سیداحسان مسلمیبه گزارش ادارهکل روابط عمومی و امور بینالملل کانون، دوره آموزشی حضوری باشگاه «رویش استعدادهای برتر ادبی نوجوان» کشور با عنوان قاف (قله ادبیات و فرهنگ ایران)، با هدف پرورش و توانمندسازی استعدادهای نوجوان در حوزههای شعر، داستاننویسی و نویسندگی، از روز ۱۱ تا ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ به میزبانی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان گلستان در شهر گرگان برگزار شد.
این رویداد ملی میزبان اعضای دختر باشگاه «قاف» از سراسر کشور و جمعی از پیشکسوتان و چهرههای برجسته ادبیات کودک و نوجوان بود.
دوره آموزشی باشگاه قاف شامل بخشهای متنوع آموزشی، کارگاههای تخصصی و نشستهای نقد و بررسی بود.
کارگاه «شاعر در جهان معاصر» با حضور سیدوحید سمنانی
کارگاه آموزشی «شاعر در جهان معاصر» با حضور اعضای اردوی ملی شاعران و نویسندگان نوجوان کشور «قاف» و به مدرسی سیدوحید سمنانی، شامگاه ۱۲ شهریور ۱۴۰۵، روز دوم این اردوی ملی در گرگان برگزار شد و طی آن درباره نقش اندیشه، زیبایی و ماندگاری در شعر معاصر گفتوگو شد.
این شاعر و مدرس کارگاه با اشاره به پیوند میان اندیشه و زیبایی در شعر اظهار داشت: شاعرانی که اهمیت شعر را در زیبایی میدانند، در آثار خود از اندیشهای والا برخوردارند و شعر بدون اندیشه از اهمیت و جایگاه کمتری برخوردار خواهد بود.
وی در ادامه با اشاره به نمونههایی از تاریخ ادبیات فارسی، به جایگاه شاعران و آثار ماندگار آنان پرداخت و با یادکرد از کاتب نیشابوری که در گرگان مدفون است، اظهار کرد: برخی از آثار شاعران میتوانند سالها و حتی قرنها پس از حیات آنان همچنان مورد توجه و استفاده اهل ادب قرار گیرند.
سمنانی با مرور تاریخ ادبیات فارسی خاطرنشان کرد: ایجاد زیبایی در شعر، در پوسته کلام نمود پیدا میکند، اما آنچه میتواند یک اثر ادبی را ماندگار کند، اندیشه و محتوای عمیق آن است.
وی همچنین با تأکید بر جایگاه هنر در ماندگاری آثار افزود: دنیای هنر، دنیای فراموشی نیست؛ چراکه اصالت و علت ایجاد هنر، ماندگاری آن است.
مدرس کارگاه «شاعر در جهان معاصر» در ادامه با اشاره به حماسههای منظوم در ادبیات فارسی، ماندگار شدن را یکی از اهداف مهم شاعری دانست و بر ضرورت توجه نوجوانان شاعر به اندیشه، محتوا و ظرفیتهای زبان فارسی تأکید کرد.
نشست نقد آثار نوجوانان با حضور علیرضا قزوه، ناصر فیض و سیدوحید سمنانی
در این نشست، تعدادی از اعضای نوجوان «قاف» آثار خود را در حضور استادان و دیگر شرکتکنندگان خواندند و پس از هر اجرا، ابعاد مختلف شعرها از نظر زبان، ساختار، مضمون، موسیقی و شیوه پرداخت مورد توجه و بررسی قرار گرفت.
علیرضا قزوه، از شاعران آیینی پرآوازه کشور، در گفتوگو با نوجوانان، بر بهرهگیری هنرمندانه از قافیه با الگوبرداری از استادانی چون حسین منزوی تأکید کرد.
وی در ادامه، استفاده درست از عناصر موسیقایی شعر را از عواملی دانست که میتواند به استحکام و تأثیرگذاری بیشتر یک شعر کمک کند و بر ضرورت توجه نوجوانان به تجربه و مطالعه آثار شاعران بزرگ تأکید کرد.
ناصر فیض، دیگر شاعر و طنزپرداز ایرانی نیز با اشاره به تفاوت «شاعر کودک بودن» با «کودکانه شعر گفتن»، بر لزوم تفکر روانشناسانه و شناخت دقیق دنیای مخاطب کودک سخن گفت.
