به گزارش ادارهکل روابط عمومی و امور بینالملل کانون، در این نشست اعضای شورا دیدگاههای خود را درباره سیاستگذاری علم و فناوری برای کودکان و نوجوانان، شیوههای نوین آموزش، پرورش تفکر علمی، سواد هوش مصنوعی، شناسایی و حمایت از استعدادها و ضرورت تدوین اسناد بالادستی در این حوزه مطرح کردند.
شورای ملی سیاستگذاری علم و فناوری کودک و نوجوان متشکل از حامد علامتی مدیرعامل کانون، محمود امانیطهرانی دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش، الهام یاوری رئیس سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان، امید نقشینهارجمند عضو هیأت علمی دانشگاه امیرکبیر، فرهاد فلاح معاون فرهنگی کانون، امیر محمدپور معاون توسعه مدیریت و منابع کانون، سیدعارف علوی مشاور مدیرعامل کانون، زهرا زارع عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان، مصطفی پردلی رئیس کانون علوم و فناوریهای نوین کانون (کافنا) اعضای این شورا هستند.
کافنا میتواند سکوی ملی پرورش نسل آینده دانشمندان باشد
محمود امانیطهرانی، دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش، با اشاره به ظرفیتهای کانون پرورش فکری و نقش تاریخی آن در شکلدهی به تفکر، کتابخوانی و علاقهمندی نسلهای مختلف کودکان و نوجوانان، راهاندازی کانون علوم و فناوریهای نوین را اقدامی مهم و دارای ظرفیت ملی دانست.
او با اشاره به خلأیی که در دهههای گذشته در زمینه ایجاد یک بستر جامع برای علم و فناوری کودکان و نوجوانان وجود داشته است، گفت: کافنا میتواند این ظرفیت را ایجاد کند و به محلی تبدیل شود که هر کودک و نوجوان دارای ایده یا طرح علمی بتواند برای عملی کردن ایده خود فرصت و امکان پیدا کند.
امانیطهرانی همچنین بر ظرفیتهای گسترده کشور در حوزه گردشگری علمی و زمینشناسی تأکید کرد و گفت: ایران از نظر برخورداری از پدیدههای طبیعی و زمینشناختی، ظرفیتهای فراوانی دارد که میتواند به فرصتهای آموزشی برای کودکان و نوجوانان تبدیل شود.
او با اشاره به تجربه نگارش مجموعهای درباره گردشگری زمینشناسی در سیستان و بلوچستان اظهار کرد: اگر برای هر یک از این ظرفیتها و مناطق علمی، توضیحات و نشانههای آموزشی مناسبی طراحی شود، حتی یک بازدید دو ساعته از یک منطقه طبیعی میتواند به تجربهای آموزشی و رشددهنده برای کودک تبدیل شود.
دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش همچنین به کمرنگ بودن موضوع زمینشناسی در محتوای آموزشی مدارس اشاره کرد و افزود: این حوزه با وجود ظرفیتهای گسترده کشور، سهم محدودی در آموزش رسمی دارد و لازم است ظرفیتهای علمی و بومی ایران بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
امانیطهرانی همچنین با اشاره به «منظومه ماکان»، بر ظرفیتهای گسترده این طرح و ضرورت توجه به موضوعات علمی، تربیتی و انسانی در فعالیتهای مرتبط با کودکان تأکید کرد.
کافنا بستر توسعه نظاممند آموزش و ترویج علم و فناوری است
حامد علامتی، مدیرعامل کانون پرورش فکری، در ادامه این نشست با اشاره به شکلگیری شوراهای علم و فناوری در برخی استانها، این ساختار را زمینهای برای فعال شدن ظرفیتهای استانی و پیگیری مسائل و نیازهای علمی و فناورانه کودکان و نوجوانان دانست.
او با اشاره به سابقه فعالیت کانون در حوزههای مختلف فرهنگی و آموزشی گفت: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در طول فعالیت خود همواره با علم، کتاب و ترجمه و فعالیتهای آموزشی مرتبط بوده است و امروز با توجه به شرایط جدید جهان و اهمیت روزافزون علم و فناوری، ضرورت دارد این فعالیتها با ساختاری منسجمتر دنبال شود.
علامتی با اشاره به سابقه طولانی کانون زبان ایران، گفت همانگونه که کانون در حوزه زبان یک مجموعه تخصصی ایجاد کرده است، اکنون نیز در حوزه علم و فناوری، ایجاد یک ساختار تخصصی و مستقل در دستور کار قرار گرفته است.
