به گزارش ادارهکل روابط عمومی و امور بینالملل کانون، چهارمین نشست تخصصی «تعلیم و تربیت کودک و نوجوان از منظر امام شهید(ره)» روز دوشنبه ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ با حضور حجتالاسلام علی فاطمیپور، مدرس و پژوهشگر حوزه تعلیم و تربیت، برگزار شد.
فاطمیپور در این نشست با اشاره به اهمیت دوران بلوغ و نوجوانی گفت: در نگاه امام شهید(ره)، نوجوانی دوره تحول و شکلگیری شخصیت ماندگار و طولانی انسان و یکی از مهمترین دورههای تربیتی است.
وی افزود: برخلاف برخی دیدگاهها که دوره کودکی را اصلیترین دوره شکلگیری شخصیت میدانند، در نگاه تربیتی اسلام و اندیشه امام شهید(ره)، دوره بلوغ و نوجوانی جایگاه ویژهای دارد؛ چرا که در این دوره عقلانیت، انتخاب آگاهانه و هویت مستقل نوجوان در حال شکلگیری است.
او با اشاره به اینکه دوران کودکی بیشتر مرحله آمادهسازی برای رسیدن به این دوره است، اظهار کرد: اگر مربیان با کودکان کار میکنند، باید توجه داشته باشند که این مسیر در نوجوانی ادامه پیدا کند و نوجوان در این دوره رها نشود.
نوجوانان سرشار از انرژی و ظرفیت نقشآفرینیاند
فاطمیپور یکی از ویژگیهای مهم دوره نوجوانی را انرژی و نشاط فراوان مادی و معنوی دانست و گفت: نوجوانان از توان و تحرک بالایی برخوردارند و اگر این انرژی به درستی هدایت نشود، ممکن است به احساس بیفایدگی و پوچی منجر شود.
وی افزود: کانون پرورش فکری اگر تنها به آموزش بسنده نکند، باید برای این انرژی برنامه داشته باشد؛ از فعالیتهای حرکتی و اجرایی گرفته تا سپردن مسئولیتها و نقشهای واقعی به نوجوانان.
این مدرس حوزه تعلیم و تربیت تأکید کرد: نوجوان نباید صرفاً شرکتکننده و مصرفکننده برنامههای کانون باشد، بلکه باید در طراحی، برنامهریزی و اجرای فعالیتها نقش داشته باشد.
او گفت: اگر نوجوان احساس کند حضورش در کانون مؤثر است و بخشی از کار کانون به حضور و مسئولیت او وابسته است، احساس تعلق بیشتری پیدا میکند و ماندگاری او در فعالیتها افزایش مییابد.
فاطمیپور با اشاره به ضرورت نقشآفرینی اجتماعی نوجوانان افزود: اگر نوجوانان به میدان فعالیت اجتماعی آورده شوند، هم بخشی از مسائل جامعه با توان آنان حل میشود و هم خود آنان در این مسیر ساخته و تربیت میشوند.
حقیقتطلبی و معنویت؛ ظرفیت مهم دوره نوجوانی
فاطمیپور حقیقتپذیری و حقیقتطلبی را از دیگر ویژگیهای نوجوانی عنوان کرد و گفت: نوجوانان در این دوره آمادگی بیشتری برای پذیرش حقیقت و حرکت در مسیر معنویت دارند و این ظرفیت باید مورد توجه مربیان قرار گیرد.
وی افزود: در برنامههای کانون باید به بعد معنوی نوجوان نیز توجه شود و مربی در موضوعهای مختلف، نوجوان را به جستوجوی حقیقت و تشخیص امر درست سوق دهد، نه اینکه صرفاً نظر و پاسخ خود را به او تحمیل کند.
او ادامه داد: یکی از تفاوتهای مهم تربیت مطلوب این است که نوجوان بیاموزد در مواجهه با موضوعهای مختلف، به دنبال تشخیص درست و حقیقت باشد و از پذیرش صرف و تقلیدی فاصله بگیرد.
