به گزارش ادارهکل روابط عمومی و امور بینالملل کانون، این نشست روز یکشنبه ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ با حضور انسیه عبادی، کارشناس ارشد شنواییشناسی از دانشگاه علوم پزشکی ایران، مدرس دانشگاه فرهنگیان و دانشگاه علوم پزشکی اراک، کارشناس توانبخشی آموزش و پرورش استثنایی استان مرکزی و با ۳۰ سال تجربه بالینی در آموزش و توانبخشی کودکان ناشنوا و کمشنوا از سوی اداره کل آموزش و پژوهش کانون پرورش فکری برگزار شد.
ویژگیهای ارتباطی کودکان کمشنوا
عبادی در این نشست با اشاره به نقش مهم حس شنوایی در یادگیری زبان، بر اهمیت شناخت ویژگیهای ارتباطی کودکان دارای آسیب شنوایی تأکید کرد و گفت: کاهش شنوایی یک ناتوانی پنهان است و ممکن است در ظاهر کودک نشانه مشخصی نداشته باشد، اما میتواند بر رشد گفتار و زبان، تعاملات اجتماعی، یادگیری و عملکرد تحصیلی او تأثیر بگذارد.
او با اشاره به درجههای مختلف کمشنوایی توضیح داد که این اختلال میتواند از خفیف تا عمیق باشد و با توجه به میزان کاهش شنوایی، سن تشخیص، زمان آغاز مداخله و دسترسی کودک به محرکهای صوتی و زبانی، شیوه ارتباطی او نیز متفاوت خواهد بود.
این کارشناس شنواییشناسی همچنین بر اهمیت تشخیص و مداخله زودهنگام تأکید کرد و طرح «یک، سه، شش» را مورد توجه قرار داد؛ بر اساس این طرح، غربالگری شنوایی نوزاد باید تا یک ماهگی انجام شود، تشخیص نهایی تا سه ماهگی صورت بگیرد و مداخلات توانبخشی و استفاده از وسایل کمکشنیداری تا شش ماهگی آغاز شود.
زبان اشاره؛ یک زبان کامل
عبادی زبان اشاره را یک زبان کامل و نظامی ارتباطی و بصری دانست که میتواند مفاهیم ساده و پیچیده را منتقل کند و گفت زبان اشاره برای افراد ناشنوا همان نقشی را دارد که زبان گفتاری برای افراد شنوا ایفا میکند.
او با اشاره به وجود روشهای مختلف ارتباطی در میان کودکان و افراد کمشنوا، از زبان اشاره، روش شنیداریکلامی، روش شنیداری ـ شفاهی و روش ارتباط کلی نام برد و افزود: انتخاب روش ارتباطی به عواملی مانند میزان و زمان بروز کمشنوایی، دسترسی به زبان و زمان شروع مداخله بستگی دارد.
این مدرس دانشگاه همچنین یادآور شد که زبان اشاره یک زبان جهانی نیست و کشورهای مختلف زبان اشاره خاص خود را دارند.
ضرورت توجه به شیوه گفتوگو با کودک کمشنوا
این کارشناس توانبخشی آموزش و پرورش استثنایی با بیان اینکه کودکان کمشنوا در محیطهای پرسر و صدا با دشواری بیشتری در شنیدن و درک گفتار روبهرو میشوند، گفت: هنگام گفتوگو با این کودکان باید محیط از نظر نور و میزان سر و صدا مناسب باشد، گوینده روبهروی کودک قرار بگیرد و با سرعتی کمتر، شمرده و طبیعی صحبت کند.
او تأکید کرد که فریاد زدن یا اغراق در حرکت لبها به برقراری ارتباط بهتر کمک نمیکند و حفظ تماس چشمی، مشاهده چهره و لبهای گوینده و استفاده از جملههای کامل و روشن میتواند ارتباط را آسانتر کند.
عبادی همچنین به دشواری کودکان کمشنوا در مکالمات گروهی اشاره کرد و گفت تغییر سریع نوبت گویندگان ممکن است باعث شود کودک متوجه نشود چه کسی در حال صحبت کردن است. مشخص بودن نوبت گفتوگو و خلاصهسازی دورهای مطالب میتواند به رفع این مشکل کمک کند.
او آموزش مهارت «جرأتورزی» را نیز یکی از راههای تقویت ارتباط موثر دانست و توضیح داد که کودک کمشنوا باید بتواند در صورت متوجه نشدن پیام، درخواست تکرار کند، بازخورد بدهد و در صورت نیاز از روشهایی مانند نوشتن و تایپ کردن کمک بگیرد.
توجه به تعامل عاطفی
عبادی در بخش دیگری از این نشست به اهمیت تعامل عاطفی با کودکان ناشنوا و کمشنوا پرداخت و گفت: تماس چشمی یکی از مهمترین ابزارهای ایجاد ارتباط موثر با این کودکان است و علاوه بر کمک به لبخوانی، احساس توجه و ارزشمندی را در کودک تقویت میکند.
او استفاده از بازی و قصه، بازیهای تعاملی، فعالیتهای نقشآفرینی و کتابخوانی مشترک با استفاده از تصاویر هیجانی را از راههای مناسب برای تقویت همدلی و تعامل عاطفی کودکان کمشنوا دانست.
این مدرس دانشگاه همچنین با اشاره به اینکه کودکان کمشنوا ممکن است نشانههای اجتماعی مانند شوخی، کنایه و ضربالمثلها را دیرتر یا متفاوت دریافت کنند، بر ضرورت توجه مربیان و خانوادهها به این موضوع تأکید کرد.
ارتباط در شرایط بحران
عبادی با اشاره به شرایطی مانند زلزله، آتشسوزی، جنگ و شیوع بیماریها، بر ضرورت پیشبینی راههای ارتباطی مناسب با افراد کمشنوا در شرایط بحران تأکید کرد.
به گفته او، استفاده از تابلوها و علائم دیداری، مسیرهای خروج مشخص، آلارمهای دیداری و لرزشی، پیامهای نوشتاری کوتاه و استفاده از ماسکهای شفاف در صورت امکان میتواند به تداوم ارتباط موثر با این کودکان کمک کند.
او همچنین پیشنهاد کرد در محیطهایی مانند مدرسه یا مراکز آموزشی، در صورت امکان برای هر کودک کمشنوا یک همیار در نظر گرفته شود و پیش از وقوع بحران، فهرست افراد پشتیبان و چکلیستهای عملیاتی تهیه شود.
فعالیتهای هنری برای کودکان کمشنوا
این کارشناس شنواییشناسی در ادامه چند فعالیت هنری متناسب با کودکان کمشنوا را معرفی کرد که از جمله آنها میتوان به «خودنگاره من»، «قانونهای خوب گروه»، طراحی شخصیت، «ترجمه حس به تصویر»، طراحی ماسک هیجان، مجسمهسازی با موضوع «شهر آینده» و تهیه دفتر هنری شخصی اشاره کرد.
او گفت: این فعالیتها میتوانند زمینهای برای بیان احساسات، تقویت ارتباط و مشارکت کودکان کمشنوا در فعالیتهای هنری کانون فراهم کنند و آثار تولیدشده نیز میتواند در قالب نمایشگاه در مرکز به نمایش گذاشته شود.
در پایان این نشست، عبادی چند واژه و عبارت کاربردی مانند «سلام»، «تشکر»، «چشم»، «بله»، «خیر»، «خداحافظ»، «حرف زدن»، «کمک کردن»، «دیدن»، «مدرسه»، «مسجد»، «مغازه» و «معلم» را به زبان اشاره آموزش داد.
