به گزارش اداره‌کل روابط عمومی و امور بین‌الملل کانون، نشست تخصصی «خانواده و معنای زندگی» روز جمعه ۱۷ مهر ۱۴۰۵، هم‌زمان با هفته ملی کودک، با سخنرانی امیرسلیمان شهبازی، مشاور و روان‌شناس و مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان کهگیلویه و بویراحمد، برگزار شد.
این نشست در چارچوب برنامه‌های تخصصی هفته ملی کودک و با هدف بررسی نقش خانواده در شکل‌گیری معنای زندگی، تقویت روابط بین اعضای خانواده و ارتقای کیفیت زندگی کودکان و نوجوانان به شکل حضوری و مجازی برگزار شد.
شهبازی در آغاز سخنان خود با اشاره به دغدغه‌مندی مربیان و فعالان حوزه کودک و نوجوان، موضوع معنای زندگی را یکی از مؤلفه‌های مهم در سلامت روان فرد و خانواده دانست و گفت: خانواده می‌تواند یکی از مهم‌ترین منابع معنا برای اعضای خود باشد؛ اما تغییر سبک زندگی، گسترش فردگرایی و افزایش حضور فضای مجازی در زندگی روزمره، در برخی خانواده‌ها به کاهش تعاملات عاطفی و تضعیف پیوندهای میان اعضا منجر شده است.
او با بیان این‌که روزمرگی نیز یکی از چالش‌های خانواده‌های امروز است، افزود: هنگامی که زندگی خانواده به مجموعه‌ای از فعالیت‌های تکراری مانند کار، تحصیل و انجام وظایف روزانه محدود شود، فرصت توجه به نیازهای عاطفی، محبت، احترام و گفت‌وگوی مؤثر کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، ممکن است اعضای خانواده در کنار یکدیگر زندگی کنند، اما پیوندی معنادار میان آنان شکل نگیرد.
معنا؛ پیونددهنده اعضای خانواده
مدیرکل کانون پرورش فکری استان کهگیلویه و بویراحمد با اشاره به اهمیت یافتن معنای زندگی در تصمیم‌ها و رفتارهای روزانه اظهار کرد: یکی از راه‌های حرکت در مسیر زندگی معنادار، پرسیدن این دو سؤال از خود است که چرا کاری را انجام می‌دهیم و چرا از انجام کاری صرف‌نظر می‌کنیم. پاسخ به این پرسش‌ها باید با ارزش‌ها، اهداف و مسیر رشد فردی ما ارتباط داشته باشد.
او ادامه داد: هنگامی که افراد خانواده خود را بخشی از یک مجموعه مشترک بدانند، مسائل خانواده را نیز در گستره‌ای فراتر از خواسته‌های فردی می‌بینند و برای تحقق اهداف مشترک تلاش می‌کنند. در مقابل، هنگامی که هر فرد تنها به خواسته‌های شخصی خود توجه داشته باشد، زمینه شکل‌گیری فاصله‌های عاطفی و نسلی فراهم می‌شود.
شهبازی با اشاره به تفاوت خانواده‌های کارکردگرا و معناگرا توضیح داد: در خانواده کارکردگرا، موفقیت تحصیلی، موقعیت اجتماعی، درآمد و دستاوردهای بیرونی ممکن است به معیارهای اصلی ارزیابی افراد تبدیل شود؛ درحالی‌که خانواده معناگرا، علاوه بر توجه به این نیازها، بر آرامش، انسجام، رشد فردی، تعالی و کیفیت روابط میان اعضا تأکید دارد.
او خاطرنشان کرد: هنگامی که ارزشمندی فرزندان صرفاً بر اساس نمره، موفقیت تحصیلی یا تحقق انتظارهای والدین سنجیده شود، ممکن است اضطراب و نگرانی از شکست در آنان افزایش یابد. والدین باید میان ارزش وجودی فرزند و عملکرد او تفاوت قائل شوند و تلاش‌ها و موفقیت‌های او را ببینند، بدون آن‌که احترام و پذیرش خود را به نتیجه عملکردش وابسته کنند.