وی تأکید کرد که کانون علوم و فناوریهای نوین با هدف توسعه آموزش و ترویج علم و فناوری برای کودکان و نوجوانان شکل گرفته و میتواند در کنار سایر بخشهای کانون، زمینه توسعه این حوزه را در سطح ملی فراهم کند.
عاملیت کودکان باید به یک اصل در سیاستگذاری آموزشی تبدیل شود
الهام یاوری، رئیس سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان، با قدردانی از انجام پژوهش «سواد هوش مصنوعی برای کودکان و نوجوانان»، بر ضرورت استفاده از تجربههای پژوهشی گذشته و توجه به نقاط قوت و ضعف تجربههای مشابه تأکید کرد.
او گفت بررسی چرایی موفقیتها و کمتوفیقیهای تجربههای گذشته میتواند به سیاستگذاران کمک کند تا از تکرار مسیرهای کماثر جلوگیری و از دستاوردهای موفق استفاده کنند.
یاوری یکی از نکات مهم این پژوهش را دانشآموزمحور بودن فرایند آموزش دانست و اظهار کرد: هر اندازه فرایند یادگیری بیشتر به دانشآموز سپرده شود، امکان موفقیت آن افزایش پیدا میکند.
وی افزود: به جای آنکه همواره تلاش کنیم چیزی را به کودکان آموزش دهیم، باید شرایطی فراهم شود که خود کودکان منابع یادگیری را پیدا کنند، با یکدیگر یاد بگیرند، تجربه کنند و حتی بخشی از فرایند یادگیری خود را مدیریت کنند.
رئیس سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان تأکید کرد: کودکان و نوجوانان تواناییهای قابل توجهی دارند و هر جا به آنها فرصت مشارکت و مسئولیت داده شده است، نتایج فعالیتهایشان شگفتانگیز بوده است.
یاوری در پایان تأکید کرد که مشارکت و عاملیت کودکان باید به عنوان یکی از اصول اساسی سیاستگذاری آموزشی مورد توجه قرار گیرد.
نوجوانان میتوانند حلقه واسط آموزش هوش مصنوعی به کودکان باشند
امید نقشینهارجمند، عضو هیأت علمی دانشگاه امیرکبیر، در ادامه نشست با اشاره به جذابیت و شگفتی فناوریهای نوین و بهویژه هوش مصنوعی برای کودکان و نوجوانان، بر ضرورت استفاده هدفمند از این علاقه و هیجان تأکید کرد.
او گفت: بسیاری از نوجوانان امروز به دلیل کار و تجربه مستمر با ابزارهای هوش مصنوعی، مهارت قابل توجهی در استفاده از این فناوریها پیدا کردهاند و میتوان از همین ظرفیت برای آموزش و ترویج مفاهیم هوش مصنوعی در میان کودکان استفاده کرد.
نقشینهارجمند افزود: اگر نوجوانانی که با این فناوریها آشنا هستند در کنار مربیان قرار بگیرند و آموختههای خود را به کودکان منتقل کنند، خودِ فرایند آموزش نیز به یادگیری عمیقتر نوجوانان منجر خواهد شد.
وی با اشاره به تجربههای آموزشی خود اظهار کرد که بخش مهمی از یادگیری عمیق انسان زمانی اتفاق میافتد که فرد تلاش میکند موضوعی را به دیگری آموزش دهد.
این عضو شورای ملی سیاستگذاری علم و فناوری کودک و نوجوان، مشارکت نوجوانان در فرایند آموزش را ظرفیتی برای گسترش سواد هوش مصنوعی و در عین حال فرصتی برای یادگیری بیشتر خود نوجوانان دانست.
هدف کافنا آموزش صرف نیست؛ پرورش تفکر علمی است
فرهاد فلاح، معاون فرهنگی کانون، با اشاره به جایگاه ساحت علمی و فناورانه در نظام تعلیم و تربیت، گفت این حوزه تاکنون آنگونه که باید از ساختار و جایگاه مشخصی برخوردار نبوده است و کانون علوم و فناوریهای نوین میتواند سکویی برای تحقق این ظرفیت باشد.
او یکی از ویژگیهای مهم کافنا را عدم رقابت با بخش خصوصی عنوان کرد و گفت این مجموعه باید سکویی باشد که بخش خصوصی نیز بتواند در آن نقشآفرینی کند.
فلاح با تأکید بر تفاوت نگاه کانون با بسیاری از مراکز آموزشی خارج از کانون افزود: در کافنا، نگاه به علم و فناوری تربیتی است و هدف صرفاً آموزش یک فناوری یا انتقال یک مهارت نیست؛ بلکه قرار است کودکان و نوجوانان در مسیر علم و فناوری رشد کنند و تربیت شوند.
