به گزارش ادارهکل روابط عمومی و امور بینالملل کانون، این نشست از مجموعه نشستهای آموزشی «کانون فراگیر و آشنایی با کودکان دارای آسیبهای بینایی، شنوایی و ذهنی» بود که با همکاری ادارهکل آموزش و پژوهش و ادارهکل آفرینشهای فرهنگی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و با هدف توانمندسازی و ارتقای دانش تخصصی همکاران کانون، روز چهارشنبه ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ به صورت برخط برگزار شد.
در این نشست، فاطمه نعمتینیا، دکترای روانشناسی تربیتی، مدیر مدرسه دانشآموزان با نیازهای ویژه، مشاور کودک و نوجوان و مدرس دانشگاه، درباره ویژگیهای کودکان دارای آسیب ذهنی، بهویژه کودکان دارای سندروم داون و کودکان دیرآموز، نکات آموزشی و شیوههای مؤثر ارتباط با این کودکان را بیان کرد.
شناخت کودک، نخستین گام برای آموزش
نعمتینیا در آغاز سخنان خود با تأکید بر ضرورت شناخت مخاطب در فرآیند آموزش گفت: برای اینکه بتوانیم آموزش مؤثری داشته باشیم، ابتدا باید کودک و ویژگیهای او را بشناسیم؛ چراکه کودکان دارای نیازهای ویژه، نیازها، شیوه یادگیری و نحوه تعامل متفاوتی دارند.
وی با اشاره به ویژگیهای کودکان دارای سندروم داون توضیح داد: این کودکان به دلیل شرایط ژنتیکی، در زمینههایی مانند سرعت پردازش، حافظه کاری، گفتار، یادگیری و برخی مهارتهای حرکتی با تفاوتهایی روبهرو هستند و این تفاوتها باید در برنامهریزی آموزشی مورد توجه قرار گیرد.
این مدرس دانشگاه افزود: سندروم داون فقط به تفاوت ظاهری محدود نمیشود و ممکن است برخی مشکلات جسمی، حسی، حرکتی و شناختی نیز همراه آن باشد؛ بنابراین شناخت شرایط هر کودک برای برقراری ارتباط و آموزش اهمیت زیادی دارد.
آموزش با صبر، تکرار و تجربه عملی
نعمتینیا با بیان اینکه کودکان دارای آسیب ذهنی و دیرآموز ممکن است با سرعت کمتری یاد بگیرند، گفت: این کودکان به زمان بیشتری برای یادگیری نیاز دارند و باید فرصت کافی برای تجربه، تمرین و تکرار در اختیار آنان قرار گیرد.
وی از «ساختار روشن»، «تکرار هدفمند»، «تجربه عملی»، «نشانههای دیداری» و «فرصت کافی» به عنوان اصول مهم آموزش این کودکان یاد کرد و افزود: وقتی کودک بداند قرار است چه کاری انجام دهد و مراحل انجام آن برایش مشخص باشد، یادگیری آسانتر میشود.
نعمتینیا تأکید کرد: اهداف آموزشی باید کوتاه و مرحلهبهمرحله انتخاب شود؛ چراکه تجربه موفقیت، اعتمادبهنفس کودک را افزایش میدهد و او را برای یادگیریهای بعدی آماده میکند.
اهمیت توجه به ارتباط غیرکلامی
مدرس نشست «آشنایی با کودکان دارای آسیب ذهنی» با اشاره به برخی دشواریهای گفتاری در این کودکان گفت: گاهی کودک مفهوم را درک کرده است، اما در بیان کلمات یا ساختن جمله مناسب با مشکل روبهروست؛ بنابراین نباید ناتوانی در بیان را به معنای نفهمیدن موضوع تلقی کرد.
وی استفاده از تصویر، اشاره، نمایش، جملههای کوتاه و فرصت دادن به کودک برای پاسخگویی را از راهکارهای مؤثر در برقراری ارتباط عنوان کرد.
نعمتینیا همچنین گفت: اگر رفتار کودک به صورت ناگهانی تغییر کرد، باید پیش از هر واکنشی، عوامل جسمی، محیطی و ارتباطی بررسی شود و به جای تنبیه، علت رفتار کودک را پیدا کنیم.
کانون؛ فرصتی برای حضور و تعامل اجتماعی
نعمتینیا با اشاره به نقش کانون پرورش فکری در ایجاد فرصت حضور اجتماعی کودکان دارای نیازهای ویژه اظهار کرد: فعالیت کودکان دارای نیازهای ویژه در کنار دیگر کودکان، هم به رشد اجتماعی خود آنان کمک میکند و هم باعث میشود نگاه جامعه نسبت به این کودکان تغییر کند.
وی افزود: این کودکان در بستر تعامل با دیگران یاد میگیرند و حضور در محیطهایی مانند کانون میتواند فرصت مشاهده، ارتباط و تجربه فعالیتهای مختلف را برای آنان فراهم کند.
این مدرس دانشگاه با اشاره به ظرفیت فعالیتهای هنری و ادبی کانون گفت: هنر، قصه، موسیقی و فعالیتهای خلاقانه میتواند راهی برای برقراری ارتباط با این کودکان و شناسایی استعدادهای آنان باشد.
نعمتینیا با تأکید بر اینکه حمایت از کودکان دارای نیازهای ویژه نباید به وابستگی آنان منجر شود، گفت: هدف آموزش این کودکان باید رسیدن آنان به استقلال باشد؛ یعنی بتوانند مهارتهای فردی و اجتماعی مورد نیاز خود را تا حد امکان انجام دهند.
وی افزود: مربی باید ضمن حمایت از کودک، فرصت تجربه کردن و انجام مستقل فعالیتها را نیز برای او فراهم کند.
شناخت، صبر و نگاه درست به کودک
مدرس نشست در پایان خاطرنشان کرد: کودکان دارای نیازهای ویژه باید با توانمندیها و نیازهای واقعیشان شناخته شوند، نه با برچسبهایی که ممکن است مسیر رشد آنان را محدود کند.
وی گفت: کار با این کودکان نیازمند صبر، شناخت و علاقه است و مربیان کانون میتوانند با استفاده از ظرفیتهای فرهنگی، هنری و تربیتی خود، زمینه رشد، ارتباط و شکوفایی آنان را فراهم کنند.