امید نوجوانان را به ناامیدی تبدیل نکنیم
مدرس این نشست «امید» را از دیگر ویژگیهای مهم دوره نوجوانی دانست و گفت: نوجوان بهطور طبیعی آیندهنگر، آرمانخواه و بلندپرواز است و نباید با نوع سخن گفتن و واکنشهای خود این امید را در او از بین ببریم.
فاطمیپور افزود: القای مداوم ناامیدی نسبت به آینده، جامعه و امکان پیشرفت میتواند انگیزه نوجوان را برای تلاش، درس خواندن و نقشآفرینی از بین ببرد.
وی تأکید کرد: مربی باید در کنار بیان واقعیتها و مشکلات، امکان حرکت، تغییر و اثرگذاری را نیز به نوجوان نشان دهد و این باور را در او تقویت کند که میتواند بخشی از آینده و پیشرفت جامعه باشد.
او با اشاره به اهمیت «ما میتوانیم» در تربیت نوجوان گفت: نوجوان باید احساس کند میتواند در محیط زندگی، شهر، استان و حتی عرصههای گستردهتر اجتماعی اثرگذار باشد و برای این اثرگذاری برنامه داشته باشد.
نوجوان در جستوجوی هویت مستقل است
فاطمیپور استقلالطلبی را ویژگی دیگر دوره نوجوانی برشمرد و گفت: نوجوان در این دوره در حال تجربه هویت جدیدی است و میخواهد این شخصیت تازه از سوی اطرافیان به رسمیت شناخته شود.
وی افزود: یکی از ویژگیهای این دوران، تغییر حالتهای رفتاری و شخصیتی است. ممکن است نوجوان یک روز بسیار فعال، اجتماعی و پرانگیزه باشد و روز دیگر تمایل به تنهایی و سکوت داشته باشد. این تغییرها بخشی از فرآیند هویتیابی اوست.
او از مربیان خواست این تغییرها را طبیعی بدانند و با حساسیت و سرزنش مداوم نوجوان را از خود دور نکنند.
فاطمیپور ادامه داد: پرسشهایی مانند «من کیستم؟»، «چرا باید درس بخوانم؟»، «چه مسیری را در زندگی انتخاب کنم؟» و «آینده من چه خواهد شد؟» نشانه ورود نوجوان به مرحلهای از رشد فکری و هویتیابی است و مربی باید در این مسیر همراه او باشد، نه اینکه پاسخهای آماده و کلیشهای در اختیارش بگذارد.
وی گفت: نوجوان برای شناخت ظرفیتها، توانمندیها و استعدادهای خود نیازمند گفتوگو، مطالعه، مشورت و همراهی است و مربی میتواند در این زمینه نقش مؤثری داشته باشد.
دیدهشدن و نقش داشتن، نیاز جدی نوجوان است
فاطمیپور نیاز به دیدهشدن را از دیگر ویژگیهای مهم این دوره عنوان کرد و افزود: نوجوان دوست دارد حضورش جدی گرفته شود، نظرش شنیده شود و احساس کند برای جمعی که در آن حضور دارد اهمیت دارد.
وی گفت: اگر برنامههای کانون تنها به کلاسهای یکطرفه محدود شود، این نیاز پاسخ داده نمیشود. نوجوان باید در برنامهها مشارکت کند، نظر بدهد، مسئولیت بگیرد و احساس کند حضورش تأثیرگذار است.
او تأکید کرد: یکی از عوامل مهم جذب و ماندگاری نوجوانان در کانون این است که کانون را متعلق به خود بدانند و احساس کنند فقط مخاطب برنامهها نیستند، بلکه بخشی از طراحی و اجرای فعالیتها را بر عهده دارند.
فاطمیپور افزود: هرچه سهم نوجوان در طراحی و اجرای برنامههای کانون بیشتر شود، حس تعلق او به این مجموعه نیز بیشتر خواهد شد.
