتر آثار، ارتقای کیفیت تولیدات ادبی و ایجاد ارتباط میان پدیدآورندگان، کارشناسان، خانوادهها و مخاطبان کمک کند.
همچنین در این نشست مطرح شد که ادبیات کودک تنها ابزاری برای آموزش مستقیم نیست، بلکه میتواند در پرورش تخیل، تقویت مهارت گفتوگو، افزایش اعتمادبهنفس و شکلگیری نگاه پرسشگرانه کودکان نقش داشته باشد. از این منظر، کتابهایی که به جای ارائه پاسخهای آماده، کودک را به فکر کردن و کشف کردن دعوت میکنند، جایگاه مهمی در ادبیات کودک دارند.
کتاب «پشت دریاها کجاست؟» با تصویرگری گلریز گرگانی از سوی انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شده است.
نشست نقد و بررسی این کتاب روز شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ در انجمن ادبی هومت بنیاد بیدل دهلوی برگزار شد.
