به گزارش اداره‌کل روابط عمومی و امور بین‌الملل کانون، نشست تخصصی «خانواده و معنای زندگی» روز جمعه ۱۷ مهر ۱۴۰۵، هم‌زمان با هفته ملی کودک، با سخنرانی امیرسلیمان شهبازی، مشاور و روان‌شناس و مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان کهگیلویه و بویراحمد، برگزار شد.
این نشست در چارچوب برنامه‌های تخصصی هفته ملی کودک و با هدف بررسی نقش خانواده در شکل‌گیری معنای زندگی، تقویت روابط بین اعضای خانواده و ارتقای کیفیت زندگی کودکان و نوجوانان به شکل حضوری و مجازی برگزار شد.
شهبازی در آغاز سخنان خود با اشاره به دغدغه‌مندی مربیان و فعالان حوزه کودک و نوجوان، موضوع معنای زندگی را یکی از مؤلفه‌های مهم در سلامت روان فرد و خانواده دانست و گفت: خانواده می‌تواند یکی از مهم‌ترین منابع معنا برای اعضای خود باشد؛ اما تغییر سبک زندگی، گسترش فردگرایی و افزایش حضور فضای مجازی در زندگی روزمره، در برخی خانواده‌ها به کاهش تعاملات عاطفی و تضعیف پیوندهای میان اعضا منجر شده است.
او با بیان این‌که روزمرگی نیز یکی از چالش‌های خانواده‌های امروز است، افزود: هنگامی که زندگی خانواده به مجموعه‌ای از فعالیت‌های تکراری مانند کار، تحصیل و انجام وظایف روزانه محدود شود، فرصت توجه به نیازهای عاطفی، محبت، احترام و گفت‌وگوی مؤثر کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، ممکن است اعضای خانواده در کنار یکدیگر زندگی کنند، اما پیوندی معنادار میان آنان شکل نگیرد.
مدیرکل کانون پرورش فکری استان کهگیلویه و بویراحمد با اشاره به اهمیت یافتن معنای زندگی در تصمیم‌ها و رفتارهای روزانه اظهار کرد: یکی از راه‌های حرکت در مسیر زندگی معنادار، پرسیدن این دو سؤال از خود است که چرا کاری را انجام می‌دهیم و چرا از انجام کاری صرف‌نظر می‌کنیم. پاسخ به این پرسش‌ها باید با ارزش‌ها، اهداف و مسیر رشد فردی ما ارتباط داشته باشد.
او ادامه داد: هنگامی که افراد خانواده خود را بخشی از یک مجموعه مشترک بدانند، مسائل خانواده را نیز در گستره‌ای فراتر از خواسته‌های فردی می‌بینند و برای تحقق اهداف مشترک تلاش می‌کنند. در مقابل، هنگامی که هر فرد تنها به خواسته‌های شخصی خود توجه داشته باشد، زمینه شکل‌گیری فاصله‌های عاطفی و نسلی فراهم می‌شود.
شهبازی با اشاره به تفاوت خانواده‌های کارکردگرا و معناگرا توضیح داد: در خانواده کارکردگرا، موفقیت تحصیلی، موقعیت اجتماعی، درآمد و دستاوردهای بیرونی ممکن است به معیارهای اصلی ارزیابی افراد تبدیل شود؛ درحالی‌که خانواده معناگرا، علاوه بر توجه به این نیازها، بر آرامش، انسجام، رشد فردی، تعالی و کیفیت روابط میان اعضا تأکید دارد.
او خاطرنشان کرد: هنگامی که ارزشمندی فرزندان صرفاً بر اساس نمره، موفقیت تحصیلی یا تحقق انتظارهای والدین سنجیده شود، ممکن است اضطراب و نگرانی از شکست در آنان افزایش یابد. والدین باید میان ارزش وجودی فرزند و عملکرد او تفاوت قائل شوند و تلاش‌ها و موفقیت‌های او را ببینند، بدون آن‌که احترام و پذیرش خود را به نتیجه عملکردش وابسته کنند.