مربی باید پشتیبان فکری نوجوان باشد
این پژوهشگر حوزه تعلیم و تربیت، نیاز به راهنمایی و پشتیبانی فکری را یکی دیگر از نیازهای نوجوانان دانست و گفت: نوجوان به فردی نیاز دارد که بتواند در مسائل و دغدغههای خود به او اعتماد کند و با او گفتوگو داشته باشد.
وی افزود: مربی باید بهگونهای با نوجوان ارتباط برقرار کند که او بتواند درباره مسئلهها، دغدغهها و گرههای ذهنی خود با مربی صحبت کند و احساس نکند با فردی سختگیر و قضاوتگر روبهروست.
فاطمیپور خاطرنشان کرد: مربی میتواند برای نوجوان نقش یک خواهر یا برادر بزرگتر و قابل اعتماد را داشته باشد؛ فردی که در کنار اوست و نوجوان میتواند برای تصمیمها و پرسشهای مهم خود روی او حساب کند.
او هشدار داد: اگر نیاز نوجوان به دیدهشدن، حمایت و پشتیبانی فکری در محیط خانواده و تربیتی پاسخ داده نشود، ممکن است دیگران از این نیاز استفاده کنند و بر او اثر بگذارند.
روحیه مبارزه نوجوان باید جهت پیدا کند
فاطمیپور در ادامه «روحیه مبارزه و مقاومت» را از دیگر ویژگیهای دوران نوجوانی و جوانی دانست و گفت: نوجوان بهطور طبیعی روحیه مقابله، مقاومت و مبارزه دارد و این ویژگی باید به سمت اهداف درست هدایت شود.
وی افزود: اگر این روحیه جهت صحیح پیدا نکند، ممکن است در قالب درگیری با خانواده، دوستان یا اطرافیان بروز کند، اما اگر بهدرستی هدایت شود میتواند در مسیر مبارزه با ضعفهای درونی، رسیدن به اهداف بزرگ و مسئولیتپذیری اجتماعی قرار گیرد.
او تأکید کرد: یک مجموعه تربیتی باید برای این ویژگی نوجوان نیز برنامه داشته باشد و تنها به فعالیتهای آموزشی محدود نشود.
پاسخ به نیازهای نوجوان؛ راهی برای جذب و ماندگاری در کانون
فاطمیپور در بخش پایانی این نشست در پاسخ به پرسشی درباره راههای جذب نوجوانان به کانون گفت: نوجوان زمانی به یک محیط جذب میشود که احساس کند بخشی از نیازهای واقعی او در آنجا پاسخ داده میشود.
وی نیاز به دیدهشدن، مورد توجه قرار گرفتن، برخورداری از حمایت و پشتیبانی فکری، تخلیه صحیح انرژی و هیجان و داشتن نقش و مسئولیت را از جمله این نیازها عنوان کرد.
او افزود: لازم نیست کانون با تبلیغات غیرواقعی نوجوانان را جذب کند، بلکه باید آنچه واقعاً هست و برنامههایی که ارائه میدهد، درست و واقعی معرفی شود تا کسانی که جذب میشوند، ارتباط ماندگارتری با کانون داشته باشند.
فاطمیپور تأکید کرد: مهم تنها جذب اولیه نوجوانان نیست، بلکه باید زمینهای فراهم شود که آنان در کانون بمانند، احساس تعلق کنند و خود را بخشی از فعالیتها و پیشبرد برنامههای آن بدانند.
چهارمین نشست تخصصی «تعلیم و تربیت کودک و نوجوان از منظر امام شهید(ره)» با پرسش و پاسخ شرکتکنندگان پایان یافت و مقرر شد ادامه بحث درباره ویژگیهای دوران نوجوانی و شیوههای تربیتی متناسب با این دوره در نشست بعدی دنبال شود.
