دکتر اقبال قاسمی پویا نویسنده و پژوهشگر مطرح کشوری در این مسیر با اقدام پژوهان کانونی همگام شده است تا تجربیات پنجاه ساله خود را در اختیار مربیان کانون قرار دهد.

اقبال قاسمی پویا معتقد است مربی موفق کسی است که همواره با زمان پیش رود و دانش وبینش خود را پیوسته نو و به روز کند .

این نویسنده و پژوهشگر با تاکید بر شعار"" پیش از پژوهش‌گر بودن ، پژوهش خوان باشید " می گوید: پژوهش درعمل عشق و شوق می خواهد با دستورهای اداری و فنون خشک پژوهشی نمی توان در پژوهش حین عمل موفق شد . پژوهش در عمل یک بینش است نه یک فن، بدون دوست دار تغییر و تحول بودن نمی توان پژوهش گر حین عمل شد .

به بهانه ی حضور او در چهارمین گردهمایی اقدام پژوهان به میزبانی کانون استان کرمان به گفتگو با او نشستیم.

 

پیش از پاسخ به پرسش های شما یاد آورمی شوم که من ا صطلاح " پژوهش در عمل " یا " پژوهش حین عمل " را مناسب تر از " اقدام پژوهشی" می دانم هم چنان که می دانید عنوان کتابم هم " پژوهش در عمل" است . در این جا نیز من از همین اصطلاح استفاده می کنم .

منظور از پژوهش درعمل فعالیتی است که خود دست اندر کاران در یک فعالیت مثل فعالیت آموزشی و غیره آن را با مشارکت همکاران یا به تنهایی انجلم می دهند تا ازاین راه بتوانند مسئله ای را که با آن مواجه هستند حل کنند یا وضع موجود کار خویش را بهبود بخشند .

هدف حل مسئله و ایجاد تغییر و تحول در فعالیت هایی است که افراد در گیر آن هستند .منظور از افراد هم  کسانی هستند که دغد دغه تغییر و تحول در فعالیت هایی دارند که مشغول آنند  ..

 با نگاهی دقیقتر به این فرآیند، ابعاد اجرا یی یا مراحل پژوهش در عمل چیست؟

سه مرحله اجرایی و اساسی پژوهش در عمل تشخیص ، تغییر و ارزیابی است . این سه مرحله را من به یازده مرحله تبدیل کرده ام و این مراحل را در کتاب " پژوهش در عمل : راهنمای تغییر و تحول در کلاس درس و مدرسه " آورده ام . به جای کلاس ومدرسه می توان "مراکز کانون "و نهاد های دیگررا جایگزین کرد . اصول کار در همه جا یکی است تنها موضوع ها وهدف ها در هر نهادی فرق می کند .

با در گیر شدن مربیان کانون به پژوهش در عمل هم خود آنان از نظر حرفه ای توسعه می یابند و هم سبب می شوند اعضای کانون رشد کرده و با لنده شوند . با رشد فعالیت های پژوهشی بسیار ی از مسایل مربیان و اعضا حل شده یا کاهش می یابد و این امر سبب جذب بیش تر اعضا به مراکز کانون می شوند و آنان پا به پای مربیان شان رشد کرده و بالنده می شوند . 

 

 

به نظر می رسد عمده ترین مشکل در این مورد در درجه نخست نگاه برخی از مسوولان و مدیران نسبت به اهمیت و لزوم پژوهش در کانون است . گویی هنوز برخی از مدیران  تاثیر و اهمیت پژوهش در مراکز را ضروری ارزیابی نمی کنند و رغبتی هم به این فعالیت ها نشان نمی دهند . بی گمان چنین نگا ه هایی موانع وچالش های آسیب زایی در فرا راه فعالیت های پژوهشی قرار می دهند. موانع دیگر نا آگاهی مربیان از مهارت های پژوهشی و گاهی نگاه آنان به این فعالیت است که مانند برخی از مدیران باورهای راستینی  دراین مورد ندارند. به نظر من هر چه دوره های آموزشی در این مورد بیش تر شود مربیان بیش تری به این کار علاقه مند می شوند. بسیاری از بی علاقگی ها نتیجه ی نا آگاهی ها از روش های این کار و اهمیت آن است . تا مربیان از نزدیک با مفاهیم این روی‌کرد آشنا نشوند علاقه ای به آن نشان نمی دهند . در این مورد مدیران مراکز نقش اساسی دارند .

 

بر گزاری دوره های توجیهی و آموزشی گوناگون . تشویق به مطالعه گزارش های تحقیق در این مورد . مطالعه روش های تحقیق به ویژه روش های پژوهش در عمل . آگاهی یابی از یافته ها و مشاهده توفیق های همکاران دراین مورد . در گیر شدن در فعالیت های پژوهش حین عمل و تمرین های پیوسته در این مورد . توجه به نقد ها یی که در این مورد از کار ها صورت می پذیرد. وارد گود شدن و به صورت عملی با انجام پژوهش در گیر شدن .

با مطالعه و تمرین عملی به تنهایی یا با همکاری دیگران و در نظر گرفتن این شعار : پیش از پژوهشگر بودن پژوهش خوان باشید .

سبب رشد حرفه ای آنان می شود و توانمندی های شان را در تربیت اعضای کانون افزایش می دهد.