وی با تأکید بر اینکه برای سرودن شعر کودک باید متناسب با ویژگیهای ذهنی، عاطفی و دنیای مخاطب کودک شکل بگیرد و نمیتوان صرفاً با سادهکردن زبان یک شعر، آن را شعر کودک دانست گفت شعر کودک از نظر زبان، نگاه، مضمون و شیوه ارتباط با مخاطب، ویژگیهای خاص خود را دارد و شاعر باید این تفاوتها را بشناسد.
وی شناخت دنیای مخاطب را یکی از زمینههای مهم برای شکلگیری آثار اثرگذار در حوزه ادبیات کودک و نوجوان دانست.
سیدوحید سمنانی دیگر شاعر پرآوازه کشور نیز در این نشست، در کنار دیگر استادان، به بررسی و تحلیل آثار ارائهشده پرداخت و دیدگاههای خود را درباره ویژگیهای شعر و مسیر رشد و پرورش استعدادهای ادبی نوجوانان مطرح کرد.
مریم اسلامی در کارگاه ادبی مجتمع فرهنگی گرگان
کارگاه آموزشی مربیان و فعالان حوزه ادبیات کودک و نوجوان با حضور مریم اسلامی، معاون آفرینش های ادبیهنری، شاعر، نویسنده و منتقد ادبی، با هدف ارتقای سطح کیفی آموزش ادبیات کودک و نوجوان، در مجتمع فرهنگیهنری کانون گرگان و با همکاری نهاد کتابخانههای عمومی استان برگزار شد.
در بخش نخست این برنامه که به «داستاننویسی خلاق» و بخش دوم آن به «شعرنویسی خلاق» اختصاص داشت و اصول کاربردی شخصیتپردازی، اهمیت نگاه تازه به محیط پیرامون، تکنیکهایی برای پیدا کردن سوژههای کمتر دیدهشده و بکر در شعر کودک در این دن دو بخش، مورد بررسی قرار گرفت و بر ضرورت عبور از کلیشههای رایج در خلق شخصیت تأکید شد.
اسلامی در ادامه این نشست با تکیه بر تجربههای خود در حوزه ادبیات کودک و نوجوان، به ارائه رویکردهای نوین و کاربردی در آموزش ادبیات کودک پرداخت و شرکتکنندگان را با شیوههایی برای تقویت نگاه خلاقانه و تولید آثار متفاوت آشنا کرد.
خوانش و بررسی جمعی آثار، زمینهای برای تبادل نظر در بخش پایانی این کارگاه، بیان دیدگاههای مختلف و نقد سازنده فراهم کرد و شرکتکنندگان توانستند آموختههای خود را بهصورت عملی تجربه کنند و بازخوردهای لازم را درباره نوشتههای خود دریافت کنند.
بررسی گونههای وحشت، فانتزی و علمیتخیلی با حضور حسین قربانزادهخیاوی
در این کارگاه تخصصی نیز به بررسی قالب وحشت، تخلیه هیجان در فضای امن داستان، تقسیم ترس به دو دسته شخصی و عمومی، و بهرهگیری از داستانهای فولکلور و بومیمحلی به عنوان سوژههای ناب پرداخته شد.
حسین قربانزادهخیاوی، نویسنده کودک و نوجوان و مربی داستاننویسی مراکز کانون در این نشست، ژانر وحشت را فرصت مواجهه با هراسها در فضای امن داستان دانست.
وی با معرفی گونههای مختلف داستاننویسی، به اهمیت ژانرهای وحشت، فانتزی و علمیتخیلی پرداخت و درباره ظرفیتهای این گونهها برای خلق آثار جذاب و خلاقانه با نوجوانان گفتوگو کرد.
او در رابطه با گونه ترس و وحشت گفت: آثار این گونه اگرچه بیشتر برای ایجاد لذت و سرگرمی شکل میگیرند، اما لزوماً از درونمایه و پیامهای اخلاقی و تربیتی خالی نیستند و میتوانند در تخلیه هیجان، تقویت خودباوری مخاطب و ایجاد آرامش در فضای امن داستان نقش داشته باشند.
نویسنده کتاب «گریز از سال صفر» در ادامه با اشاره به دیدگاههایی که ژاین نوع نوشتار را مخرب میدانند، بیان کرد که مواجهه کنترلشده با ترس در محیط امن خانه یا کتابخانه میتواند فرصت و جرئت روبهرو شدن با هراسهای مزمن و درگیریهای ذهنی را برای مخاطب فراهم کند.
این نویسنده با اشاره به اهمیت نگاه متفاوت در نویسندگی و ضرورت تقویت هنر خوب دیدن و اندیشیدن خلاقانه، مطالعه هدفمند و دستیابی به درک دقیقتر از محیط پیرامون را از ویژگیهای مهم یک نویسنده نوجوان دانست و بر تقویت قدرت خوب دیدن و خوب شنیدن و گسترش این دریافتها برای خلق اثر تأکید کرد.