ضرورت شکل‌گیری استقلال مسئولانه در کودکان و نوجوانان
مدیرکل کانون استان کهگیلویه و بویراحمد با تأکید بر اهمیت استقلال فرزندان گفت: یکی از مسئولیت‌های خانواده، مدرسه و مراکز فرهنگی و تربیتی این است که به کودکان و نوجوانان کمک کنند به شناختی روشن‌تر از توانمندی‌ها، استعدادها، علاقه‌ها و اهداف خود برسند و به یک «من مستقل و مسئول» دست پیدا کنند.
این روان‌شناس افزود: استقلال به معنای رهاشدگی و بی‌توجهی به مسئولیت‌ها نیست؛ بلکه کودک و نوجوان باید بیاموزد در قبال خود، اطرافیان، آینده و مسئولیت‌های فردی و اجتماعی‌اش پاسخ‌گو باشد.
شهبازی با اشاره به نقش کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در این زمینه بیان کرد: در فرایند پرورش و تربیت نباید کودکان را صرفاً در امتداد آرزوهای خودمان قرار دهیم. ممکن است استعدادها، علایق و خواسته‌های فرزندان با انتظارهای والدین متفاوت باشد؛ بنابراین باید به آنان فرصت کشف خود، تجربه کردن و حرکت در مسیر اهدافشان داده شود.
او اضافه کرد: حمایت از فرزندان به این معنا نیست که همه مسائل آنان را به جای خودشان حل کنیم. کودکان باید در کنار برخورداری از محبت و حمایت خانواده، فرصت تجربه مسئولیت و مواجهه تدریجی با مسائل زندگی را نیز داشته باشند.
خانواده سالم؛ برخوردار از محبت، قوانین روشن و انعطاف‌پذیری
شهبازی در بخش دیگری از این نشست، به برخی ویژگی‌های خانواده سالم و معناگرا اشاره کرد و گفت: وجود قوانین روشن و باثبات، رفتارهای تأییدکننده و تقویت‌کننده، اهداف ثمربخش، انعطاف‌پذیری، اختصاص وقت مؤثر به اعضای خانواده و روشن بودن نقش هر فرد، می‌تواند به ایجاد آرامش روانی و تقویت پیوندهای عاطفی کمک کند.
این مشاور با تأکید بر ضرورت وجود قواعد روشن در خانواده توضیح داد: کودکان باید بدانند چه مسئولیت‌هایی دارند و در تصمیم‌ها و روابط خانوادگی چه جایگاهی برای آنان در نظر گرفته شده است. البته قوانین باید متناسب با شرایط و نیازهای رشدی کودکان و نوجوانان باشند و در صورت لزوم مورد بازنگری قرار گیرند.
مدیرکل کانون پرورش فکری استان کهگیلویه و بویراحمد، پذیرش بدون قیدوشرط فرزندان را از دیگر مؤلفه‌های مهم خانواده سالم دانست و افزود: کودک باید بداند حتی در صورت شکست یا عملکرد نامطلوب، همچنان مورد احترام و حمایت خانواده است و می‌تواند بدون ترس از تحقیر و سرزنش، درباره مشکلات خود با والدین گفت‌وگو کند.
او همچنین انعطاف‌پذیری را توانایی شناخت درست موقعیت‌ها، پذیرش اشتباه، گفت‌وگو، گذشت و یافتن راه‌حل‌های مشترک دانست و گفت: انعطاف‌پذیری به معنای چشم‌پوشی از همه اصول یا کنار گذاشتن حقوق نیست؛ بلکه به این معناست که افراد در کنار حفظ اصول و مرزهای ضروری، بتوانند برای حل مسائل و حفظ روابط سالم با یکدیگر همکاری کنند.
وقت مؤثر والدین؛ فرصتی برای تقویت احساس امنیت
شهبازی با اشاره به اهمیت حضور مؤثر والدین در زندگی فرزندان اظهار کرد: صرف حضور فیزیکی در کنار کودکان کافی نیست؛ آنچه اهمیت بیشتری دارد، کیفیت زمانی است که والدین با تمرکز، توجه و همدلی به فرزندان خود اختصاص می‌دهند.
این روان‌شناس افزود: زمانی که والدین در کنار فرزندان هستند، اما ذهن و توجهشان درگیر تلفن همراه، شبکه‌های اجتماعی یا مسائل دیگر است، فرصت گفت‌وگو و ایجاد ارتباط عاطفی عمیق کاهش می‌یابد. والدین باید زمان‌هایی را برای شنیدن حرف‌های فرزندان، درک احساسات آنان و همراهی با فعالیت‌هایشان در نظر بگیرند.
