به گزارش ادارهکل روابط عمومی و امور بینالملل کانون، پنجمین نشست «تعلیم و تربیت کودک و نوجوان از منظر امام شهید(ره)» روز دوشنبه ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ با حضور حجتالاسلام علی فاطمیپور، مدرس و پژوهشگر حوزه تعلیم و تربیت، از سوی ادارهکل آموزش و پژوهش کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برگزار شد.
فاطمیپور در این نشست با اشاره به مباحث جلسههای پیشین درباره ویژگیهای دوران کودکی و نوجوانی و رویکردهای تربیتی مورد تأکید رهبر معظم انقلاب، گفت: یکی از موضوعهای پررنگ در این دیدگاه، «تربیت محیطی» و تأثیر فضای پیرامون بر شکلگیری شخصیت و تربیت افراد است.
او افزود: در فعالیت تربیتی، توجه به تکتک کودکان و نوجوانان ضروری است، اما در کنار آن باید محیط و ساختار را نیز بهگونهای شکل داد که خود به عاملی برای تربیت تبدیل شود و حتی بدون وابستگی به یک فرد، فرآیند رشد ادامه پیدا کند.
این مدرس حوزه تعلیم و تربیت با تأکید بر ضرورت ایجاد فضای فکری و تعاملی در مراکز کانون اظهار کرد: محیط کانون باید فضایی برای فکر کردن، کمک به یکدیگر، رشد جمعی و شکلگیری نگاههای بلند در کودکان و نوجوانان باشد.
فاطمیپور با اشاره به ضرورت فاصله گرفتن از آموزش صرف گفت: کانون باید محیطی باشد که کودکان و نوجوانان علاوه بر افزایش دانش و آگاهی، مهارتهای زندگی و فکر کردن را بیاموزند و توانایی ایستادن روی پای خود را پیدا کنند.
او فعالیت قصهگویی را نمونهای برای توضیح این رویکرد عنوان کرد و افزود: اگر مربی در هر جلسه فقط داستانی انتخاب کند و برای اعضا بخواند، کودک همچنان به مربی وابسته میماند؛ در حالی که میتوان به او آموخت چگونه داستان مناسب پیدا کند و در مرحلهای بالاتر، چگونه سوژه بیابد، آن را پردازش کند و روایت و داستان خود را بسازد.
فاطمیپور ادامه داد: باید دید کودکی که یک، دو یا سه سال در کانون حضور داشته است، تا چه اندازه میتواند مستقل عمل کند و آموختههای خود را بدون وابستگی به مربی به کار بگیرد. فعالیت تربیتی باید زمینه شکوفایی استعدادها و افزایش توانایی کودکان و نوجوانان را فراهم کند.
مقابله با استکبار در امتداد شکوفایی استعدادها
فاطمیپور در بخش دیگری از سخنان خود، بحث جلسه پیشین درباره رویکرد مبارزه با استکبار و تقابل تمدنی را ادامه داد و آن را با موضوع شکوفایی استعدادهای کودکان و نوجوانان مرتبط دانست.
او با بیان اینکه در این دیدگاه «استبداد ضد استعداد است»، گفت: هر محیطی که امکان فکر کردن، انتخاب کردن، رشد و استقلال را از افراد بگیرد، مانع شکوفایی استعدادها میشود؛ در مقابل، محیط تربیتی باید زمینه تلاش، کشف تواناییها و استقلال افراد را فراهم کند.
این پژوهشگر حوزه تعلیم و تربیت با اشاره به مفهوم استعمار افزود: استعمار با بهرهگیری از انسانها و ظرفیتهای آنان در جهت منافع خود، امکان استقلال و رشد را محدود میکند و در نقطه مقابل، تربیت باید انسانهایی مستقل، توانمند و اهل فکر پرورش دهد.
فاطمیپور همچنین بر ضرورت شکلگیری روحیه کنشگری در کودکان و نوجوانان تأکید کرد و گفت: فعالیتهای تربیتی باید بهگونهای باشد که اعضای کانون خود را منفعل ندانند و برای اثرگذاری در جامعه و تحقق آرمانهای خود، توانایی و انگیزه پیدا کنند.
امید و بازخورد مثبت بخشی از تربیت محیطی است
او امیدآفرینی را یکی دیگر از مؤلفههای محیط تربیتی دانست و از حاضران خواست نقاط قوت مراکز خود را بیان کنند. شرکتکنندگان نیز ویژگیهایی همچون فضای صمیمی و پویا، فعالیتهای کتابمحور، خانوادهمحوری، مشارکت، مسئولیتپذیری، فعالیتهای گروهی و آموزشهای غیررسمی را از نقاط قوت مراکز کانون عنوان کردند.