معاون فرهنگی کانون همچنین نقش مربی را در این فرایند مهم دانست و گفت صلاحیت مربیان حوزه علم و فناوری کودک و نوجوان باید به شکل جدی مورد توجه قرار گیرد و مربیان علاوه بر برخورداری از صلاحیت لازم، در دورههای آموزشی مستمر نیز حضور داشته باشند.
فلاح، «پرورش تفکر علمی» را یکی از سیاستهای اصلی کافنا عنوان کرد و گفت باید امکان تجربه حوزههای مختلف علمی برای دانشآموزان تا پیش از ۱۸ سالگی فراهم شود تا هر کودک و نوجوان بتواند دستکم در چندین حوزه علمی تجربه کسب کند و استعداد و علاقه خود را بهتر بشناسد.
او با اشاره به برخی فعالیتهای علمی کودکان در مراکز کانون از جمله فعالیتهای مرتبط با ساخت و پرتاب موشک و برنامههای مرتبط با کوانتوم، بر اهمیت سادهسازی مفاهیم علمی و ایجاد امکان تجربه مستقیم برای کودکان تأکید کرد.
فلاح همچنین همراهسازی خانواده را یکی دیگر از محورهای مهم فعالیت کافنا دانست و گفت خانواده باید به جای ایجاد فشار برای کسب مقام و نتیجه، همراه مسیر رشد علمی و تربیتی فرزند باشد.
وی از شناسایی و حمایت از استعدادهای علمی نیز به عنوان یکی دیگر از مأموریتهای کافنا نام برد و با اشاره به فعالیت باشگاه قاف، بر ضرورت ایجاد مسیرهایی برای حمایت و رشد استعدادهای علمی کودکان و نوجوانان تأکید کرد.
معاون فرهنگی کانون همچنین بر ضرورت حرکت از ترجمه به سمت تولید محتوای علمی متناسب با نیازهای کودکان و نوجوانان تأکید کرد و از شکلگیری شبکه نویسندگان علم و فناوری و رصد حوزه ترجمه در این زمینه خبر داد.
فلاح در بخش دیگری از سخنان خود، سیاستگذاری علم و فناوری برای کودکان و نوجوانان را از مأموریتهای مهم شورای ملی دانست و پیشنهاد کرد این شورا در حوزه قانونگذاری، تصمیمسازی و بودجهریزی کشور در حوزه علم و فناوری کودک و نوجوان نقش فعالتری ایفا کند.
او در پایان پیشنهاد تدوین سند توسعه علم و فناوری کودک و نوجوان را مطرح کرد و گفت تصویب چنین سندی میتواند جهتگیریهای کلان کشور در این حوزه را مشخص کند.
کافنا به دنبال سیاستگذاری ملی برای علم و فناوری کودک و نوجوان است
مصطفی پردلی، رئیس کانون علوم و فناوریهای نوین کانون (کافنا)، در این نشست گزارشی از شکلگیری و فعالیتهای این مجموعه ارائه کرد و گفت کافنا حدود دو سال پیش با هدف ایجاد یک ساختار سیاستمحور در حوزه علم و فناوری کودک و نوجوان شکل گرفت.
او مأموریت اصلی این مجموعه را سیاستگذاری برای نحوه ورود و آموزش علوم و فناوریهای مختلف به حوزه کودک و نوجوان عنوان کرد و گفت کافنا با بهرهگیری از ظرفیت متخصصان و همکاری با نهادهای علمی و فناورانه، در حال تدوین محتوای مناسب برای کودکان و مربیان است.
پردلی با اشاره به مطالعات انجامشده درباره آموزش هوش مصنوعی در کشورهای مختلف، از تلاش برای تدوین محتوای مناسب هوش مصنوعی برای کودکان و نوجوانان خبر داد.
وی همچنین با اشاره به فعالیتهای یکسال گذشته کافنا گفت بیش از دو میلیون نفر از برنامههای این حوزه بهرهمند شدهاند و مربیان کانون نیز در زمینههای راهبردی علم و فناوری آموزش دیدهاند.
رئیس کافنا از تدوین محتوا و کتابهای کار در چندین حوزه علمی و فناورانه خبر داد و گفت در طراحی این محتواها تلاش شده است آموزش علم از حالت انتقال اطلاعات خارج شود و کودکان از طریق تجربه، بازی، داستان و ساختن، مفاهیم علمی را فرا بگیرند.
پردلی با اشاره به نمونه فعالیتهای حوزه رباتیک گفت: در این برنامهها، کودک با قرار گرفتن در یک موقعیت داستانی، برای حل مسئله دست به ساختن و تجربه میزند و در جریان همین فعالیت، مفاهیم علمی مانند اهرمها را یاد میگیرد.