ضرورت شکل‌گیری استقلال مسئولانه در کودکان و نوجوانان
مدیرکل کانون استان کهگیلویه و بویراحمد با تأکید بر اهمیت استقلال فرزندان گفت: یکی از مسئولیت‌های خانواده، مدرسه و مراکز فرهنگی و تربیتی این است که به کودکان و نوجوانان کمک کنند به شناختی روشن‌تر از توانمندی‌ها، استعدادها، علاقه‌ها و اهداف خود برسند و به یک «من مستقل و مسئول» دست پیدا کنند.
این روان‌شناس افزود: استقلال به معنای رهاشدگی و بی‌توجهی به مسئولیت‌ها نیست؛ بلکه کودک و نوجوان باید بیاموزد در قبال خود، اطرافیان، آینده و مسئولیت‌های فردی و اجتماعی‌اش پاسخ‌گو باشد.
شهبازی با اشاره به نقش کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در این زمینه بیان کرد: در فرایند پرورش و تربیت نباید کودکان را صرفاً در امتداد آرزوهای خودمان قرار دهیم. ممکن است استعدادها، علایق و خواسته‌های فرزندان با انتظارهای والدین متفاوت باشد؛ بنابراین باید به آنان فرصت کشف خود، تجربه کردن و حرکت در مسیر اهدافشان داده شود.
او اضافه کرد: حمایت از فرزندان به این معنا نیست که همه مسائل آنان را به جای خودشان حل کنیم. کودکان باید در کنار برخورداری از محبت و حمایت خانواده، فرصت تجربه مسئولیت و مواجهه تدریجی با مسائل زندگی را نیز داشته باشند.
خانواده سالم؛ برخوردار از محبت، قوانین روشن و انعطاف‌پذیری
شهبازی در بخش دیگری از این نشست، به برخی ویژگی‌های خانواده سالم و معناگرا اشاره کرد و گفت: وجود قوانین روشن و باثبات، رفتارهای تأییدکننده و تقویت‌کننده، اهداف ثمربخش، انعطاف‌پذیری، اختصاص وقت مؤثر به اعضای خانواده و روشن بودن نقش هر فرد، می‌تواند به ایجاد آرامش روانی و تقویت پیوندهای عاطفی کمک کند.
این مشاور با تأکید بر ضرورت وجود قواعد روشن در خانواده توضیح داد: کودکان باید بدانند چه مسئولیت‌هایی دارند و در تصمیم‌ها و روابط خانوادگی چه جایگاهی برای آنان در نظر گرفته شده است. البته قوانین باید متناسب با شرایط و نیازهای رشدی کودکان و نوجوانان باشند و در صورت لزوم مورد بازنگری قرار گیرند.
مدیرکل کانون پرورش فکری استان کهگیلویه و بویراحمد، پذیرش بدون قیدوشرط فرزندان را از دیگر مؤلفه‌های مهم خانواده سالم دانست و افزود: کودک باید بداند حتی در صورت شکست یا عملکرد نامطلوب، همچنان مورد احترام و حمایت خانواده است و می‌تواند بدون ترس از تحقیر و سرزنش، درباره مشکلات خود با والدین گفت‌وگو کند.
او همچنین انعطاف‌پذیری را توانایی شناخت درست موقعیت‌ها، پذیرش اشتباه، گفت‌وگو، گذشت و یافتن راه‌حل‌های مشترک دانست و گفت: انعطاف‌پذیری به معنای چشم‌پوشی از همه اصول یا کنار گذاشتن حقوق نیست؛ بلکه به این معناست که افراد در کنار حفظ اصول و مرزهای ضروری، بتوانند برای حل مسائل و حفظ روابط سالم با یکدیگر همکاری کنند.