نویسنده رمان «سایان و هزارویک گلینبالا» با اشاره به اهمیت نگاه متفاوت و و راههای تقویت هنر خوب دیدن و هنر اندیشیدن خلاقانه تاکید کرد؛ فرق یک نویسنده نوجوان با دیگر همسالانش علاوه بر مطالعه هدفمند، دستیابی بر هنر درک و تقویت قدرت خوب دیدن و خوب شنیدن است و توانایی در گسترش آنها برای خلق اثر.
قربانزادهخیاوی در بخش دیگری از این کارگاه، باورها و اعتقادهای مناطق مختلف کشور و داستانهای فولکلور و بومیمحلی استانها را مزرعهی ناب ترس معرفی کرد و گفت: غنای فرهنگی و حکایتهای شگفتانگیز برجایمانده از پیشینیان و ادبیات کهن ما، به نویسندههای کشورمان فرصت میدهد، تا با خوانش و بهرهگیری از آنها و با تعییر هنرمندانه و امروزی کردنشان، به سوژههای ترس و وحشت دست پیدا کنند.
در ادامه این کارگاه، راههای مختلف ایجاد ترس در داستان، خلق شخصیت مناسب، تأثیر زمان و مکان در ژانر وحشت، زاویه دید و نقش اتفاق در داستانهای این ژانر مورد بررسی قرار گرفت. همچنین در بخشهای دیگری از دوره آموزشی «قاف»، ژانر علمیتخیلی معرفی و تفاوتهای آن با ژانر فانتزی برای نوجوانان تشریح شد و نمونههایی از آثار مختلف در گونههای ترس، فانتزی و علمیتخیلی به اعضا معرفی شد.
در پایان نیز از اعضای نوجوان خواسته شد طرحی برای نگارش رمان یا داستان در یکی از سه ژانر وحشت، فانتزی و علمیتخیلی ارائه کنند و نقد و بررسی داستانهای اعضای نوجوان نویسنده کانون نیز از دیگر بخشهای این کارگاه تخصصی ۹ ساعته بود.
نقد آثار شاعران نوجوان کانون گلستان با حضور محبوبه بزمآرا
نشست تخصصی نقد و بررسی آثار اعضای انجمن شاعران نوجوان کانون گرگان با همکاری نهاد کتابخانههای عمومی استان و با حضور محبوبه بزمآرا، از اساتید حوزه ادبیات، برگزار شد و آثار شاعران نوجوان مورد نقد و بررسی تخصصی قرار گرفت.
در این نشست، آثار منتخب اعضای انجمن شاعران نوجوان مورد نقد و بررسی قرار گرفت و محبوبه بزمآرا در تحلیل فنی اشعار، به موضوع «ضربه قافیه» در شعر کلاسیک پرداخت و اهمیت استفاده درست و بهجا از قافیه را در هدایت کلام و رسیدن شعر به پایانی موزون و اثرگذار تشریح کرد.
وی همچنین در بخش دیگری از این نشست با تمرکز بر جنبههای احساسی شعر، بر ضرورت عبور از «بیان صرف عاطفه» و حرکت به سمت «نشان دادن عاطفه» تأکید کرد و به شاعران نوجوان توصیه کرد به جای بیان مستقیم احساسات، از تجربههای زیسته و واقعی خود برای شکل دادن به لایههای عاطفی شعر بهره بگیرند.
این استاد حوزه ادبیات، تجربههای ملموس و واقعی را یکی از زمینههای شکلگیری عاطفه عمیق در شعر دانست و توضیح داد که پرداختن به تجربههای زیسته میتواند باعث شود احساس در شعر، تنها یک ادعای کلامی نباشد، بلکه برای مخاطب به تجربهای قابل لمس و باورپذیر تبدیل شود.
در این نشست همچنین حسین قربانزادهخیاوی پس از شنیدن داستان یکی از اعضای حاضر، به لزوم انتخاب عنوان مناسب برای داستان اشاره کرد و گفت: عنوان داستان و نام شخصیتها میتواند ضمن ماندگار کردن داستان در پیشبرد آن نیز نقش داشته باشد پس در انتخاب عنوان برای داستان و شخصیتها باید وسواس داشته باشیم.
در این نشست مبحث مهم «نگو، نشان بده» مطرح شد و قربانزادهخیاوی ضمن آموزش نمونههای مناسب در آثار نویسندگان را به اعضا معرفی کرد.
