نقش مؤثر مربیان و فعالیت‌های کتاب‌محور کانون در تقویت سواد خواندن کودکان

عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی در نشست آموزشی «نقش کانون در سواد خواندن» با تشریح نتایج یک پژوهش، نقش مربیان، کتاب‌خوانی، گفت‌وگو با دوستان، معرفی کتاب و قصه‌گویی را از مؤثرترین عوامل در تقویت سواد خواندن کودکان و نوجوانان عضو کانون پرورش فکری دانست.

به گزارش اداره‌کل روابط عمومی و امور بین‌الملل کانون، نشست آموزشی «نقش کانون در سواد خواندن» روز چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ با سخنرانی امیررضا اصنافی و با هدف بررسی جایگاه فعالیت‌های فرهنگی و آموزشی کانون در تقویت مهارت خواندن کودکان و نوجوانان، به‌صورت برخط برگزار شد.
اصنافی در ابتدای این نشست با بیان اینکه کتاب مظهر تمدن و کتابخانه و کتابدار تمدن‌ساز هستند، گفت: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به‌عنوان یکی از باسابقه‌ترین و ریشه‌دارترین نهادهای فرهنگی کشور، ظرفیت‌های ارزشمندی در زمینه توسعه فرهنگ مطالعه و ارتقای سواد خواندن دارد.
وی با اشاره به اهمیت سواد خواندن در فرایند یادگیری افزود: مفهوم سواد در دنیای امروز فراتر از توانایی خواندن، نوشتن و محاسبه کردن است و سواد خواندن تنها به درست‌خوانی متن محدود نمی‌شود، بلکه درک، تفسیر، تحلیل و استفاده از اطلاعات را نیز دربر می‌گیرد.
این پژوهشگر تأکید کرد: سواد خواندن از مهارت‌های اساسی برای یادگیری مادام‌العمر است و دوران کودکی بهترین فرصت برای شکل‌گیری و تقویت این مهارت به شمار می‌رود.
سواد خواندن؛ مهارتی فراتر از خواندن واژه‌ها
اصنافی با اشاره به ارتباط سواد خواندن با رشد شناختی، زبانی و تحصیلی کودکان اظهار کرد: برخورداری از این مهارت به افراد کمک می‌کند اطلاعات مورد نیاز خود را شناسایی و ارزیابی کنند و از آن برای یادگیری، تفکر و تصمیم‌گیری بهره ببرند.
وی افزود: ضعف در سواد خواندن می‌تواند به ایجاد شکاف اطلاعاتی میان افراد منجر شود؛ چراکه افرادی که توانایی کافی در خواندن و درک مطالب ندارند، در دستیابی به اطلاعات و فرصت‌های آموزشی با محدودیت بیشتری روبه‌رو می‌شوند.
او با بیان اینکه سواد خواندن تحت تأثیر عوامل فردی، خانوادگی، آموزشی و اجتماعی قرار دارد، گفت: خانواده، مدرسه و نهادهای فرهنگی هر یک در شکل‌گیری این مهارت نقش دارند و کانون پرورش فکری با بهره‌گیری از آموزش‌های غیررسمی، فعالیت‌های خلاقانه و منابع متنوع فرهنگی می‌تواند در این زمینه نقش مؤثری ایفا کند.
اصنافی همچنین به اهمیت تولیدات فرهنگی کانون اشاره کرد و افزود: انتشار کتاب‌های باکیفیت، تولید فیلم، پویانمایی، نمایش عروسکی و طراحی فعالیت‌های خلاقانه از ظرفیت‌هایی است که کانون در طول بیش از شش دهه فعالیت خود برای رشد فکری و فرهنگی کودکان و نوجوانان فراهم کرده است.
بررسی نقش کانون در سواد خواندن با مشارکت ۵۱۳ عضو
سخنران این نشست در ادامه به تشریح پژوهشی درباره نقش کانون در تقویت سواد خواندن کودکان پرداخت و گفت: این پژوهش با هدف شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های سواد خواندن، عوامل مؤثر بر تقویت یا تضعیف آن و بررسی نقش فعالیت‌های کانون انجام شده است.