-          فکر می کنم در پرسش های پیشین به این سوآل پاسخ دادم . از راه آموزش و تشویق به مطالعه و کارورزی در این زمینه

اگر منظور تان از پژوهش تحقیق های دانشگاهی مرسوم است تفات این دو به این شرح است :

پژوهش حین عمل به دست خود افراد درگیر در یک فعالیت مثل فعالیت آموزشی صورت می گیرد وهدف حل مسئله خود  دست اندر کاران پژوهش و محیط کاری آنان است و این فعالیت به صورت مشارکتی یا به تنهایی صورت می گیرد . اما در پژوهش دانشگاهی پژوهش گر یا گروه پژوهشی به سفارش یک نهاد یا شخص و جز این ها به پژوهش می پردازند تا نتیجه کار را در اختیار سفارش دهنده پژوهش قرار دهند . در پژوهش حین عمل هدف تغییر در وضعیت نامطلوب به یاری خود دست اندر کاران در یک کار است ولی در پژوهش دانشگاهی اغلب دانش تولید می شود به اجرا گذاشتن  یافته ها  به عهده کارفرما یا دیگران سپرده می شود.

وقتی با مشکلی در کارمان مواجه شدیم و راه حل آماده برای آن در دست رس نداشتیم . یا آنگاه که می خواهیم در کار روزمره مان ایجاد تغییر کنیم و آن را بهسازی کنیم .

پژوهش یک کار خلاقانه است اگر کودکان را با مهارت های پژوهشی آشنا کنیم در حقیقت مهارت های خلاقانه آنان را پرورش داده ایم . به شرط این که در درجه نخست خود ما به این مهارت ها مجهز باشیم .

اگر بپذیریم که بخش بزرگی از مهارت های ما در زندگی نتیجه یاد گیری است و بخش بزرگی از یاد گیری هم در مراحل کودکی ونوجوانی به یاری مربیان صورت می گیرد اهمیت نقش مربیان در توسعه تفکر پژوهشی مشخص می شود. این جا نیز تاکید می کنم مربیانی می توانند تفکر پژوهشی را در کودکان و نوجوانان پرورش دهند که خود به این مهارت ها آشنا بوده و نگرش و تفکر پژوهشی داشته باشند . با دستور و سخنرانی نمی شود دیگران را به تفکر پژوهشی وادا شت .. رفتار خود ما و عمل پژوهش گرانه ما بهترین روش برای پرورش تفکر پژوهشی است . برای این کار مربی می تواند به همراه اعضا به پژوهش بپردازد اما اگر خود مربی دراین زمینه آگاهی نداشته باشد و  مدام برای بچه  ها سخنرانی کرده و آنان را نصیحت کند  تاپژوهش انجام دهند هیچ عمل تربیتی و آموزشی اتفاق نمی افتد   .

گرد همایی های پژوهشی در کانون سه چهارسال است که شروع شده است . نسبت به این بازه زما نی کارهای خوبی صورت گرفته است و تا آن جایی که من آگاهی دارم این موفقیت های ارزشمند در مدت کوتاه نتیجه کوشش های ستودنی مدیریت پژوهش و همکاران علاقه مند و سخت کوش این بخش  بوده است . حرکت به نظر من خوب آغاز شده است و آهنگ پیش رفت نیز در کل خوب بوده است . اما  آهنگ حرکت در همه استان ها یک سان نبوده است . برخی استان ها کارهای شان بسیار پیش رفته و ارزش مند است و برخی ها بسیار ضعیف . به گمان من  مدیریت پژوهش به این واقعیت آگاهی کامل دارند و تلاش خواهند کرد کاستی ها را با یاری همکاران پر تلاش خود کاهش دهند.

مخاطبان این کتاب دردرجه نخست معلمان ومربیان بوده اند . اما افراد دبگری که می خواهند در محیط کارشان به ویژه در محیط های آموزشی تغییر و تحول ایجاد کنند می توانند از این کتاب استفاده کنند .

آشناسازی معلمان ومربیان با مفهوم و اهمیت پزوهش در عمل و ویژگی های این روی‌کرد پژوهشی و معرفی گام ها یا مراحل پژوهش در عمل به زبان ساده اما علمی و عملی .

ضمن قدر دانی از کوشش های مربیانی که به اقدام پژوهی می پردازند به عنوان یک معلم که پنجاه سال است در سطوح گوناگون آمورشی به آموز ش و پژوهش مشغول هستم توصیه می کنم بکوشند همواره دانش و مهارت های خود را در زمینه ها ی کار ی شان و پژوهش در عمل افزایش دهند و به این اصل باور راستین داشته باشند که مربی موفق کسی است که همواره با زمان پیش رود و دانش وبینش خود را پیوسته نو و به روز کند . شعار " پیش از پژوهش‌گر بودن ، پژوهش خوان باشید " را چراغ راه خویش قرار دهد. دیگر این که پژوهش درعمل عشق و شوق می خواهد با دستورهای اداری و فنون خشک پژوهشی نمی توان در پژوهش حین عمل موفق شد . پژوهش در عمل یک بینش است نه یک فن، بدون دوست دار تغییر و تحول بود ن نمی توان پژوهش گر حین عمل شد .