به گزارش ادارهکل روابط عمومی و امور بینالملل کانون، نشست آموزشی تخصصی «ارائه راهکار برای همراه کردن نوجوانان با مفاهیم و حماسه اربعین» با حضور علی فاطمیپور، نویسنده، پژوهشگر و طلبه روز 26 مرداد 1405 به صورت برخط برگزار شد.
فاطمیپور در این نشست با اشاره به ظرفیت اربعین برای درونی کردن مفاهیم دینی و تربیتی گفت: نباید حماسه اربعین و مفاهیم آن را فقط برای کودکان و نوجوانان توضیح داد؛ بلکه باید نوجوان را به فردی نقشآفرین تبدیل کرد که اربعین را روایت میکند، خدمت میکند، تصمیم میگیرد و تولید میکند و در نهایت، پیام این تجربه را به زندگی خود برمیگرداند.
چرا بعضی نوجوانان همراه نمیشوند؟
این پژوهشگر در ادامه به این پرسش پرداخت که چرا بعضی نوجوانان با برنامههای مذهبی و اربعینی همراه نمیشوند و گاهی نسبت به این برنامهها موضع میگیرند.
او سخنرانیمحور بودن برخی برنامهها و نداشتن نقش نوجوانان را یکی از دلایل این فاصله دانست و گفت وقتی نوجوان فقط شنونده باشد و از او خواسته شود بنشیند و گوش کند، ممکن است برنامه برایش خستهکننده شود.
فاطمیپور بیتوجهی به پرسشها، ابهامها و شبهاتی را که فضای مجازی برای نوجوان ایجاد کرده است، از دیگر عوامل دانست و افزود: نوجوان دوست دارد درباره گرههای ذهنی خودش صحبت شود، نه اینکه هر سال فقط همان مطالب قبلی را بشنود.
به گفته او، تراکم برنامهها، فاصله داشتن محتوا با دغدغههای روزمره نوجوانان، تحمیل و اجبار در مشارکت و استفاده نکردن از ظرفیت هنر و رسانه نیز میتواند به بیرغبتی نوجوانان منجر شود.
وی تاکید کرد نوجوانان ذاتاً از معنویت و برنامههای مذهبی گریزان نیستند، اما اگر پیام متناسب با نیاز رشدی و ظرفیت فهم آنان منتقل نشود، ارتباط لازم شکل نمیگیرد و نوجوان ممکن است از برنامه فاصله بگیرد.
چهار نیاز مهم نوجوان
فاطمیپور توجه به نیازهای نوجوان را یکی از پایههای طراحی برنامههای تربیتی دانست و «دیده شدن»، «نقش داشتن»، «انتخاب داشتن» و «تعلق داشتن» را چهار نیاز مهم در دوره نوجوانی عنوان کرد.
او با اشاره به نیاز نوجوان به دیده شدن و مورد توجه قرار گرفتن، «نقش داشتن و مسئولیت دادن» را نیز مهم دانست و گفت نوجوان دوست دارد کار واقعی انجام دهد و احساس کند به او اعتماد شده است.
وی «انتخاب داشتن» را نیاز دیگر نوجوانان عنوان کرد و گفت نوجوان باید احساس کند در انتخاب و تصمیمگیری سهم دارد و برنامه به او تحمیل نمیشود. «تعلق داشتن» و عضو یک جمع و گروه بودن نیز از دیگر نیازهایی بود که فاطمیپور به آن اشاره کرد.
چهار پرسش برای طراحی و ارزیابی برنامه
این نویسنده و پژوهشگر در ادامه چهار پرسش را برای طراحی و ارزیابی برنامههای اربعینی و مذهبی مطرح کرد: نوجوان در این برنامه چه نقشی دارد؟ چقدر امکان گفتوگو و تعامل برای او فراهم است؟ چه چیزی تولید یا تجربه میکند؟ و در نهایت چه چیزی از برنامه در ذهن او باقی میماند؟
فاطمیپور گفت پاسخ به این پرسشها میتواند مشخص کند که یک برنامه فقط برگزار شده یا توانسته است تجربهای برای نوجوان ایجاد کند که در ذهن او باقی بماند.
او تاکید کرد اگر نوجوان پس از برنامه فقط به یاد داشته باشد که فردی برای او صحبت کرده است، نمیتوان برنامه را موفق دانست؛ اما اگر تجربهای به دست آورده باشد و احساس یا نگاه تازهای نسبت به اربعین و فعالیتهای دینی پیدا کرده باشد، میتوان از اثرگذاری برنامه سخن گفت.
مفاهیم دینی را به زندگی نوجوان نزدیک کنیم
فاطمیپور یکی از راههای همراه کردن نوجوانان با مفاهیم اربعین را تبدیل مفاهیم دینی به تجربههای واقعی دانست و گفت مفاهیمی مانند ایثار، وفاداری، مقاومت، خدمت و حقپذیری اگر فقط به صورت کلی توضیح داده شوند، ممکن است ارتباط لازم را با نوجوان برقرار نکنند.
او پیشنهاد کرد مفهوم دینی ابتدا به زندگی روزمره نوجوان پیوند بخورد و سپس برای او در ارتباط با آن مفهوم، نقش و مسئولیتی تعریف شود؛ برای نمونه، به جای توضیح صرف درباره ایثار، میتوان مسئولیت استقبال و خوشامدگویی از شرکتکنندگان یک برنامه را به نوجوان سپرد تا این مفهوم را در یک موقعیت واقعی تجربه کند.