وقت مؤثر والدین؛ فرصتی برای تقویت احساس امنیت
شهبازی با اشاره به اهمیت حضور مؤثر والدین در زندگی فرزندان اظهار کرد: صرف حضور فیزیکی در کنار کودکان کافی نیست؛ آنچه اهمیت بیشتری دارد، کیفیت زمانی است که والدین با تمرکز، توجه و همدلی به فرزندان خود اختصاص می‌دهند.

او در ادامه، ایجاد فضای امن برای گفت‌وگو را ضروری دانست و خاطرنشان کرد: فرد امن کسی است که دیگران را تحقیر، سرزنش یا با یکدیگر مقایسه نمی‌کند، شنونده خوبی است و با احترام و همدلی به سخنان آنان گوش می‌دهد. والدین و مربیان با تقویت چنین ویژگی‌هایی می‌توانند زمینه اعتماد کودکان و نوجوانان را فراهم کنند.
اهداف ثمربخش؛ فراتر از موفقیت تحصیلی و شغلی
این روان‌شناس با اشاره به نقش اهداف در شکل‌گیری معنای زندگی گفت: موفقیت تحصیلی، دستیابی به شغل مناسب و برخورداری از رفاه اقتصادی، اهداف ارزشمندی هستند، اما نباید به تنها معیارهای معنا در زندگی تبدیل شوند.
او ادامه داد: خانواده‌ها باید با فرزندان خود درباره اهدافی فراتر از دستاوردهای فردی گفت‌وگو کنند؛ اهدافی مانند احترام به دیگران، کمک به همنوعان، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، نوع‌دوستی و حفاظت از محیط زیست. این ارزش‌ها می‌توانند به زندگی فرد و خانواده جهت بدهند و زمینه مشارکت مؤثرتر در جامعه را فراهم کنند.
شهبازی با تأکید بر نقش الگویی والدین بیان کرد: کودکان بسیاری از ارزش‌ها و نگرش‌های خود را از طریق مشاهده رفتار بزرگ‌ترها می‌آموزند. اگر فرزندان در عمل شاهد احترام، محبت، کمک به دیگران و مسئولیت‌پذیری والدین باشند، احتمال بیشتری دارد که این ارزش‌ها را در زندگی خود نیز به کار بگیرند.
او همچنین تأکید کرد: نباید فرزندان را از هرگونه تجربه شکست دور نگه داشت؛ بلکه باید به آنان کمک کرد تا در محیطی امن، تجربه کنند، از اشتباه‌های خود بیاموزند و توانایی مواجهه با دشواری‌های زندگی را به دست آورند.
نقش کانون در تقویت خانواده و تربیت نسل مستقل و مسئول
مدیرکل کانون استان کهگیلویه و بویراحمد در پایان، بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت مراکز کانون برای گفت‌وگو با والدین و برگزاری کارگاه‌های آموزشی خانواده تأکید کرد و گفت: مربیان کانون می‌توانند با طرح موضوع‌هایی مانند معنای زندگی، نقش خانواده در سلامت روان، استقلال مسئولانه، ارتباط مؤثر والدین و فرزندان و شیوه‌های تقویت اعتماد، به ارتقای کیفیت روابط خانوادگی کمک کنند.
او با تأکید بر این‌که معنا را نمی‌توان به دیگران تزریق کرد، افزود: والدین، مربیان و مشاوران می‌توانند با فراهم کردن محیطی امن، حمایتگر و همراه با احترام، زمینه کشف معنا را برای کودکان و نوجوانان فراهم کنند تا آنان بتوانند اهداف و ارزش‌های خود را بشناسند و مسئولانه در مسیر رشد و تعالی گام بردارند.
نشست تخصصی «خانواده و معنای زندگی» یکی از برنامه‌های مجموعه نشست‌های تخصصی هفته ملی کودک است که از ۱۵ تا ۲۱ مهر ۱۴۰۵ با موضوع‌های مرتبط با کودکان و نوجوانان برگزار می‌شود.