فاطمیپور با اشاره به تأثیر بازخورد مثبت در ایجاد انگیزه گفت: وقتی نقاط قوت یک مجموعه دیده و بیان میشود، افراد برای رفع مشکلات و کاستیها نیز انگیزه بیشتری پیدا میکنند. مربیان و مدیران کانون باید توجه داشته باشند که کودکان و نوجوانان پس از حضور در مراکز، با احساس امید و توانایی از آن خارج شوند.
او «روایت قدرت» در کنار شناخت کاستیها را ضروری دانست و افزود: اگر فضای یک مرکز بر ناامیدی، گلایه و ناتوانی متمرکز باشد، این نگاه به اعضا نیز منتقل میشود؛ در مقابل، محیطی که در آن تلاش، امید و باور به تواناییها وجود داشته باشد، زمینه شکوفایی استعدادها را فراهم میکند.
فاطمیپور با اشاره به ظرفیت فعالیتهای کانون در سطح ملی، برنامه «محفل کودکان» را نمونهای از امکان اثرگذاری گسترده فعالیتهای فرهنگی دانست و گفت: این تجربهها میتواند به کودکان و نوجوانان نشان دهد که امکان نقشآفرینی و اثرگذاری در سطح جامعه را دارند.
هنر؛ ابزار اثرگذار در انتقال مفاهیم تربیتی
بخش دیگری از سخنان فاطمیپور به ظرفیت هنر در تعلیم و تربیت اختصاص داشت. او با اشاره به تأکید رهبر معظم انقلاب بر استفاده از ابزارهای هنری گفت: شعر، داستان، سرود، هنرهای نمایشی، فیلم و مستند از قالبهایی هستند که میتوانند مفاهیم و معارف را به شکلی اثرگذار به مخاطب منتقل کنند.
او با اشاره به سخنان رهبر معظم انقلاب درباره مجموعه تلویزیونی «مردان آنجلس»، هنر را دارای توانایی زنده و ملموس کردن روایتها دانست و افزود: یک اثر هنری میتواند مفهومی را که بارها خوانده یا شنیده شده است، به تجربهای قابل مشاهده و درک برای مخاطب تبدیل کند.
فاطمیپور همچنین سرود را یکی از قالبهای فراگیر برای فرهنگسازی عنوان کرد و گفت: این قالب میتواند مفاهیم و معارف مورد نیاز جامعه را با سرعت و گستره بیشتری به مخاطبان منتقل کند.
او با یادآوری سخنان رهبر معظم شهید انقلاب در دیدار با مسئولان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در سال ۱۳۷۷، به جایگاه قصهگویی نیز اشاره کرد و گفت: قصه در شکلگیری شخصیت کودک نقش دارد و مربیان کانون از طریق کتاب، قصه و آفرینشهای هنری در یکی از مهمترین عرصههای تربیتی فعالیت میکنند.
تاریخ؛ ظرفیتی برای تولید آثار فرهنگی و هنری
فاطمیپور در ادامه، تاریخ را یکی از منابع مهم تولید محتوای فرهنگی و هنری برای کودکان و نوجوانان برشمرد و گفت: زندگی پیامبران، تاریخ معاصر ایران، تاریخ انقلاب اسلامی، زندگی و وصیتنامه شهدا و رزمندگان و زندگی دانشمندان معاصر از جمله موضوعهایی است که ظرفیت تبدیل شدن به آثار هنری متناسب با مخاطب کودک و نوجوان را دارد.
او شناخت تاریخ و هویت بومی را نیز مورد توجه قرار داد و افزود: مراکز کانون در هر منطقه میتوانند کودکان و نوجوانان را با پیشینه تاریخی، علمی، فرهنگی و اجتماعی شهر و محل زندگی خود آشنا کنند و این محتوا را در قالب قصه، شعر، نمایش، فیلم و دیگر فعالیتهای هنری ارائه دهند.
این مدرس و پژوهشگر حوزه تعلیم و تربیت همچنین شناخت تحلیلی تاریخ معاصر را برای نسل جدید ضروری دانست و به رویدادهایی همچون کودتای ۲۸ مرداد، وقایع ۱۳ آبان، شکلگیری ساواک، نهضت مشروطه و شخصیتهایی همچون شیخ فضلالله نوری و میرزا کوچکخان جنگلی بهعنوان برخی موضوعهای مورد تأکید برای تولید محتوای هنری اشاره کرد.
فاطمیپور در پایان با جمعبندی مباحث پنجمین نشست، «تربیت محیطی»، ایجاد فضای امید و استقلال، شکوفایی استعدادها، تقویت روحیه کنشگری، بهرهگیری از ظرفیت هنر و توجه به تاریخ بهعنوان منبع تولید محتوا را از محورهای مطرحشده در این نشست عنوان کرد.