در ادامه این نشست، نوجوانان نیز با مشارکت فعال در فرآیند نقد و بررسی آثار، دیدگاهها و پرسشهای خود را مطرح کردند و از نکات و پیشنهادهای تخصصی ارائهشده برای بهبود و ارتقای آثار خود بهره بردند.
کارگاههای تخصصی شعر و داستان در دومین روز از اردوی ملی شاعران و نویسندگان نوجوان منتخب کشور «قاف» با حضور جمعی از استادان، نویسندگان و شاعران برگزار شد و نوجوانان شرکتکننده در این اردو، تازهترین تجربهها و آثار ادبی خود را به اشتراک گذاشتند.
سفر «قاف» به زیارت؛ بازدید نوجوانان از جاذبه گردشگری گرگان
اعضای باشگاه رویش استعدادهای برتر ادبی نوجوان کشور «قاف» در حاشیه اردوی ملی این باشگاه در استان گلستان، صبح روز جمعه ۱۳ شهریور ۱۴۰۵ از روستای گردشگری زیارت شهرستان گرگان بازدید کردند و با بخشی از ظرفیتهای طبیعی و گردشگری این منطقه آشنا شدند.
تجدید میثاق با شهدای گمنام
در حاشیه برگزاری اردوی ملی باشگاه رویش استعدادهای برتر ادبی نوجوان کشور «قاف» در استان گلستان، جمعی از شاعران، اساتید و کارشناسان ادبی استانهای شرکتکننده با حضور در تپه نورالشهدا گرگان، با آرمانهای شهدا تجدید میثاق کردند و یاد و خاطره شهدای گمنام را گرامی داشتند.
این برنامه با هدف گرامیداشت یاد و خاطره شهدا و آشنایی بیشتر اعضای حاضر در اردوی ملی «قاف» با فرهنگ ایثار و شهادت برگزار شد.
حاضران در این آیین با حضور بر مزار شهدای گمنام تپه نورالشهدا، یاد و خاطره شهیدان را گرامی داشتند و بر تداوم راه و آرمانهای آنان تأکید کردند.
«زیر سایه قاف» در دل جنگلهای گلستان
همزمان با برگزاری اردوی ملی «قاف» در گلستان، اعضای انجمن نویسندگان نوجوان مراکز کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان گنبدکاووس همراه خانوادههای خود در برنامه «زیر سایه قاف» گرد هم آمدند و یک روز ادبی را در دل طبیعت جنگل دلند تجربه کردند.
این برنامه روز ۱۴ شهریور ۱۴۰۵ با حضور جمعی از اعضای انجمن نویسندگان نوجوان مراکز کانون گنبدکاووس و خانوادههای آنان در فضای طبیعی و صمیمی جنگل دلند برگزار شد.
اسماعیل اللهدادی و سیدوحید سمنانی، از فعالان حوزه ادبیات کودک و نوجوان، فرصتی برای گفتوگو، تبادل تجربه و تقویت ارتباط میان نوجوانان، خانوادهها و فعالان حوزه ادبیات فراهم کرد.
در بخش نخست این برنامه، اعضای انجمن و خانوادهها در فضایی صمیمی درباره نقش کتابخوانی در شکلگیری ذهن خلاق، تقویت توانایی نویسندگی و پرورش نگاه ادبی نوجوانان گفتوگو کردند. اهمیت حضور مستمر اعضا در کانون، مشارکت در کارگاههای ادبی و تأثیر فعالیتهای فرهنگی و ادبی بر مسیر رشد و پیشرفت نویسندگان نوجوان نیز از دیگر موضوعهای مطرح شده در این نشست بود.
معرفی شماری از کتابهای برجسته و تأثیرگذار در حوزه ادبیات نوجوان از دیگر بخشهای این برنامه بود و حاضران درباره اهمیت مطالعه آثار متنوع و نقش کتاب در گسترش دایره تخیل و تجربه نوجوانان به گفتوگو پرداختند.
در ادامه، کارگاه نویسندگی ویژه اعضای انجمن برگزار شد و نوجوانان تجربهها و دیدگاههای خود را درباره داستاننویسی با یکدیگر و مهمانان برنامه به اشتراک گذاشتند. همچنین تعدادی از آثار داستانی اعضا مورد نقد و بررسی قرار گرفت و درباره شیوه روایت، شخصیتپردازی، ایدهپردازی، نقاط قوت و زمینههای قابل بهبود آثار گفتوگو شد.