وی همچنین از برگزاری هزاران برنامه علمی و فناورانه در مراکز کانون، ارسال بستههای آموزشی به مناطق کمبرخوردار، توجه ویژه به کودکان مناطق درگیر بحران، شکلگیری شوراهای استانی علم و فناوری کودک و نوجوان و توسعه همکاری با مجموعههای علمی و پژوهشی کشور خبر داد.
پردلی به تولید محتوای علمی در قالب کتاب، مجله، برنامههای رسانهای، نمایش علمی و بازی نیز اشاره کرد و از برنامههایی برای توسعه بازیهای علمی از جمله بازی «دانشمند شو» سخن گفت.
رئیس کافنا همچنین بر اهمیت شبکهسازی میان ظرفیتهای علمی کشور و کانون تأکید کرد و گفت این مجموعه تلاش دارد ارتباط میان کودکان، مربیان، نویسندگان، پژوهشگران و نهادهای علمی را تقویت کند.
آموزش هوش مصنوعی باید از ابزارمحوری به پرسشگری و تفکر تغییر کند
محبوبه اسپیدکار، پژوهشگر و مدرس دانشگاه، نیز در این نشست گزارشی از پژوهش «سواد هوش مصنوعی برای کودکان و نوجوانان» ارائه کرد و بر ضرورت تغییر رویکرد آموزش هوش مصنوعی از آموزش ابزارها به سمت پرورش قدرت پرسشگری، تفکر و خلاقیت تأکید کرد.
او گفت هدف اصلی این برنامه، آموزش صرف ابزارهای هوش مصنوعی یا کار با نرمافزارهای مولد نیست، بلکه باید به کودکان کمک کرد درباره چیستی انسان، تفاوت انسان و ماشین، شیوه یادگیری انسان و ماشین، تفکر الگوریتمی و حتی ابعاد فلسفی هوش مصنوعی پرسش کنند و بیندیشند.
اسپیدکار با اشاره به اهمیت آموزش متناسب با مراحل رشد کودک و نوجوان، برنامه طراحیشده را در گروههای سنی مختلف تشریح کرد و گفت برای گروه سنی ۷ تا ۱۰ سال، تمرکز بر خلاقیت و شناخت تفاوتهای شناختی انسان و ماشین و استفاده از بازی و گفتوگو است. در گروه سنی ۱۰ تا ۱۳ سال، مباحث فلسفه هوش مصنوعی و ارزیابی خروجیها پررنگتر میشود و برای گروه ۱۳ تا ۱۵ سال نیز مفاهیمی مانند ساختار داده، سوگیریهای سامانهها و نحوه عملکرد مدلها مورد توجه قرار گرفته است.
وی از طراحی و آزمونهای متعدد فعالیتهای آموزشی خبر داد و گفت پس از چند مرحله اجرا و بازبینی، حدود ۱۸ فعالیت برای این برنامه استخراج شده است.
اسپیدکار تأکید کرد که در این برنامه تلاش شده است فعالیتها به گونهای طراحی شوند که کودکان با پیشینهها و دسترسیهای متفاوت نیز بتوانند در آنها مشارکت کنند و آموزش سواد هوش مصنوعی به امکانات خاص و گرانقیمت وابسته نباشد.
او همچنین بر اهمیت آموزش مفاهیمی مانند داده، محدودیتهای یادگیری ماشین، سوگیری، حریم خصوصی و ارزیابی پاسخهای هوش مصنوعی تأکید کرد و گفت کودکان باید یاد بگیرند که هوش مصنوعی را موجودی همهچیزدان تصور نکنند و در مواجهه با خروجیهای آن، پرسشگر و منتقد باشند.
این پژوهشگر با تأکید بر اینکه هدف برنامه، تربیت مهندس هوش مصنوعی نیست، گفت مسئله اصلی آن است که کودکان و نوجوانان بتوانند در مواجهه با فناوری، پرسشهای راهبردی طرح کنند و از ابزارهای هوش مصنوعی آگاهانه، مسئولانه و خلاقانه استفاده کنند.
اسپیدکار همچنین آموزش مربیان را یکی از چالشهای مهم اجرای این طرح دانست و بر ضرورت تغییر نگرش مربیان و تربیت نیروهای متخصص برای آموزش سواد هوش مصنوعی تأکید کرد.
وی در پایان از ادامه اجرای آزمایشی برنامه در مراکز کانون و آمادهسازی محتوا و کتابهای متناسب با گروههای سنی مختلف خبر داد.
نخستین نشست شورای ملی سیاستگذاری علم و فناوری کودک و نوجوان، شامگاه ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ در سالن جلسات دفتر مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برگزار شد.