وی توضیح داد: در مرحله نخست، مطالعات پیشین و مبانی نظری موضوع بررسی شد که در این بخش ۲۲۵ مقاله انگلیسی و ۵۰ مقاله فارسی مرتبط با سواد خواندن مورد مطالعه قرار گرفت.
اصنافی افزود: در مرحله دوم، با ۱۴ نفر از مربیان باسابقه کانون، متخصصان ادبیات کودک و نوجوان و معلمان دوره ابتدایی مصاحبه‌های تخصصی انجام شد و نتایج این گفت‌وگوها مورد تحلیل قرار گرفت.
به گفته وی، در مرحله سوم نیز پرسش‌نامه‌ای برخط در اختیار اعضای کانون در سراسر کشور قرار گرفت که در مجموع ۵۱۳ نفر به آن پاسخ دادند.
او با اشاره به ویژگی‌های شرکت‌کنندگان اظهار کرد: ۶۸ درصد پاسخ‌دهندگان بیش از دو سال سابقه عضویت در کانون داشتند و ۵۱ درصد نیز بیش از چهار ماه در سال در فعالیت‌های کانون شرکت می‌کردند. همچنین ۶۹ درصد پاسخ‌دهندگان دختر و ۳۱ درصد پسر بودند.
مربیان کانون بیشترین تأثیر را در تقویت سواد خواندن دارند
اصنافی درباره مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش گفت: بررسی پاسخ‌های اعضای کانون نشان داد پنج عامل نقش مربیان، کتاب‌خوانی، گفت‌وگو با دوستان، معرفی کتاب و قصه‌گویی بیشترین تأثیر را در تقویت سواد خواندن کودکان و نوجوانان داشته‌اند.
وی افزود: هر یک از این پنج فعالیت بیش از ۴۰۰ پاسخ مثبت دریافت کرده‌اند که نشان‌دهنده جایگاه مهم مربیان و فعالیت‌های تعاملی و کتاب‌محور کانون در رشد مهارت خواندن اعضاست.
این پژوهشگر با تأکید بر نقش محوری مربیان اظهار کرد: نتایج پژوهش نشان می‌دهد مربیان کانون با ایجاد انگیزه، برقراری ارتباط مؤثر و فراهم کردن محیطی مناسب برای یادگیری، نقش برجسته‌ای در علاقه‌مند کردن کودکان و نوجوانان به مطالعه دارند.
او ادامه داد: فعالیت‌هایی مانند قصه‌گویی، معرفی کتاب و گفت‌وگوهای گروهی، علاوه بر تقویت مهارت خواندن، زمینه تبادل اطلاعات، افزایش دایره واژگان و رشد تفکر انتقادی را نیز فراهم می‌کنند.
اصنافی همچنین به فعالیت‌هایی مانند فلسفه برای کودکان و نمایش‌نامه‌نویسی اشاره کرد و گفت: این فعالیت‌ها نیز در تقویت سواد خواندن مؤثر بوده‌اند، اما در مقایسه با برخی دیگر از برنامه‌ها، پاسخ‌های مثبت کمتری دریافت کرده‌اند که می‌تواند ضرورت بازنگری در شیوه اجرا و تقویت آن‌ها را نشان دهد.
کانون؛ محیطی امن برای رشد فردی و اجتماعی کودکان
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به پاسخ‌های تشریحی اعضای کانون گفت: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد تأثیر فعالیت‌های کانون تنها به بهبود مهارت خواندن محدود نمی‌شود، بلکه در رشد فردی، افزایش اعتمادبه‌نفس، تقویت روابط اجتماعی و ایجاد حس تعلق نیز نقش دارد.