وی همچنین گفت نوجوان میتواند در برنامههای اربعینی به عنوان راوی، عکاس، مصاحبهگر، تولیدکننده محتوا یا مسئول نظم حضور داشته باشد.
فاطمیپور تاکید کرد مفاهیم اربعینی باید به رفتارهای کوچک، روشن و قابل مشاهده تبدیل شوند.
برای نمونه، ایثار میتواند در کمک کردن به دیگری پیش از خود، وفاداری در رها نکردن یک کار گروهی، مقاومت در ایستادگی تا رسیدن یک فعالیت به نتیجه و خدمت در انجام کاری برای دیگران معنا پیدا کند.
نوجوان؛ راوی تجربه خود
این مدرس حوزه تربیت اسلامی یکی دیگر از راههای فعال کردن نوجوانان را استفاده از توانایی آنها در روایتگری دانست و گفت به جای اینکه گزارش برنامهها فقط در قالب چند عکس و یک متن رسمی منتشر شود، میتوان از نوجوانان خواست تجربه خود را از برنامه روایت کنند.
او توضیح داد که روایت نوجوان به دلیل داشتن نگاه شخصی، توصیف و احساس میتواند با یک گزارش معمولی تفاوت داشته باشد و برای مخاطب جذابتر باشد.
به گفته فاطمیپور، مربی میتواند از چند نوجوان علاقهمند به نوشتن بخواهد تجربه خود از حضور در یک برنامه اربعینی یا پیادهروی اربعین را بنویسند و این روایتها با نام خود نوجوان منتشر شود. در این شیوه، نوجوان هم نقش پیدا میکند و هم تجربه شخصی و مثبتی از حضور در یک برنامه مذهبی به دست میآورد.
مفاهیم انتزاعی را ملموس کنیم
فاطمیپور با اشاره به نمونهای از یک برنامه نمایشی برای کودکان گفت میتوان به جای توضیح مستقیم مفاهیم، نوجوانان را وارد یک موقعیت واقعی یا نمایشی کرد.
او توضیح داد که در یکی از برنامهها، چند کودک با نقشهایی مانند پذیرایی با خرما، آب دادن و اجرای یک موقعیت نمایشی، فضای اربعین را برای دیگران بازسازی کردند. به گفته او، این تجربه توانست فضای برنامه را تغییر دهد و حتی واکنش احساسی برخی حاضران را به همراه داشته باشد.
وی افزود مفاهیمی مانند مقاومت در برابر ظلم، ولایتپذیری، وفاداری و خدمت به دیگران، زمانی برای نوجوان قابل درکتر میشوند که از حالت انتزاعی خارج و به رفتار قابل مشاهده تبدیل شوند.
برنامههای تعاملی؛ نوجوان فقط تماشاگر نباشد
فاطمیپور استفاده از قالبهای تعاملی را یکی دیگر از راهکارهای همراه کردن نوجوانان دانست و گفت قصهگویی، نمایش، نقالی، نقاشی، سرود و تولید محتوا میتواند به شکلی طراحی شود که نوجوان در اجرای آنها نقش داشته باشد.
او با اشاره به قصه تعاملی گفت میتوان داستانی درباره یکی از شخصیتهای کربلا را تا نقطهای پیش برد و از نوجوانان پرسید اگر در جای آن شخصیت بودند، چه تصمیمی میگرفتند. قرار دادن نوجوان در برابر گزینههای مختلف و گفتوگو درباره آنها، علاوه بر مشارکت دادن او، به درک بهتر چرایی انتخاب شخصیتها کمک میکند.
وی همچنین نمونهای از فعالیتهای تعاملی مرتبط با اربعین و مهدویت را مطرح کرد که در آن نوجوانان میتوانستند در مسیر پیادهروی اربعین و در زمان توقف در موکبها، درباره ارتباط اربعین و مهدویت برای دیگران صحبت کنند.
اربعین؛ فرصتی برای استمرار مفاهیم دینی
فاطمیپور در جمعبندی سخنان خود گفت اربعین نباید اتفاقی جدا از دیگر فعالیتهای دینی باشد و مفاهیمی که در این ایام مطرح میشوند، میتوانند در طول سال و در فعالیتهای مختلف ادامه پیدا کنند.
او خدمت، ایثار، وفاداری و مقاومت را از جمله مفاهیمی دانست که میتوان آنها را در فعالیتهای نوجوانان در هیئتها، برنامههای فرهنگی و مناسبتهای مختلف دنبال کرد.
این نویسنده و پژوهشگر در پایان تاکید کرد هر فعالیتی که برای نوجوان طراحی میشود، از قصه و سخنرانی گرفته تا فیلم، نمایش و فعالیتهای فرهنگی، باید جایی برای تعامل و مشارکت او داشته باشد و نوجوان را بخشی از برنامه بداند، نه فقط مخاطبی که قرار است بنشیند و گوش کند.
نشست آموزشی تخصصی «ارائه راهکار برای همراه کردن نوجوانان با مفاهیم و حماسه اربعین» روز دوشنبه ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ به صورت برخط از سوی اداره کل آموزش و پژوهش کانون پرورش فکری برگزار شد.