مدیرکل کانون استان کهگیلویه و بویراحمد همچنین بر اهمیت روشن بودن نقش اعضای خانواده تأکید کرد و گفت: هر فرد باید جایگاه و مسئولیت خود را در خانواده بشناسد و احساس کند که حضور و مشارکت او اهمیت دارد. شنیده شدن نظر کودکان و نوجوانان و مشارکت دادن متناسب با سن آنان در مسائل خانواده، به شکل‌گیری هویت و احساس ارزشمندی‌شان کمک می‌کند.
او در ادامه، ایجاد فضای امن برای گفت‌وگو را ضروری دانست و خاطرنشان کرد: فرد امن کسی است که دیگران را تحقیر، سرزنش یا با یکدیگر مقایسه نمی‌کند، شنونده خوبی است و با احترام و همدلی به سخنان آنان گوش می‌دهد. والدین و مربیان با تقویت چنین ویژگی‌هایی می‌توانند زمینه اعتماد کودکان و نوجوانان را فراهم کنند.
اهداف ثمربخش؛ فراتر از موفقیت تحصیلی و شغلی
این روان‌شناس با اشاره به نقش اهداف در شکل‌گیری معنای زندگی گفت: موفقیت تحصیلی، دستیابی به شغل مناسب و برخورداری از رفاه اقتصادی، اهداف ارزشمندی هستند، اما نباید به تنها معیارهای معنا در زندگی تبدیل شوند.
او ادامه داد: خانواده‌ها باید با فرزندان خود درباره اهدافی فراتر از دستاوردهای فردی گفت‌وگو کنند؛ اهدافی مانند احترام به دیگران، کمک به همنوعان، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، نوع‌دوستی و حفاظت از محیط زیست. این ارزش‌ها می‌توانند به زندگی فرد و خانواده جهت بدهند و زمینه مشارکت مؤثرتر در جامعه را فراهم کنند.
شهبازی با تأکید بر نقش الگویی والدین بیان کرد: کودکان بسیاری از ارزش‌ها و نگرش‌های خود را از طریق مشاهده رفتار بزرگ‌ترها می‌آموزند. اگر فرزندان در عمل شاهد احترام، محبت، کمک به دیگران و مسئولیت‌پذیری والدین باشند، احتمال بیشتری دارد که این ارزش‌ها را در زندگی خود نیز به کار بگیرند.
او همچنین تأکید کرد: نباید فرزندان را از هرگونه تجربه شکست دور نگه داشت؛ بلکه باید به آنان کمک کرد تا در محیطی امن، تجربه کنند، از اشتباه‌های خود بیاموزند و توانایی مواجهه با دشواری‌های زندگی را به دست آورند.
نقش کانون در تقویت خانواده و تربیت نسل مستقل و مسئول
مدیرکل کانون استان کهگیلویه و بویراحمد در پایان، بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت مراکز کانون برای گفت‌وگو با والدین و برگزاری کارگاه‌های آموزشی خانواده تأکید کرد و گفت: مربیان کانون می‌توانند با طرح موضوع‌هایی مانند معنای زندگی، نقش خانواده در سلامت روان، استقلال مسئولانه، ارتباط مؤثر والدین و فرزندان و شیوه‌های تقویت اعتماد، به ارتقای کیفیت روابط خانوادگی کمک کنند.
او با تأکید بر این‌که معنا را نمی‌توان به دیگران تزریق کرد، افزود: والدین، مربیان و مشاوران می‌توانند با فراهم کردن محیطی امن، حمایتگر و همراه با احترام، زمینه کشف معنا را برای کودکان و نوجوانان فراهم کنند تا آنان بتوانند اهداف و ارزش‌های خود را بشناسند و مسئولانه در مسیر رشد و تعالی گام بردارند.
نشست تخصصی «خانواده و معنای زندگی» یکی از برنامه‌های مجموعه نشست‌های تخصصی هفته ملی کودک است که از ۱۵ تا ۲۱ مهر ۱۴۰۵ با موضوع‌های مرتبط با کودکان و نوجوانان برگزار می‌شود.