اصنافی با بیان نمونه‌هایی از دیدگاه‌های اعضا افزود: برخی کودکان و نوجوانان از کانون به‌عنوان خانه دوم و محیطی امن یاد کرده‌اند و نقش مربیان را در افزایش علاقه خود به کتاب و مطالعه بسیار مهم دانسته‌اند.
وی اظهار کرد: این دیدگاه‌ها نشان می‌دهد کانون توانسته است علاوه بر آموزش مهارت‌های مختلف، فضایی برای شکل‌گیری ارتباط‌های اجتماعی، تبادل تجربه و تقویت انگیزه یادگیری فراهم کند.
این پژوهشگر در عین حال به برخی پیشنهادهای مطرح‌شده از سوی اعضا اشاره کرد و گفت: کاهش هزینه بعضی فعالیت‌ها، استفاده از منابع علمی به‌روز، تجهیز مراکز، بهره‌گیری بیشتر از نیروهای متخصص و توسعه دسترسی به کتابخانه‌ها از جمله مواردی است که شرکت‌کنندگان بر آن تأکید داشته‌اند.
ضرورت استفاده هم‌زمان از کتاب‌های چاپی و ابزارهای دیجیتال
اصنافی با اشاره به گسترش فناوری‌های نوین در آموزش کودکان و نوجوانان گفت: ابزارهای دیجیتال و کتاب‌های تعاملی می‌توانند به تقویت سواد خواندن کمک کنند، اما نباید جایگزین کامل کتاب‌های چاپی شوند.
وی افزود: برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند استفاده بیش از اندازه از ابزارهای دیجیتال و مرور سریع محتوا ممکن است بر تمرکز کودکان تأثیر منفی بگذارد. از این رو، لازم است میان بهره‌گیری از فناوری‌های جدید و مطالعه کتاب‌های چاپی تعادل برقرار شود.
او همچنین بر اهمیت پیوند مهارت خواندن و نوشتن تأکید کرد و گفت: کودکان باید بتوانند علاوه بر خواندن روان، مفهوم متن را درک کنند، درباره آن بیندیشند، پرسش مطرح کنند و برداشت خود را به زبان گفتاری و نوشتاری بیان کنند.
ارائه نقشه راه برای تقویت سواد خواندن در کانون
اصنافی در پایان این نشست با ارائه پیشنهادهایی برای توسعه فعالیت‌های کانون در حوزه سواد خواندن اظهار کرد: کانون ظرفیت آن را دارد که به یکی از مراجع تخصصی پرورش مهارت خواندن کودکان و نوجوانان تبدیل شود.
وی با تأکید بر ضرورت عبور از آموزش مکانیکی خواندن به سمت خواندن معنادار و تعاملی افزود: تقویت فعالیت‌های کتاب‌خوانی و قصه‌گویی، توانمندسازی مربیان، توسعه برنامه‌های مشارکتی، توجه به نقش خانواده و استفاده هدفمند از فناوری‌های نوین باید در برنامه‌ریزی‌های آینده مورد توجه قرار گیرد.
این پژوهشگر همچنین بر ضرورت ارزیابی مستمر فعالیت‌های کانون تأکید کرد و گفت: برنامه‌های آموزشی و فرهنگی باید بر اساس شواهد پژوهشی و شناخت نیازهای کودکان طراحی و به‌صورت مستمر بررسی شوند تا میزان اثربخشی آن‌ها مشخص شود.
اصنافی در پایان با قدردانی از همکاری مسئولان و کارشناسان کانون در اجرای این پژوهش، ابراز امیدواری کرد نتایج آن زمینه تدوین برنامه‌های مؤثرتر برای تقویت سواد خواندن و توسعه فعالیت‌های فرهنگی و آموزشی کانون را فراهم کند
نشست آموزشی «نقش کانون در سواد خواندن» از طریق سامانه اسکای‌روم برگزار شد و علاقه‌مندان نیز امکان مشاهده برخط آن را از طریق شبکه شاد داشتند.
 

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha